Los filisteos (, pəlištīm; , phylistieím o philistinoí; , filīstiun) fueron un pueblu orixinariu del Bronce Recién, del cual esisten testimonios en distintes fontes testuales (exipcies, hebrees, asiries) o arqueolóxiques.Machinist, Biblical Traditions: The Philistines and Israelite History, páx. 53 y ss.
Los documentos más antiguos que fadríen referencia a los filisteos son los documentos exipcios sobre los «pueblos del mar», onde se menta a los «parusata» (trescritu convencionalmente como peleset), xunto a otres poblaciones contraries a Exiptu. Dende siquier l'añu 1822, estos peleset rellacionáronse colos filisteos mentaos en fontes bíbliques, anque'l consensu académicu sobre dicha identificación nun ye total. Tres el so enfrentamientu colos exipcios, establecer na mariña suroeste de Canaán, esto ye, na rexón de l'actual Franxa de Gaza (Palestina), estendiéndose al norte hasta cuasi l'actual Tel Aviv (Israel).Tischler, All the things in the Bible, I, páx. 480. Entós la so cultura orixinal (que ye materia d'alderique) empezaría a asimilase a la de cananeos y hebreos.
A los filisteos, entamaos yá en redol al so pentápolis tradicional, fáense numberoses referencies na Biblia, onde apaecen mentaos como «pəlištīm», esto ye, habitantes de (Pə-yšet o Filistea). Apaecen mentaos na «tabla de les naciones» del Llibru de la Xénesis, onde se-yos atribúi ser descendientes de Mizraím (esto ye, d'Exiptu), al igual que los caftorim (esto ye, los de Kaftor); yá que estos postreros rellacionáronse col pueblu que los exipcios llamaben Keftiu (supuestamente d'orixe cretense), a partir d'ende desenvolviéronse delles teoríes que determinen que l'orixe del pueblu filistéu taría en Creta, el mar Exéu o'l Asia Menor.Tischler, All the things in the Bible, I, páx. 481 Esta rellación, sicasí, ye tamién materia d'alderique académicu.Drews, Canaanites and PhilistinesHitchcock, All the Cherethites, and all the Pelethites, and all the Gittites, páx. 20
Les ciudaes filistees apoderaron la rexón hasta la conquista asiria de Tiglatpileser III nel añu 732 e.C. Darréu, fueron sometíes a los imperios rexonales y paecen asimilar progresivamente les cultures dominantes. Les últimes menciones a los filisteos como pueblu apaecen na Biblia y daten del sieglu II e.C. En dómina posterior y tres la diáspora xudía del 70 d. C, los israelites fueron espulsaos de Samaria y Xudea polos romanos, polo que tol territoriu sur del Llevante mediterraneu pasaría a ser conocíu como Palæstina, términu deriváu asina mesmu del hebréu Pə-yšet.
Etimoloxía El nome filistéu» provién del llatín , variante de , qu'apaez nos escritos de Flavio Josefo. De la mesma ta tomáu del griegu (philistinoí), utilizáu por Filón d'Alexandría, magar na Septuaginta el términu utilizáu ye o (fylistieim o fylistiim). N'última instancia provién del hebréu pĕlištī, «xente de Plešt» (Filistea); cf. l'acadiu palastu y l'exipciu parusata.Orr, The International Standard Bible Encyclopaedia, IV, páx. 2376.
Los estudiosos de la Biblia suelen proponer que'l nome aniciar a partir del raigañu semítica plš (), que significa ‘estremar’ o ‘invasor’.Jastrow, A Dictionary of the Targumim, the Talmud Babli and Yerushalmi, and the Midrashic Literature, páx. 1185 El endónimu que los filisteos dar a sigo mesmos nun se conoz. Sicasí, como la Biblia mentar tamién como xentes de Kaftor (; quiciabes rellacionáu con Keftiu),Alvar, Los pueblos del mar y otros movimientos de pueblos a fines del II mileniu, páx. 42-43 que nun ye un términu semíticu, suxirióse que dicha pallabra seya similar a la qu'usaben pa referise a sigo mesmos o al so idioma. Al paecer, el so idioma tamién apaecería referíu na Biblia como «llingua d'Ashdod», anque ye revesosu si referir al idioma filistéu, al dialeutu canaeo que los filisteos adoptaron a partir del sieglu VIII e. C. o a dalguna otra llingua utilizada na ciudá.
