La Capitanía Xeneral de Filipines yera una entidá territorial española, adxunta como entidá autónoma del Virreinatu de Nueva España hasta 1821, que foi establecida pola Monarquía Hispánica nes llamaes Indies Orientales —zones d'Asia y Oceanía—, con capital en Manila.

Incluyía, amás del archipiélagu filipín, a les Paláu, la islla de Guam, les Marianes y les Carolines. El virréi de Nueva España, que tenía la so sede na Ciudá de Méxicu, exercía sobre estos territorios atribuciones relatives a asuntos económicos, yá que no demás el capitán xeneral trataba direutamente col rei y el Conseyu d'Indies.

La capitanía xeneral subsistió hasta'l 12 de xunu de 1898, fecha en que los filipinos sol mandu del xeneral Emilio Aguinaldo declararon la so efímera independencia. El 10 d'avientu de 1898, pol Tratáu de París, en virtú del cual púnxose fin a la guerra hispano-americana, les Filipines y Guam fueron cedíes a los Estaos Xuníos. Les Marianes, Carolines y Paláu fueron vendíes al Imperiu alemán pol Tratáu xermano-español del 12 de febreru de 1899.

Historia

Desfile de tropes en Manila (1896)|thumb|150px|left

Dempués de la conquista de Filipines en 1565 por Miguel López de Legazpi, les islles del archipiélagu recibieron primero'l estatus de gobernación y más tarde de Capitanía Xeneral dependiente del virreinatu de Nueva España en 1574. En 1584 creóse la Real Audiencia de Manila, que gobernaba la capitanía cuando ésta quedaba vacante; el capitán xeneral exerció les funciones de gobernador y presidente de la Real Audiencia (hasta 1861).

Por Orde Real del 17 de xunetu de 1784 creóse la Intendencia de Manila pa les causes d'exércitu y real facienda, siendo nomáu intendente en comisión el oidor de l'Audiencia de Manila, Ciriaco González Carbajal, teniendo d'utilizar la Real Ordenanza d'Intendentes de 1782 pal Ríu de la Plata. A propuesta de Carbajal fueron creaes el 24 de payares de 1786 4 intendencies más nes Filipines xuníes a los sos respeutivos correxidores, que yeren: Ilocos, Camarines, Iloilo y Cebú, pero estes intendencies fueron suprimíes por Real Orde del 20 de payares de 1787. Un mes antes, el 23 d'ochobre la Intendencia de Manila foi xunida a la capitanía xeneral. Foi nuevamente dixebrada por Real Orde del 25 de febreru de 1819, axuntada'l 14 de setiembre de 1924, dixebrada'l 27 d'ochobre de 1929, axuntada a fines de 1842.Biblioteca de llexislación ultramarina en forma de diccionariu alfabéticu. Páx. 621. Compilado por: José María Zamora y Coronado. Editor: Impr. de J. M. Alegria, 1845

Hasta l'añu 1822, los capitanes xenerales yeren civiles, pero a partir d'esi añu dir siempres militares. Mientres tola segunda metá del sieglu XIX, estableciéronse los gobiernos y comandancies militares, bien numberosos dau l'eleváu númberu d'islles y la estensión del distritu. Tres llargues etapes d'insurrección de les población llocal y la guerra con Estaos Xuníos, el dominiu español en Filipines cesó en 1898.

thumb|Carta española de Bachiller con toles sos posesiones d'ultramar ya islles axacentes (1858). El periodu 1834-1874 representó en Filipines una etapa d'auténticos cambeos, llegando a superar el so retrasu al respeutive de Hispanoamérica.

A partir de 1868 faise sentir la influencia lliberal y los filipinos siéntense marxinaos al nun poder caltener los sos representantes nes Cortes, llograos na Constitución española de 1812.

Periodu de maduror thumb|right|Fuerte de Santiago, entrada. Cabrero sostién qu'esta rellumanza filipina deber a delles circunstancies: Maduror de la población. Menor interferencia de les órdenes relixoses. Dotes personales de dellos gobernadores.

