La lliteratura de los Estaos Xuníos puede estudiase, o bien dientro de la lliteratura inglesa, o bien como otra tradición lliteraria aparte.
Narrativa
Principios de la lliteratura d'Estaos Xuníos
L'empiezu de la lliteratura d'Estaos Xuníos deriva de formes y estilos europeos. Por casu: Wieland y otres noveles escrites por Charles Brockden Brown (1771-1810) asonsañen la novela gótica escrita naquella dómina n'Inglaterra. Inclusive les hestories de Washington Irving (1783-1859), especialmente Rip Van Winkle y The Legend of Sleepy Hollow, paecen europees a pesar del so escenariu norteamericanu.
Corrientes del sieglu XIX: Simbolismu, Realismu, Naturalismu, Trescendentalismu y Lliteratura de frontera
Pue que el primer escritor d'Estaos Xuníos con una nueva forma d'entender la ficción y la poesía fuera Edgar Allan Poe (1809-1849). En 1835, Poe empezó a escribir rellatos curtios, ente elles The Masque of the Red Death, The Pit and the Pendulum, The Fall of the House of Usher y The Murders in the Rue Morgue. La introspeición que faía Poe nos sos personaxes travesaba fronteres que llevaben la ficción escontra'l misteriu, el horror y la fantasía.
Mentanto, en 1837, el mozu Nathaniel Hawthorne (1804-1864) compilaba dalgunes de les sos hestories sol títulu Twice-Told Tales, un llibru cargáu de referencies simbóliques ya incidentes misteriosos. Hawthorne siguió escribiendo romances de mayor estensión, noveles alegóriques qu'esquicen temes como'l pecáu, l'arguyu y la represión de los sentimientos na Nueva Inglaterra onde creció. La so obra maestra, «La lletra escarlata» (The Scarlet Letter), enceta'l drama d'una muyer condergada socialmente a la marxinación por cometer adulteriu.
Les obres de ficción de Hawthorne influyeron de forma significativa nel so amigu Herman Melville (1819-1891) quien tamién escribió noveles nes qu'abondaben les especulaciones filosófiques. Moby Dick, aventura ambientada nuna travesía de balleneros, convertir nel vehículu p'analizar temes tales como la obsesión, la naturaleza de lo diabólico y la llucha humana contra la naturaleza. N'otra de les sos obres clave, el rellatu curtiu Billy Budd, Melville dramatiza el conflictu ente'l deber y la compasión a bordu d'un barcu en tiempos de guerra. Los trabayos de Melville más ellaboraos casi nun se vendieron y permaneció escaecíu mientres enforma tiempu. La so memoria foi recuperada a principios del sieglu XX. Güei, munchos afirmen que «Moby Dick» ye la obra maestra de la lliteratura d'Estaos Xuníos.
En 1836, Ralph Waldo Emerson, (1803-1882), publicó un sorprendente llibru tituláu Nature, nél Emerson afirmaba que yera posible alzar l'estáu espiritual del individuu estudiando y dando respuestes al mundu que nos arrodia. El so trabayu non yá influyó a los escritores que lu arrodiaben, con quien formó'l movimientu conocíu como Trescendentalismu, sinón tamién a bona parte de quien escucharon les sos conferencies.
El compañeru más sobresaliente de Emerson foi Henry David Thoreau (1817-1862), un inconformista convencíu. Dempués de vivir solitariu mientres dos años nuna cabaña al llau d'una llaguna, Thoreau escribió Walden, unes estenses memories qu'abogen pola resistencia contra lo que dicta la sociedá. Los sos escritos radicales espresen un enclín fondamente enraigonáu escontra l'individualismu del ciudadanu d'Estaos Xuníos.
