Reggio Calabria o Rexu (Reggio; en grecocalabrés, Righi; en dialeutu regino, Rrìggiu) ye una ciudá y puertu d'Italia meridional, capital de la Ciudá metropolitana homónima, na rexón de Calabria, asitiada xunto al estrechu de Messina, enfrente de Sicilia. Tien una población de 186 547 habitantes (2010) y una estensión de 236 km².
La ciudá ye sede del Conseyu Rexonal de la Calabria y de la Superintendecia Arqueolóxica de la Calabria. En Reggio hai dos nuevos universidaes la "Mediterránea" (fundada en 1968) y la "Dante Alighieri" (instituyida en 1984) amás d'unu ente los más importantes museos arqueolóxicos nacionales d'Italia nel que tán espuestos los bultables Bronces de Riace, que se convirtieron nun símbolu de la ciudá.
Situación xeográfica 250px|thumb|left|Subdivisión del territoriu. La ciudá ta asitiada nel cabu del Stivale, enfrente de Messina, Sicilia, cola que ta comunicada al traviés de frecuentes ferrys que salen del puertu o de la vecina Villa San Giovanni.
Economía Ye nuedu ferroviariu, rexón turística y centru comercial de productos agrícoles, como cítricos, yerbes arumoses y tabacu. Importante, pa la economía de la ciudá, ye'l cultivu de la bergamota (que la so esencia utilizar na ellaboración de cualquier arume y p'arumar el té): nun teniendo la so producción igual en nenguna otra parte del mundu, esi cítricu ye un símbolu de tola provincia de Reggio.
Otres manufactures engloban productos farmacéuticos, llétricos y de muebles pal llar.
Historia Los oríxenes de Reggio tán perdíes ente arqueoloxía y mitoloxía: foi, probablemente dende finales del mileniu III e.C., habitada por poblaciones pelásgicas de Asquenazios, Ausonios, Enotrios y, a lo último polos Italos, una ciudá llamada Erythrà ("La Colorada") polos Cálcides.
Foi una importante y floreciente polis de la Magna Grecia arrodiada de numberoses pedaníes que cuntaba con fortificaciones frente a la islla de Sicilia. Foi dempués municipium romanu y sede del Correutor de Lucania y Brucia, amás que ser nuedu de redes comerciales, marítimes y terrestres a lo llargo de la tola edá clásica. Dende Regium salía la Via Popilia (o bien Via Annea), carretera construyida nel sieglu II e.C. que llegaba a Capua, y dende ellí a Roma. Dende'l so puertu llamáu "Columna Rhegina", al norte de la ciudá, salíen barcos pa Sicilia, y dende el so antiguu puertu griegu, al sur de la ciudá, pa tol Mediterraneu.
"Metrópolis" bizantina y sede del ducáu de Calabria, quedar a lo llargo de tola Edá Media como sede episcopal de referencia pal ritu griegu n'Italia. Tamién foi un importante centru caligráficu antes y tipográficu dempués y tubo intercambio comerciales con poblaciones turques y árabes.
Foi capital del giustizierato de Calabria en dómina normanda y, por dellos sieglos, de la Calabria Ultra so los Angevinos, los Aragoneses, y los Habsburgos, y depués capital de Calabria Ulteriore Prima nel Reinu de les Dos Sicilies, antes de pasar a formar parte del Reinu d'Italia.
Etimoloxía El nome de Reggio ye posible que tenga'l so orixe, como diz Tosquilo nel so drama satíricu Galuco marín, nos desastres que tuvieron llugar nesta rexón. Según el tráxicu ateniense, Sicilia foi arrincada del continente por un seísmu. La etimoloxía establecer a partir del raigañu verbal griega rhēg-, sobre'l so significáu "arrincar, dixebrar". thumb|left|220px|Planimetría a finales del sieglu XIX d'área arqueolóxica Griso-Laboccetta. A lo llargo de la Historia, la ciudá recibió distintos nomes:
Erythrà (Ερυθρά, "La Colorada"), asentamientu pre-griegu habitáu por itálicos; Rhégion, la ciudá griega hasta la dómina romana; [Fundación el 14 de xunetu 730 e. C.] a partir del sitiu de Pallantiòn; Febea, curtiu periodu baxu Dionisio II; Regium, primer llatinización del nome; Rhegium Julium, na era augusta; Risa, so los normandos Rivà, curtiu periodu so la dominación árabe; Regols, na dómina de la Corona d'Aragón, sieglu XIII Reggio o Regio, edá moderna; Reggio di Calabria, dempués de la unificación d'Italia.
