L'okinawense o uchināguchi (en xaponés: kanji 沖縄語, kana おきなわご y rōmaji Okinawa-go; n'okinawense 沖縄口, うちなーぐち y Uchinaaguchi, respeutivamente) ye un idioma que se fala n'Okinawa y nes islles: Kerama, Kumejima, Tonaki, Aguni y otres islles cercanes, na parte más meridional de Xapón. Ye l'únicu idioma ryukyuense que pudo espolletar cola modernización de la islla; envalórase que lo falen 900 mil persones. Pero esti idioma dientro de Xapón llámase-y 沖縄方言 (Okinawa hōxen), o n'asturianu, dialeutu d'Okinawa.

Clasificación L'idioma okinawense pertenez a la familia ryukyuense, que forma col xaponés y los sos dialeutos la familia xapónica.

Ortografía L'idioma okinawense usa un amiestu ente kanji y hiragana. Créese que'l hiragana introducir dende Xapón hasta les islles Okinawa. El kanji introducióse adulces por cuenta de la gran influencia de Xapón y les semeyances ente l'idioma okinawense y l'idioma xaponés.

Gramática Sigue la fórmula del idioma xaponés Suxetu + Oxetu + Verbu y fai usu de partícules como l'idioma xaponés, los dialeutos d'esti idioma tienen un cientu de carauterístiques del xaponés clásicu, como la distinción ente la forma terminal y l'atributiva. La función genitiva de が Ga (desusada nel dialeutu shuri), l'usu nominativu de ぬ nu (nel idioma xaponés sería la partícula の no).

Delles partícules

Primero va dicise n'okinawense y depués el so equivalente n'idioma xaponés.

んかい(Nkai) → へ(Y) : Indica direición. っし(Sshi) →  で(De): Indica con qué oxetu se fai una aición. てえ(Tee), よお(yoo) → ね(Ne): Partícula qu'indica énfasis con espera de respuesta. ゆ: Esti nun s'usa nel okinawense modernu, el so equivalente en xaponés sería を(O). や (yá) → は (wa): Partícula de la tema de la oración. Esta partícula suel fundise col soníu siguiente d'esta manera:

a + yá > aa i + yá > ee. Exemplu: kuri yá > kuree (ésto ye). o + yá > oo. Exemplu: kutu yá > kutoo (la cosa). n + yá > noo. Esceición: wan yá (yo soi). Ésta vese más que tou n'obres lliteraries y cantares; anque puede dicise tamién wan'nee. Les vocales llargues nun se funden con ésta. Exemplu: Uchinaa yá (Okinawa ye...).

Cópula

Primero va dicise n'okinawense y depués el so equivalente en xaponés.

あびーん (abiin) o いびーん (ibiin) → ます (masu) やいびーん (yaibiin) → です (desu) でーびる (deebiru) → でございます (degozaimasu)

Toes estes formes tienen forma en Pasáu.

Entrugues

Primero va dicise n'okinawense, depués en xaponés y d'últimes n'asturianu.

いち (ichi?) > いつ (itsu?) > ¿Cuándo?

じる (jiru?) > どれ (dore?)> ¿Cuál/Cuála/Cuálo?

たー (taa?) > 誰 (dare?)> ¿Quién?

たったー (tattaa?) > 誰々 (daredare?) > ¿Quién?

ちゃー (chaa?) > どう (dou?) > ¿Cómo?

ぬー (nuu?) > 何 (nani?) > ¿Qué?

ぬーんち (nuunchi?) > どうして (doushite?) >¿Por qué?

まー (maa?) > どこ (doko?) > ¿Ónde?

Distribución xeográfica El okinawense falar n'Okinawa, nes islles circundantes: Kerama, Kume-jima, Tonaki, Aguni y en numberoses islles más pequeñes que s'atopen al este de la islla principal d'Okinawa.