Mark Twain (seudónimu d'autor de Samuel Clemens, 1835-1910) foi'l primer gran escritor d'Estaos Xuníos que nació lloñe de la Mariña Este; nel tao-frontera de Missouri. Les sos obres maestres con marcada influencia rexonal fueron les memories de Vida nel Mississippi y la novela Les aventures de Huckleberry Finn (Adventures of Huckleberry Finn). L'estilu de Twain, influyíu pol periodismu, afiguraba les variedaes dialeutales de les llingües vernácules de los sos personaxes. El so llinguaxe direutu, ensin adornos, pero al empar bien suxerente y tremendamente risonderu, camudó la forma en que los norteamericanos escribíen la so propia llingua.
Henry James (1843-1916) confrontó nos sos escritos el dilema ente'l Viejo y el Nuevu Mundu (Europa-EE. UU.). Anque nació na ciudá de Nueva York, pasó bona parte de la so vida n'Inglaterra. Munches de les sos noveles centrar en norteamericanos qu'o bien viven o bien viaxen a Europa. Coles sos entrevesgaes y tremendamente pulíes oraciones nes que disecciona hasta los más pequeños matices de les emociones de los sos personaxes, la ficción de James puede inclusive llegar a amedranar o amurniar a los sos llectores. Dalgunos de los sos trabayos más accesibles son les noveles curties Daisy Miller, sobre una encantadora moza norteamericanos n'Europa, y La vuelta de tuerca (The Turn of the Screw), un enigmáticu rellatu de pantasmes.
Jack London (1876 - 1916) ye conocíu poles sos noveles La llamada de lo selvaxe (1903) y Colmillo Blanco (1906), nes que, al traviés del puntu de vista d'un perru y un llobu respeutivamente, amuesa la violencia qu'esiste tantu nel home como na naturaleza, amás de tratar temes como la moral y la redención. Amás d'estos, London ye autor de más de cincuenta libros.
Principios del sieglu XX: Xeneración perdida y otres corrientes
A empiezos del sieglu XX, los novelistes d'Estaos Xuníos ampliaron l'algame social de les sos obres de ficción pa tomar tantu les vides de persones pudientes como les de grupos marxinaos. Les obres d'Edith Wharton (1862-1937) achisben la forma de vida de la clase alta na Mariña Este onde l'autora había crecíu. Unu de los sos meyores llibros, The Age of Innocence, centrar nun home que decide casase con una muyer convencional. Coles mesmes, Stephen Crane (1871-1900), famosu pola so novela sobre la Guerra de Secesión titulada El coloráu emblema del valor, describe la vida de les prostitutes neoyorquines en Maggie: A Girl of the Streets. Y en Sister Carrie, Theodore Dreiser (1871-1945) retrata'l materialismu de la fervosa Revolución industrial d'Estaos Xuníos na vida d'una moza procedente del oeste que se va a vivir a Chicago buscando dineru.
Llueu s'empezar a esperimentar col estilu y la forma, según asocedía cola nueva creatividá argumental. En 1909, Gertrude Stein (1874 - 1946), naquellos momentos expatriada en París, publicó Three Lives, un trabayu de ficción innovador influyíu pol cubismu, el jazz y otros movimientos artísticos colos que Stein taba familiarizada.
Dellos escritores d'Estaos Xuníos tamién reflexaron la desilusión que siguió a la guerra. Los rellatos y noveles de F. Scott Fitzgerald (1896 - 1940) prinden la disposición griespa, inquieta y sedienta de prestar de los años 1920. Les temes qu'enceta Fitzgerald, recoyíos de forma intensa en The Great Gatsby (1926), representen l'enclín al fracasu y la decepción de los suaños doraos xuveniles. Otru escritor que trató temes similares ye John Dos Passos (1896 - 1970) qu'en noveles como Manhattan Transfer (1925) o la Triloxía USA (1930 - 1936) amuesa la realidá de les clases trabayadores y el fracasu de les sos mires.