Fundación Foi fundada por colonos griegos de Calcis (Eubea)Tucídides VI,79.Estrabón VI,1,6.Diodoro Sículo XIV,40. col nome de Ῥήγιον nel sieglu VIII e. C., nel 730 e. C., en llugar d'un asentamientu de dómina anterior llamáu, como susodichu, Erythrà.
Periodu griegu Aliar cola ciudá de Locros na batalla de la Sagra, que tuvo llugar nel sieglu VI e. C., onde, según Estrabón, diez mil soldaos de Locros ayudaos por tropes de Reggio ganaron a cientu trenta mil de Crotona.Estrabón VI,1,10.
Nel 494 e. C., Anaxilao tomó'l poder en Reggio como tiranu. Primero persuadió a colonos de Samos por qu'ocuparen Zancle pero pocu dempués de qu'estos lo fixeren llamó a colonos procedentes de Mesenia por que lu ayudar a tomar Zancle, a la que ganaron y espulsaron a los samios, escontra'l 488 e. C. y dende entós esa ciudá pasó a llamase Mesene o Mesena.Pausanias IV,23,6-9; Tucídides VI,4; Heródoto VI,
Nel 473 e. C., Taranto y Reggio fueron derrotaes severamente polos mesapios.Heródoto VII,170; Diodoro Sículo XI,52. Nel 471 e. C. Micito, tiranu de Reggio y de Mesena, refundó la colonia de Pixunte,Diodoro Sículo XI,59. que primero tuviera so la influencia de Sibaris.Diodoro de Sicilia, Biblioteca histórica. Llibros IX-XII, p.254, nota 449 de Juan José Torres Esbarranch, Madrid: Gredos (2006), ISBN 84-249-2858-X.
Na dómina de la Guerra del Peloponeso, na primer espedición ateniense a Sicilia, yera aliada de Leontinos nel so enfrentamientu contra Siracusa y Locros. Tucídides menta una guerra civil na ciudá que provocó que munchos reginos fueren desterraos y la ciudá fuera incapaz de faer frente a Locros, qu'invadiera'l so territoriu. Aliaos colos atenienses, pudieron ganar a una flota conxunta de los siracusanos y los sos aliaos.Tucídides III,86; IV,1; IV,24-25.
Na siguiente espedición a Sicilia en 415 e. C. los atenienses, que nun fueren almitíos en delles ciudaes sicilianes, fueron acoyíos nel puertu de Reggio y nes contornes de la ciudá, xunto al santuariu d'Artemisa, ufiertáron-yos mercáu.Tucídides VI,44.
Dionisio I de Siracusa sitió Reggio en 387 e. C., ente otros motivos porque la ciudá habíase negáu años antes a apurri-y a una moza que solicitara como esposa. Una tradición diz que, sicasí, ufiertáren-y a la fía d'un verdugu. El sitiu duró más de 10 meses y finalmente la ciudá foi tomada y destruyida.Diodoro Sículo XIV,44,100,106-112,197. El fíu de Dionisio I, Dionisio II de Siracusa reconstruyó parte de la ciudá, a la que dio'l nome de Febia. Unos años dempués, nel 351 e. C. los siracusanos Leptines y Calipo, enfrentaos a Dionisio, tomaron Reggio, espulsaron a la guarnición y dieron la independencia a la ciudá.Diodoro Sículo XVI,49.
En redol al 280 e. C., mientres la espedición de Pirro d'Epiru a Italia, la guarnición romana compuesta por campanios que curiaba la ciudá aniquiló a gran parte de los sos habitantes. Según cuenta Apiano, esta matanza producir pola envidia escontra los bienes de los sos habitantes pero los soldaos xustificaren la so aición por creer que los reginos diben traiciona-yos y apurri-yos en poder de Pirro.Apiano, Guerres samnitas 9.
Dende la dómina romana hasta'l sieglu XX Un poco primero de la guerra mársica (91-89 e. C.) sufrió un seísmu que destruyó parte del territoriu.
Na dómina de César Augusto la so población yera escasa y este decidió poblala con veteranos del exércitu. Llegaba a la ciudá la vía Popilia, procedente de Capua.
La so posición estratéxica fizo que fuera invadida en repitíes ocasiones. Soportó intensos bombardeos mientres la Segunda Guerra Mundial y foi lliberada poles fuercies britániques en setiembre de 1943. Tamién sufrió munchos terremotos; el más recién (el 28 d'avientu de 1908) foi siguíu por un tsunami (maremotu) qu'afaró la ciudá, que depués foi reconstruyida según un esquema xeométricu y siguiendo criterios antisísmicos, con cases baxes, rectillinies llongures y anchos, y cais perpendiculares.
