El nihilismu (del llatín nihil, "nada") ye la corriente artístico y filosófico que toma como base la negación d'unu o más de los supuestos sentíos de la vida.
El nihilismu suel presentase como nihilismu esistencial, forma na que se sostién que la vida escarez de significáu oxetivu, propósitu, o valor intrínsecu.Alan Pratt defines existential nihilism as "the notion that life has non intrinsic meaning or value, and it is, non doubt, the most commonly used and understood sense of the word today" Internet Encyclopedia of Philosophy El nihilismu puede considerase crítica sexual, política y cultural a los valores, costumes y creencies d'una sociedá, na midida na que éstes participen del sentíu de la vida, negáu por dicha corriente filosófica. El términu nihilista foi creáu pol novelista rusu Iván Turguénev na so novela Padres y fíos (1862): "Nihilista ye la persona que nun s'inclina ante nenguna autoridá, que nun acepta nengún principiu como artículu de fe" y estendióse de manera estraordinaria na sociedá rusa de la segunda metá del sieglu XIX con distintu significáu: pa los conservadores yera ofensivu, pa los llamaos "revolucionarios demócrates" yera una señal d'identidá.María Sánchez Puig, Diccionariu d'autores rusos sieglos XI-XIX, Madrid: Ediciones del Orto, 1995, p. 299.
Nietzsche estructuró la conceptualización del términu, pero ésti yá esistía como corriente na antigua Greciagriegos-arsenio-ginzo.html "Nietzsche y los griegos", Arsenio Xinzo Fernández (Universidá d'Alcalá) representáu pola Escuela cínica y nel escepticismu.griegu-santiago.html "L'escepticismu griegu", Santiago González Escudero, profesor d'Historia de la Filosofía Antigua de la Universidá d'Uviéu
El nihilismu niega lo que pretenda un sentíu cimeru, oxetivu o determinista de la esistencia yá que dichos elementos nun tienen una esplicación verificable. Sicasí, ye favorable a la perspeutiva d'un aportar constante o concéntricu de la historia oxetiva, ensin nenguna finalidá cimera o llinial. Ye partidariu de les idees vitalistes y lúdiques, de desfacer de toles idees preconcebíes pa dar pasu a una vida con opciones abiertes de realización, una esistencia que nun xire alredor de coses inesistentes.
Nesti sentíu'l nihilismu nun significa creer "en nada", nin pesimismu nin tanto "terrorismu" como suel pensase, magar estes acepciones fuéronse-y dando col tiempu a la pallabra. De toes formes hai autores que al nihilismu, entendíu como negación de too dogma pa dar apertura a opciones infinites non determinaes, llámenlu 039;nihilismu positivu''', ente que al sentíu de negación de too principiu éticu que traiga la neglixencia o l'autodestrucción llámenlu 039;nihilismu negativu, anque tamién los conoz como nihilismu activu y nihilismu pasivu'.
Una de les referencies más alloñaes atopar nel filósofu sofista Gorgias quien afirmaba: "Nada esiste, si daqué esiste nun ye cognoscible pol home; si fora cognoscible, nun sería comunicable" o na actitú vital del discípulu de Antígenes, Dióxenes de Sinope.nihilismu-de-diogenes-de-sinope.html "El nihilismu de Diógenes de Sinope", Diego Volia. Revista NADA nº1
Popularización del términu Anque'l términu foi popularizáu pol novelista rusu Iván Turguénev na so novela Padres y fíos (1862) pa describir les visiones de los emerxentes intelectuales radicales rusos, la pallabra nihilismu foi introducida nel discursu filosóficu per primer vegada por Friedrich Heinrich Jacobi (1743-1819) nuna carta unviada a Fichte en 1799.
Jacobi usó'l términu pa carauterizar el racionalismu, y en particular a la filosofía crítica d'Immanuel Kant col fin de llevar a cabu una reductio ad absurdum según el cual tol racionalismu (la filosofía como crítica) amenorgar a nihilismu, y polo tanto ten de ser evitáu y reemplazáu con una torna a dalgún tipu de revelación o conocencia trascendente.