Influencia de la Constitución de 1812 Un proyeutu, anterior nun sieglu a la Commonwealth de Gran Bretaña, faía posible la integración de la Capitanía Xeneral de les Filipines: nel Asia, les islles Filipines, y les que dependen del so gobiernu.> CAPITULO I. DEL TERRITORIU DE LES ESPAÑAS, Artículu 10

División territorial Escontra mediaos del sieglu XVIII esistíen 24 provincies, de les cualos 19 yeren alcaldíes mayores y 5 correximientos:Memories históriques y estadístiques de Filipines y particularmente de la grande islla de luzon. Autor: Rafael Díaz Arenas. Publicáu por Imprenta del Diariu de Manila, 1830

Correximientos: Mariveles Cavite Zamboanga Mindanao Moru Otong

Alcaldíes mayores:' Albay Camarines (depués estremada) Tayabas Cagayán Ilocos (depués estremada) Pangasinan Pampanga Bulacan Tondo Laguna Balayán (depués llamada Batangas) Leite Panay (depués llamada Capiz) Caraga Negros Calamianes Mindoro Marianes Cebú

Provincies formaes darréu: Zambales (dixebrada de Pangasinán) Bataan (dixebrada de Mariveles y de Pampanga en 1754) Nueva Écija (dixebrada de Pampanga) Nueva Vizcaya (dixebrada de Cagayán en 1839) Ilocos Norte (división en dos d'Ilocos en 1819) Ilocos Sur (división en dos de Ilocos en 1819) Camarines Norte (división en dos de Camarines en 1829) Camarines Sur (división en dos de Camarines en 1829) Samar (dixebrada de Leite) Misamis (dixebrada de Mindanao Moru y de Cebú) Iloílo (dixebrada d'Otong) Antique (dixebrada de Otong) Abra (dixebrada de Ilocos Sur en 1846) Nueva Guipúzcoa (dixebrada de Caraga en 1847) Ticao y Masbate (gobiernu políticu y militar dixebráu d'Albay en 1846) La Unión (dixebrada de Pangasinán y de Ilocos Sur en 1850) Parte inferior del Agno (comandancia políticu y militar)

Sieglu XIX

Escontra mediaos del sieglu XIX esistíen les siguientes provincies: IslLa de Luzón (20 provincies): Tondo, Bulacán, Pampanga, Zambales, Bataan, Nueva Écija, La Unión, Cavite, Laguna, Batangas, Pangasinan, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Tayabas, Abra, Cagayán (inclúi les islles Babuyanes), Nueva Vizcaya, Albay, Camarines Norte, Camarines Sur. Islles de Mindoro, Marinduque, Luban, Ilin (1 provincia): Mindoro. Islles Batanes o Bataán (1 provincies): Batanes. Islla de Panay (3 provincies): Cápiz, Iloilo, Antique. Islla de Negros (1 provincia): Negros. Islla de Samar (1 provincia): Samar. Islla de Leite (1 provincia): Leite. Islles Calamianes (1 provincia): Calamianes. Islla de Cebú (1 provincia): Cebú. Islla Mindanao (4 provincies): Caraga, Misamis, Zamboanga, Nueva Guipúzcoa Islles Marianes (1 provincia): Marianes con capital n'Agaña (islLa de Guaján).

A fines de sieglu XIX España reivindicaba ya incluyía yá'l sultanatu de Sulu (Joló) que pela so parte entendía los Borneo Septentrional o Sabah; les reclamaciones en Micronesia estender a Paláu, les islles Carolines, les Marshall y, más difusamente les islles Bonin y les anguaño llamaes Spratly.

1837 Una Real Orde del 31 de mayu de 1837 determinó: Gobernador y capitán xeneral Manila. Gobiernos militares y políticos Caraga, Samar, Iloilo, Antique, Capiz, Albay, Camarines Sur, Tayabas, Cavite, Zamboanga, islles Marianes. Alcaldíes mayores Misamis, Mindoro, Nueva Ecija, islla de Negros, Camarines Norte, Tondo, Zambales, Bulacan, Pampanga, Bataan, Pangasinam, llocos Sur, llocos Norte, Cagayan, islles Batanes, Laguna, Batangas, Zebú, Leyte, Calamianes.

Organización gubernamental A finales del sieglu XIX, el gobiernu español del Archipiélagu Filipín yera privativu del Gobernador Xeneral, únicu y llexítimu representante del poder supremu del Gobiernu del Rei d'España nestes Islles, y como tal xefe cimeru en tolos órdenes de l'alministración pública.

Esti cargu yera desempeñáu por un teniente xeneral d'exércitu, con arreglu á lleis especiales vixentes nel Archipiélagu, asesorándose de dos cuerpos consultivos, que yeren la Xunta d'Autoridaes y el Conseyu d'Alministración. Funcionaba, independientemente del Conseyu d'Alministración, un tribunal llocal de lo contencioso-alministrativu, y á les inmediates órdenes del Gobernador Xeneral, una secretaría del Gobiernu Xeneral.L'Archipiélagu Filipín. Coleición de datos. Por algunmos padres de la Misión de la Compañía de Xesús nestes islles. Tomu I, Washington, Imprenta del Gobiernu, 1900, 10 COROGRAFÍA.