Educación La ciudá ye sede de la Universidá "Mediterranea" de Reggio Calabria, fundada en 1968, de la Universidá pa estranxeros "Dante Alighieri" (1984) y del Campus de Reggio Calabria de la Link Campus University.
Amás alluga una Academia de Belles Artes, l'Institutu Cimeru de Ciencies Relixoses "Monsignor Vincenzo Zoccali" y la Escuela Nacional d'Alministración.
Cultura miniatura|La procesión de la fiesta de la Virxe.
Fiesta de la Virxe de la Consolación Nel segundu sábadu de setiembre llevar en procesión la imaxe de la Virxe de la Consolación, patrona de la ciudá, dende'l santuariu del Eremo hasta la catedral, llugar onde permanez hasta payares, momentu nel que se realiza la procesión en sentíu inversu.Reggio Calabria: Sobre la procesión de la Virxe de la Consolación
Gastronomía L'elementu constante na vida del reggino ye'l prestar de la bona comida: "La fiesta nun ye tal si nun ta sellada por un bon vasu de vinu." Ente los platos más típicos destaquen les "frittole": carne de gochu cocinada nuna enorme caldera mientres 8 o 10 hores. Embutíos, quesos, tomates ensugaos, berenxenes calteníes n'aceite, pimientos picantes, los "Maccarruni de casa" y el pexe espada de la mariña Viola. Hai un postre típicu pa cada periodu del añu: los "petrali" navidiegos, les "pastiere" pascuales, la "pignolata" del antroxu y la "nzuddha" na fiesta de la Virxe de la Consolación. Tamién la solemnidá de la conmemoración de los difuntos tien el so postre: la fruta "martorana".
Les sableres de la ciudá Reggio Calabria carauterízase poles sos llargues mariñes y el cercanu monte. N'efeutu, pueden trescurrise delles hores na sablera, nos lidos alcontraos nel Paséu Marítimu Falcomatà, pudiendo llegar fácilmente a los montes de Aspromonte, o bien trescurrir la nueche nos lidos de la sablera que se tresformen en cerveceríes y discoteques. Más allá de los lidos privaos, atópase'l lido municipal Zerbi, sede de numberoses representaciones, espectáculos y exhibiciones. El lido Zerbi tamién agospia l'arrogante torre Nervi, estructura arquitectónica de forma circular obra del arquiteutu Pier Luigi Nervi.
Galería
Evolución demográfica
Clima El clima ye Mediterraneu por cuenta de tener mariña col mar Mediterraneu. Los Branos son Templaos, Los iviernos son frescos y les serondes y primaveres son duces. Les precipitaciones son baxes un 600 mm
Monumentos Muséu Nacional. La so coleición d'antigüedaes prehistóriques y de la Magna Grecia ye una de les más importantes d'Italia, destacando los famosos bronces de Riace. Castiellu. Foi alzáu a principios de la Edá Media pa defender a los habitantes de Reggio de les correríes sarracenes y tresformáu polos aragoneses escontra mediaos del sieglu XV.
Personaxes pernomaos Na Antigüedá, Reggio foi unu de los más destacaos llugares onde se desenvolvió la filosofía pitagórica, dalgunos de que los sos representantes fueron tamién llexisladores: Teeteto, Aristócrates, Helicaon y Fitio.Jámblico, Vida de Pitágoras 130, 172, 251. Tamién yeren de Reggio'l poeta llíricu Íbico y l'escritor Teágenes.
Otros personaxes pernomaos de Reggio Calabria de dómina recién son: Cayetano Catanoso Umberto Boccioni Gianni Versace Donatella Versace Mia Martini Loredana Bertè
Ciudaes hermaniaes Atenes, Grecia 20px|Bandera de Grecia, 2003 Egaleo, Grecia 20px|Bandera de Grecia, 2004 Cesana Torinese, Italia 20px|Bandera d'Italia, 2006
Intereses Reggio allúgase nel centru exactu del Mar Mediterraneu. Por esti motivu l'alministración comunal escoyó como slogan de la ciudá "Reggio Calabria, Città del Mediterraneu". Reggio ta travesada pel paralelu 38° que pasa por otres cinco ciudaes (Seúl, Esmirna, Atenes, San Francisco, Córdoba), polo que na ciudá alzóse'l Monumentu al 38° parallelo.
Ver tamién Ausonio Magna Grecia Reinu de les Dos Sicilies o Reinu de Nápoles Historia d'Italia
Referencies
Enllaces esternos
Web oficial del Turismu de Reggio Calabria Asociación de Promoción Turística
Categoría:Llocalidaes de Calabria