Otra teoría, propuesta por Jacobsohn y sofitada por otros autores, ye que'l nome deriva de la rexón iliria de Palaeste, que los sos habitantes llamar palaestīnī añader el sufixu ilirio -ino utilizáu pa grupos étnicos.Bonfante, Who Were the Philistines, páx. 251-262 Pela so parte, Jones sostuvo que'l nome Filistea ye una corrupción del griegu φυλὴ ἱστία (fylḗ histía, ‘tribu del llar’, cola ortografía xónica de hestía).Jones, The Philistines and the Hearth, páx. 343 y ss. Suxer amás que los filisteos seríen los responsables n'introducir el llar fixu nel Llevante mediterraneu; dicha suxerencia foi propuesta primero que la evidencia arqueolóxica sobre l'usu de llares fora documentada en sitios filisteos.
Orixe En redol al 1200 e.C. la historiografía allugó l'apaición d'unos pueblos, denominaos «pueblos del mar», gracies a les fontes exipcies, que causaron la crisis y desapaición de distintes cultures, imperios y reinus qu'esistieren mientres el Bronce Recién, surdiendo asina nueves entidaes polítiques como ye'l casu de los Filisteos, con unos vezos culturales nuevos. Esto llogró apurrir un apurra étnicu nuevu, que nel casu de los Filisteos, esistió una rápida aculturación qu'escastó les sos traces diferenciadores.
Les evidencies más sólides del orixe de los filisteos son arqueolóxiques y apunten escontra'l mar Exéu, anque tamién se suxirió que la cultura material filistea seya a cencielles una continuación de la cultura cananea de la edá del bronce. Más vagues son les fontes exipcies de la dómina que falen d'un pueblu invasor veníu del norte pel mar (los peleset), xeneralmente identificaos los filisteos. Les evidencies del idioma filistéu, bien tenues, según les que los rellacionen colos pelasgos, podríen apuntar tamién escontra'l mundu exéu.La primer suxerencia en dicha direición apaez en Noordtzij: De Filistijnen, citada en Bonfante: Who Were the Philistines, páx. 252, nota 4. Bonfante defendió un orixe ilirio de los basándose nos παλαιστινοί (palaistinoí) de Palaeste, una ciudá del Epiru, añader el sufixu ilirio -ino utilizáu pa grupos étnicos. La conexón suxerida introducir en:
Independientemente del orixe xeográficu, el desenvolvimientu ulterior de los filisteos realizar na redolada cananea, esto ye, semíticu. La llingua filistea nun foi identificada satisfactoriamente: consideróse que se trata d'una llingua semítica, pero l'arqueoloxía moderna tamién suxirió la esistencia de venceyos culturales cola civilización micénica na Grecia continental.Dothan, The Philistines and Their Material Culture. Magar los filisteos adoptaron la cultura y la llingua cananea ensin dexar apenes escritos, suxirióse un orixe indoeuropéu, por cuenta de un puñáu de pallabres filistees conocíes.
Historia miniatura|Bajorrelieve del templu de Medinet Habu, construyíu mientres el reináu de Ramsés III (1186 a 1155 e.C. ), apaez representáu un grupu de peleset cautivos. Destaca'l característicu tocáu de plumes que porten na cabeza. miniatura|300px|Mapa del sur del Llevante mediterraneu, ca. 830 e.C. Les rexones representaes son, d'este a oeste y de norte a sur:
Antecedentes
Los «pueblos del mar» mentar per primer vegada alredor del añu 1208 e.C. en testos exipcios (inscripciones de Karnak sol reináu del faraón Merenptah). Estos pueblos teníen una bon conocencia de la navegación (d'onde provién el nome coleutivu que-yos dan los exipcios) y taben aliaos p'atacar al prósperu Exiptu. Los pueblos mentaos que Merenptah afirma vencer son los eqwesh, los sherden, los lukka, los shekelesh y los teresh (según una hipótesis de vocalización, una y bones l'exipciu antiguu nun anotaba les vocales). Les inscripciones de Karnak describir como los habitantes del Norte que venía de toles tierres». Nel templu de Medinet Habu, construyíu mientres el reináu de Ramsés III (1186 a 1155 e.C. ) de la XX Dinastía, apaez una inscripción que celebra una victoria marítimo y terrestre sobre los pueblos del mar». La segunda pilastra indica: «Ente ellos atopábense como aliaos los peleset, los tjekker, los shekelesh, los denyen y los weshesh. Ellos introduciéronse en tolos países hasta les llendes de la tierra». La mención a los peleset (en realidá prst nel orixinal; la vocalización moderna más aceptada ye parusata) considérase xeneralmente como la primer mención a los filisteos.Sergent, -yos indo-européens, páx. 108. Coles mesmes, apaecen nel Papiru Harris I, un resume del reináu de Ramsés III escritu mientres el reináu de Ramsés IV.