Nuna llinia similar a la de Dos Passos, pero ensin pretender asonsañar el so realismu social, Henry Miller (1891 - 1980) convertir nún de los escritores más importantes de la so dómina. Nes sos noveles Trópicu de Cáncer (1934) y Trópicu de Capricorniu (1938) de calter eminentemente autobiográficu, desenvolvió una aceda crítica escontra los valores de la sociedá norteamericana y les consecuencies deshumanizantes del capitalismu, con un negru sentíu del humor y una filosofía hedonista. Escrites en París y llaraes d'escenes sexuales, dambes obres fueron censuraes nel so país, y namái pudieron ser lleíes en 1961. Otres noveles de Miller son Sexus (1949) Plexus (1953) y Nexus (1960), que conformen la triloxía La crucifixón rosa. Pol so estilu provocador y pocu convencional, Miller foi una influencia pa futures xeneraciones d'escritores, incluyendo a la Xeneración Beat.
Ernest Hemingway (1899 - 1961) vio la violencia y la muerte de primer planu como conductor d'una ambulancia mientres la I Guerra Mundial, y esa carnicería ensin sentíu persuadió-y de que'l llinguaxe astractu solía tar vacíu y ser engañosu. Hemingway esanició les pallabres innecesaries de los sos testos, simplificó la estructura oracional y concentróse n'oxetos y aiciones concretes. Xuntar a un códigu moral que enfatizaba el coraxe so situaciones difíciles. Los sos protagonistes yeren de normal homes fuertes y silenciosos que solíen tratar con muyeres de forma un tanto especial. Fiesta (1926) , Adiós a les armes (1929) y For Whom the Bell Tolls (1940) suelen considerase les sos meyores noveles. En 1954, ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura. Aquexáu por una depresión, Hemingway suicidar en 1961.
John Steinbeck (1902 - 1968) nació en Salinas, California, onde asitia munchos de los sos escritos. El so estilu yera senciellu y evocador, ganando asina'l favor de los llectores pero non el de la crítica lliteraria. Steinbeck escribió de cutiu sobre la probeza, la clase trabayadora, les sos lluches pa consiguir una vida decente; quiciabes se-y puede considerar l'escritor d'Estaos Xuníos con mayor compromisu social d'esti periodu. The Grapes of Wrath (1939), considerada la so obra maestra, ye una novela de marcáu acentu social que cunta la hestoria de los Joads, una familia humilde d'Oklahoma y el so viaxe a California en busca d'una vida meyor. Otres noveles populares de Steinbeck inclúin Tortilla Flat, Of Mice and Men, Cannery Row y East of Eden (1952), la so segunda novela más reconocida. Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1962.
El policial norteamericanu
El xéneru policial tuvo un desenvolvimientu particular n'Estaos Xuníos, alloñar del "policial d'enigma" fundáu por Edgar Allan Poe, que tuvo los sos meyores esponentes na lliteratura inglesa (Arthur Conan Doyle, G.K. Chesterton). A partir de la Gran Depresión de 1929 surde una variante d'esti xéneru conocida como Novela negra o Hard boiled. A diferencia del policial d'enigma, el policial negru incorpora elementos de crítica social. Los crímenes cometer n'ambientes marxinales, y les víctimes suelen ser persones de baxa condición social. El detective dexa de ser un personaxe que llogra resolver el misteriu siguiendo un razonamientu lóxicu-deductivu a partir de la observación de la escena y l'interrogatoriu de testigos y que collabora cola policía, y pasa a ser él mesmu un marxinal, con una visión cínica y escéptica de les persones y la sociedá, que resabia de les fuercies del orde y de la llegalidá. Les motivaciones del crime son más importantes qu'afayar la identidá del criminal.
Considerar a Dashiell Hammett (1894 - 1961) y Raymond Chandler (1888 - 1959) como los meyores esponentes del xéneru, con noveles como Collecha colorada (1929) y El ferre maltés (1930), dambes de Hammett, y El suañu eternu (1939) y El llargu adiós (1953) de Chandler. Otru importante autor ye Carroll John Daly (1889 - 1958), quien sentó les bases del xéneru colos sos rellatos.
Lliteratura sureña