Los intelectuales que describió Turguénev na so novela yeren principalmente estudiantes de clase alta que taben desilusionaos cola lenta meyora del reformismu. En Padres y Fíos Turguénev escribió "Nihilista ye la persona que nun s'inclina ante nenguna autoridá, que nun acepta nengún principiu como artículu de fe", nel sentíu de persona crítica con tou lo que lu arrodia. El voceru principal d'esta nueva filosofía foi Dmitri Písarev (1840-1868).
La pallabra llueu se convirtió nun términu de burlla pa les xeneraciones nueves radicales. Utilízase de cutiu pa indicar un grupu o filosofía carauterizáu pola falta de sensibilidá moral, creencia na verdá, guapura, amor o cualesquier otru valor y nengún respetu poles convenciones sociales anteriores.
La Escuela Cínica
Los antecedentes históricos del nihilismu tán na Escuela Cínica, fundada en Grecia por Antístenes mientres la segunda metá del sieglu IV e.C. y que'l so mayor representante foi Dióxenes de Sinope. Al igual que los nihilistes rusos de mediaos del sieglu XIX, los cínicos criticaben l'orde y la moral de la so dómina por aciu sátires contra la corrupción de los costumes y los vicios de la sociedá griega del so tiempu, y practicando una actitú munches vegaes irreverente: la llamada "anaideia".
Antístenes foi discípulu de Gorgias hasta que decidió fundar la so propia escuela filosófica. Facer nun ximnasiu nes contornes d'Atenes llamáu Cinosargo, que quier dicir "perru blancu". A los sos siguidores empezáronlos a llamar kínicos ("perru", en griegu) yá que los sos comportamientos asemeyar al de los perros. Antístenes vivía según la so propia llei, la qu'él mesmu escoyó pa sigo. Les lleis establecíes, les convenciones sociales nun yeren pa esti sabiu que, como tolos cínicos, despreciaba les normes, les instituciones, les costumes y tou lo que representa una atadura pal home.
Dióxenes de Sinope foi discípulu d'Antístenes. Optó por llevar una vida austera y adoptó la indumentaria cínica, como'l so maestru. Dende los sos empiezos n'Atenes amosó un calter apasionáu. Pon en práutica d'una manera radical les teoríes del so maestru Antístenes. Lleva al estremu la llibertá de pallabra, la so dedicación ye criticar y denunciar tou aquello que llinda al homesobre manera les instituciones. Propón una nueva valoración frente a la valoración tradicional y enfréntase constantemente a les normes sociales. Considérase cosmopolita, esto ye, ciudadanu del mundu, en cualesquier parte atopa'l cínicu como na so casa y reconoz esto mesmu nos demás, per tanto'l mundu ye de toos. La lleenda cunta que se desfacer de tolo que nun yera indispensable, inclusive abandonó la so escudiella cuando vio qu'un rapazu bebía agua nel buecu de les manes.
Crates de Tebas yera un ciudadanu adineráu y de bona posición social, qu'arrenunció a tola so fortuna pa faese filósofu cínicu. Foi discípulu de Dióxenes y maestru de Zenón de Citio. Crates, a diferencia del so maestru, yera un home atentu y tranquil, que-y valió'l nomatu de "el filántropu", según el de "abrepuertas" porque la xente llamába-y a les sos cases pa pidi-y conseyu y charrar con él. Pa Crates la filosofía llibéra-y de la so esclavitú esterna, tocantes a la familia, la propiedá o les costumes sociales y llibéralu tamién d'esclavitú interna, de les sos opiniones, calteniendo la so radical llibertá individual.