Dialeutos Estremar en tres dialeutos principales: el nortizu (Kunigami), el central o estándar (Shuri-Naha) y el sureñu. El dialeutu shuri foi estandarizado na era del reinu ryukyuense mientres el reináu de Sho Shin (1477-1526). Foi l'idioma oficial, emplegáu pola realeza y l'aristocracia. La totalidá de los cantares y los poemes escritos nesti idioma en felicidá yera emplegaben el dialeutu shuri.

Evolución diacrónica del sistema vocálicu Hubo importantes cambeos nos soníos de dicha llingua col tiempu. Respectu del xaponés estándar, el dialeutu shuri presenta les siguientes diferencies, que pueden ser vocáliques (casu de los cambeos y -> i, y tamién o -> o) o silábiques:

Xaponés Shuri Xaponés Shuri e i ame (agua) ami o u kumo (nube) kumu ai ee ippai (enforma) ippee au oo kau (mercar) kooyun ki ci yuki (nieve) yuci chi tsi michi (camín) mitsi mi n minato (puertu) n̩natu ri i odori (baille) udui wa a kawa (ríu) ka`a

Los valores del silabariu xaponés son distintos nel idioma okiwanense. La siguiente llista da una muestra de los cambeos na pronunciación de sílabes; el primer calter ye la escritura hiragana, siguíu de la pronunciación en okiwanense y depués la pronunciación Xaponesa:

え⇒I, Y * お⇒O, O * け⇒KI, KE こ⇒KU, KO せ⇒SI, SE * そ⇒EL SO, SO * て⇒TI, TE * と⇒LA TO, TO ね⇒NIN, NE の⇒NU, NON

へ⇒HI, HE * ほ⇒HU, HO め⇒LA MIO, ME * も⇒MU, MO よ⇒YU, IO れ⇒RI, RE * ろ⇒RU, RO * ゑ⇒WI を⇒WU, O (WO) あい⇒EE, AI

あう⇒OO, AU かい⇒KEE, KAI かう⇒KOO, KAU さい⇒SEE, SAI さう⇒SOO, SAU たい⇒TEE, TAI * たう⇒TOO, TAU ない⇒NEE, NAI なう⇒NOO, NAU はい⇒HEE, HAI

De los anteriores exemplos esprender que delles silabas variaron consistentemente, como'l cambéu d'A por Y, y de Y por I.

Exemplu Asturianu Okinawense Sí ううUU Non あいびらん Aibiran Hola はいさい Haisai Gracies にふぇーでびる"Nifeedebiru|----- |Oh...vale|| だあるさ Daarusa|----- | Té verde || うちゃ ucha|----- | Bienveníu || めんそーれ Mensōre|----- | Yo || 我ん Wan|----- | Usté || 御所 Unju|----- | Por favor || うにげーさびら Unigeesabira|----- | ¿Cómo tas? || がんじゅやみせーみ?Ganjuyamisēel mio?|----- | Okinawa || 沖縄 Uchinā|----- |Bonos díes || 起きみしぇーびてぃ ukimisheebiti|----- |¡Salú! (Dizse antes de beber) || 嘉例 karii|----- |¿Entiendi okinawense?||うちなあぐちわかいみせえみ? uchinaaguchi wakai misemi?|----- |Entiendo un pocu||うふぇわかいびいんufee wakai biin|----- |Ven por favor ||くまんかいくうわ kumankai kuuwa|----- |Ouch (espresión de dolor) || あがあ agaa''Maestru しんし (shinshi)Xaponés やまとぅぐち (yamatu-guchi)

Ver tamién Idioma Prefeutura d'Okinawa Islles Yaeyama Idioma xaponés

Referencies

Enllaces esternos

Comentariu sobre un cantar en xaponés y uchinaaguchi Aprendiendo Uchinaguchi Aprendiendo Uchinaguchi conten gramática

Categoría:Llingües de Xapón Categoría:Llingües xapóniques