Pal despachu d'asuntos relativos á los ramos de Facienda, Gobernación y Fomentu funcionaben, en conceutu de secretaríes del Gobiernu Xeneral, la Intendencia Xeneral de Facienda y la Direición d'Alministración Civil.

Distribución Gubernamental Los gobiernos parciales yeren, o civiles, o civiles y políticu-militares, o a cencielles militares, tolos cualos estremábense en ciertes categoríes o clases, nicios de mayor o menor autoridá gubernamental. De les provincies de Luzón unes yeren gobernaes por autoridaes civiles y otres por gobernadores militares con xurisdicción civil. Xeneralmente la categoría o grau militar del gobernador correspondía a les facultaes gubernamentales. ProvinciesIsllesCategoría o claseCagayánLuzón2ªIlocos del NorteLuzón2ªIlocos del SurLuzón2ªIsabelaLuzón3ªUniónLuzón3ªPangasinánLuzón1ªZambalesLuzón3ªTárlacLuzón3ªNueva ÉcijaLuzón2ªBulacánLuzón1ªBataánLuzón3ªManilaLuzónGobiernu centralLagunaLuzón2ªBatangasLuzón1ªTayabasLuzón2ªAmbos CamarinesLuzón2ªAlbayLuzón1ªSorsogónLuzón3ª Los gobernadores, esceición fecha del gobernador civil de Manila que tenía la categoría de xefe d'alministración de lª clase, yeren xefes d'alministración de 2ª, y nes sos respeutives provincies, los representantes del Gobernador Xeneral de les Islles, la primer autoridá nel órden xerárquicu y la cimera nel alministrativu y nel económicu por tener sol so immediata dependencia les alministraciones depositaries de Facienda y fondos locales y ordenar el pagu de toles obligaciones conseñaes nos presupuestos xenerales, provinciales y municipales..

Gobiernos políticu-militares Los gobernadores políticu-militares teníen les mesmes atribuciones que los civiles, sacante no económico, que la so xestión yera privativa de los alministradores de Facienda nes provincies, onde los gobernadores nun yeren, al propiu tiempu, subdelagados del ramu. Lo propio asocedía colos comandantes políticu-militares nos gobiernos d'igual clase.

Provincies o distritosIsllesCategoría del gobernadorAbraLuzónComandante d'exércitu.Nueva VizcayaLuzónComandante d'exércitu.Mórong ya islla TalimLuzónComandante d'exércitu.CaviteLuzónBrigadier o coronel.CorrexidorLuzónTeniente de navío.BatanesAxacentesCapitán.CatanduanesAxacentesComandante.MindoroAxacentesComandante.Masbate y TicaoAxacentesCapitán.CalamianesAxacentesCapitán. CápizPanayComandante.AntiquePanayComandante.ConcepciónPanayComandante.IloiloPanayXeneral de brigada.BoholBoholComandante.CebúCebúXeneral de brigada.Negros OrientalIslla de Negros NegrosComandante.Negros OccidentalNegrosTeniente coronel.SámarSámarComandante.LeyteLeyteCoronel.SuragaoMindanaoComandante.MisamisMindanaoTeniente coronel.LanaoMindanaoCoronel o Teniente coronel.ZamboangaMindanaoComandante.CotabatoMindanaoCoronelDavaoMindanaoComandanteBasilánBasilánTeniente de navío de 1ª clase.JolóArchipiélagu de JolóXeneral de brigada.ParaguaParaguaCapitán de fragata.BalábacBalábacTeniente de navío de 1ª clase.

Comandancies políticu-militares DenominaciónIsllaProvincia o distrituCategoría del comandanteApayaosLuzónCagayánCapitán.CabugaoanLuzónCagayánCapitán.ItavesLuzónCagayánCapitán.AmburayanLuzónIlocos del SurCapitán.TiangánLuzónIlocos del Sur Teniente 1º..QuiangánLuzónLepantoCapitán.SaltánLuzónIsabelaCapitán.LlavacLuzónIsabelaCapitán.CayapaLuzónNueva VizcayaCapitán.BinatangánLuzónPríncipeCapitán.Bontoc (Distritu)LuzónCapitán.Lepanto (Distritu)LuzónCapitán.Benguet (Distritu)LuzónCapitán.Infanta (Distritu)LuzónCapitán.Príncipe (Distritu)LuzónCapitán.BuriasBuriasCapitán.RomblónRomblónCapitán.ButúanMindanaoSurigaoCapitán.DapitanMindanaoMisamisComandante.MaliMindanaoDavaoCapitán.PollocMindanaoCotabatoTeniente de navío de 1ª..GlanMindanaoDavaoCapitán.

Comandancies militares