El nihilismu rusu
Desarrollu El fenómenu cultural rusu conocíu como nihilismu desenvolver mientres el reináu d'Alexandru II (1855-1881), zar de calter lliberal y reformista. La década de los sesenta ye considerada como la década del nihilismu. La perda de la Guerra de Crimea (1854-1856), l'apertura del réxime al esterior (apertura non yá económica, sinón tamién cultural ya ideolóxica) y les relatives llibertaes concedíes pol zar –por casu, en prensa– sirvieron de caldu de cultivu pa esta nueva subcultura. De calter fundamentalmente intelectual, el nihilismu representó una reacción contra les antigües concepciones relixoses, metafísiques ya idealistes. Los mozos nihilistes, retrataos como axataos y cínicos, combatieron y fixeron risión les idees de los sos padres. La so sinceridá rayaba la ofiensa y el mal gustu, y esta actitú foi lo que más paeció definir a esti movimientu. L'actitú despreciatible y negativo quedó perfectamente retratada nel personaxe Bazárov de la novela Padres y fíos d'Iván Turguénev."La Noción de nihilismu en Padres y Fíos d'Iván Turguénev", Marta Gil. Universidá de Valencia
Nel estremu sentimentalismu de los padres, estos mozos namái víen una forma de hipocresía. Reparaben cómo los sos románticos padres esplotaben a los sos siervos, maltrataben a les sos esposes ya imponíen una disciplina estricta nos sos llares y, paradóxicamente, depués dedicábense a faer poemes y exhibir un comportamientu risible, como ilustró darréu'l conocíu anarquista Piotr Kropotkin nos sos Memories d'un revolucionariu (1899). "Los nihilistes refugaben y abandonaben, en nome del progresu, tou lo que nun podía ser xustificáu científicamente, como supersticiones, prexuicios y costumes."Kropotkin, Pedro. Memories d'un revolucionariu
Criticaben les posiciones esteticistes nel arte por recrease cola guapura n'astractu y escarecer d'una utilidá social real. Adoptaron tamién una postura ética utilitarista denomada "egoísmu racional" pola cual buscaron redefinir les rellaciones sociales n'ámbitos como l'amistá, l'amor o'l trabayu.
El Rússkoe Slovo: primer etapa (1859-1862) L'enclín nihilista foi una parte del radicalismu rusu de la dómina. Tuvo'l so mediu d'espresión nuna publicación llamada Rússkoe Slovo (Pallabra Rusa, Русское слово), creada l'añu 1859. Pero nun foi sinón hasta la incorporación del nuevu Dmitri Písarev (1840-1868) l'añu 1860 que la publicación convertir en representativa d'esti enclín. Písarev –a pesar de tener una formación de lletres– dedicar a popularizar les últimes meyores en ciencies naturales, y n'especial en fisioloxía. Los mayores referentes ideolóxicos fueron los materialistes alemanes, denominaos vulgares pol so reduccionismu y estremu determinismu. Destacó'l triunviratu formáu por Büchner, Moleschott y Vogt. Písarev interpretaba les rellaciones personales, afeutives o llaborales ya inclusive el desenvolvimientu históricu, dende una aguada fisiolóxica. Nún de los sos artículos sobre Moleschott, llegó a afirmar que la hostilidá alredor del progresu yera consecuencia d'una dieta pocu nutritiva y que, al contrariu, una dieta equilibrada conduciría a un desenvolvimientu completu del potencial intelectual. Contrariu al idealismu, Písarev calificaba los ideales d'allucinaciones, por non poder ser esperimentaos por aciu los sentíos. Otra de les bases del movimientu foi'l positivismu, col qu'estos mozos compartieron el so enfotu ilustrador y la so apoloxía de la manera de pensar científicu. Autores positivistes como Comte o Buckle fueron un claru referente de Písarev y otros mozos nihilistes.
Nel so artículu "Bazárov" (febreru de 1862) Písarev identificar col personaxe de Padres y fíos, col que simpatizaba en gran midida, tantu pel so estremu individualismu como pol so proceder científicu. Nesti artículu Písarev defendía que nengún tipu de conocencia o convencimientu tenía de ser aceptáu como artículu de fe. Namái los sentíos podíen constituyir la base pa la construcción de la conocencia, dexando de llau toa especulación y teorización vacía. El métodu científicu, cola observación y l'esperimentación, nutría perfectamente esa necesidá d'asimilar la conocencia fisiológicamente. La concepción sensualista emplegar tamién Písarev pa xustificar la conducta de los individuos. Estos teníen d'emponese por impulsos naturales y por un calculáu egoísmu, despreciando convenciones y tradiciones de too tipu. Los prexuicios y obligaciones relixosos, familiares o sociales debíen tamién ser refugaos. Bazárov convertíase asina nel referente de la publicación. “Si'l bazarovismu ye una enfermedá, ye la enfermedá del nuesu tiempu”, sentenciaba Písarev. El bazarovismu o nihilismu estendíase como'l cólera, y naide podía paralo, espresaba ésti.