Asentamientu Dende'l sieglu XIX los estudiosos bíblicos identificaron la tierra de los filisteos (Filistea) coles menciones a Palastu y Pilista de les inscripciones asiries.Easton's Bible Dictionary (1897)
Dempués de lo que los testos exipcios describen como una derrota, los filisteos instalar nuna franxa costera que diba dende l'actual Tel Aviv hasta l'actual frontera exipcia. Les circunstancies d'esti establecimientu siguen siendo imprecises. El Papiru Harris ITéunicamente designáu pola referencia Papyrus British Museum 9999. indica que Ramsés III, en venciendo a los pueblos del mar, encarcelar n'Exiptu antes «d'instalalos nos bastiones, construyíos en [el so] nome» y de sometelos a pagar impuestos. Dalgunos vieron nesta referencia una mención al asentamientu de los filisteos na franxa costera de Canaán, que perteneció por llargu tiempu a Exiptu; sicasí, el venceyu ente dambos eventos ye inciertu, por cuenta de la falta de precisión xeográfica y étnica del testu.
A partir del sieglu XII e.C. , l'establecimientu de los filisteos nel suroeste de Canaán ta bien atestiguáu poles sos cerámiques, según polos testos exipcios y asirios. Na actualidá, ye imposible determinar si esti asentamientu foi fechu sobre un territoriu dau polos exipciu o conquistáu polos filisteos; sicasí, si «la capa [arqueolóxica] que correspondería a la última dominación exipcia de Canaán, sol reináu de Ramsés III, nun contenía nenguna evidencia de les primeres clases de vasos filisteos decoraos [...], los primeros niveles filisteos nun revelaben nenguna buelga de presencia exipcia: nin un solu vasu o cascu de botella exipciu. Amás, les dos capes tán dafechu separaes».Finkelstein y Silberman, La Biblia desenterrada, páx. 386. Esta rotura arqueolóxica puede faer pensar nuna rotura comercial auténtica, lo qu'implicaría una rotura política igualmente real, esto ye, una conquista más qu'una implantación por alcuerdu mutuu. Entós, los filisteos ocuparíen les cinco ciudaes de Gaza, Ascalón, Asdod, Ecrón y Gat, a lo llargo de la franxa costera del suroeste de Canaán, que perteneciera a Exiptu hasta los últimos díes de la Decimonovena Dinastía (1185 e.C. ). La so organización política foi una pentarquía na qu'en cada unu de los sos cinco centros de gobiernu un príncipe (seren) ostentaba'l poder.
Espansión Los filisteos conocíen l'empléu del fierro, que'l so secretu hasta'l sieglu XII e.C. guardaren celosamente los hitites. El monopoliu d'esti metal (saber ónde atopalo, cómo forxalo y cómo usalo) confirió-yos una superioridá militar mientres sieglos. De la mesma que la definición etno-llingüística de los filisteos antes del so establecimientu en Canaán nun ye bien conocida, la so definición etno-llingüística posterior ye igualmente difícil, tomando en cuenta la falta de fontes testuales. Ello ye que desenvolviéronse dos grandes tesis sobre la tema. La primera encóntase, por casu, nos nomes y pallabres non semítiques citaes pola Biblia, pa sostener que los filisteos caltuvieron por llargu tiempu un particularismu étnico y llingüístico. Pa la otra corriente, sofitada por casu por Manfred Hermann Emil Weippert, los filisteos entemeciéronse tempranamente coles poblaciones cananees locales.
Yá asitiaos na mariña, los filisteos intentaron estendese pel sur de Canaán, llegando a ocupar cuasi la totalidá de la mariña hasta Fenicia y llocalizaciones tan al este como'l valle del Xordán. Esi foi'l motivu de que les reseñes bíbliques citen fuertes conflictos ente los filisteos y los israelites.