thumb|300px|Lema de la República francesa sobre'l tímpanu de la ilesia d'Aups, en Francia. Foi asitiáu en 1905 por cuenta de la aprobación de la llei francesa de separación de les Ilesies y l'Estáu. La ilesia sigue abierta al cultu y ye rexentada pola Ilesia católica, ente que'l conceyu de Aups, como propietariu del edificiu, asume'l so caltenimientu y caltenimientu conxuntamente col Estáu. L'anticlericalismu ye un movimientu históricu contrariu al clericalismu, esto ye, a la influyencia de les instituciones relixoses nos asuntos políticos o na sociedá, yá seya esta real o una presunción.Encyclopædia Britannica, Anticlericalism (2007 Encyclopædia Britannica, Inc.)
Tipoloxía La historia del anticlericalismu n'Europa, y n'Occidente polo xeneral, suel estremase en dos grandes periodos. Per un sitiu, el llamáu anticlericalismu cristiano -o "anticlericalismu creyente", como lo llamó Julio Caro Baroja, pioneru del so estudiu n'España-, tan antiguu como la Ilesia mesma, que se caracteriza poles sos crítiques a vicios y abusos concretos del cleru o al so escesivu númberu y poder, pero que nun cuestiona'l papel dominante de la Ilesia na sociedá nin la so influyencia nel Estáu, y el anticlericalismu contemporáneo -o "anticlericalismu non creyente" como lo llama Caro Baroja- que surde nel sieglu XVIII cola Ilustración y que cuestiona dende una óptica racionalista la sociedá consagrada del Antiguu Réxime y el poder de les Ilesies, al consideralos torgues pal progresu nel mundu. Referíu al casu del catolicismu, según Xunetu Caro Baroja, "el procesu mental que conduz al anticlericalismu ye senciellu. Partir de la creencia de que la relixón católica como tal ye bona, bella y verdadera: pero los que la sirven son malos, mentirosos y de fea conducta [ye'l "anticlericalismu creyente"]... Pero he equí que d'esta primer manera de pensar pásase, o puede pasase, a una segunda. La inmoralidá, la falta de conducta, atribúyense entós a defeutos de la mesma organización de la Ilesia. Y dempués, nun tercer momentu o fase, son yá los dogmes los que s'ataquen [la segunda y la tercer fases correspuenden al "anticlericalismu non creyente"]".
L'anticlericalismu contemporaneu -"anticlericalismu non creyente" na terminoloxía de Xunetu Caro Baroja- nun tien de ser entendíu namái como una ideoloxía negativa, anque la so oposición al clericalismu ye la so traza principal, sinón que ye un movimientu que defende un proyeutu social y político que nel so versión más moderada identificar col llaicismu, yá que tien como oxetivu la secularización del Estáu (esto ye, la separación de la Ilesia y l'Estáu) y nel so versión más radical pretende tamién la secularización de la sociedá. La versión más estrema d'esti postreru ye'l anticlericalismu antirrelixoso o atéu qu'ataca los testos, los dogmes, les creencies, los ritos y les práutiques devocionales d'una determinada relixón.
Na historia del anticlericalismu tamién s'estrema ente l'anticlericalismu de les élites polítiques o ideolóxiques (que nel casu del anticlericalismu contemporáneo suelse denominar anticlericalismu político o institucional) del anticlericalismu popular, que dacuando desagua en diverses formes de violencia (sacrofóbica o iconoclasta) contra los edificios o los oxetos de cultu, o de violencia física contra los miembros del cleru. Arriendes de l'asociación del anticlericalismu cola violencia, el términu foi alquiriendo un ciertu sentíu peyorativu, polo que, por casu n'España, dellos anticlericales a partir de los años 1920 del sieglu XX prefirieron autodenominase "llaicos" (como la Lliga Nacional Llaica, fundada en marzu de 1930).
Carauterístiques thumb|250px|Voltaire en 1718, por Nicolas de Largillière. L'anticlericalismu sostién que les creencies relixoses pertenecen al ámbitu puramente priváu del ciudadanu, polo que les organizaciones que les sofiten, al formase como instituciones, exercen influyencies intolerantes y, por tanto, indeseables, política y públicamente, nel conxuntu social. Surde como respuesta a la esistencia d'un clericalismu integrista o poder teocráticu sofitáu por una casta sacerdotal.
Tamién se denomina anticlericales a quien, entá calteniendo creencies relixoses, cuestionen el papel de mediador qu'exerz el cleru nel oficiu de fe.
Nun sentíu estrictu, l'anticlericalismu ye un llaicismu combatiente y activu que trata de caltener tou convencimientu relixosu dientro del ámbitu o esfera personal ya individual. Les derivaciones d'esti pensamientu fueron munches: nunos casos el movimientu anticlerical foi acompañáu d'actos violentos contra edificios o l'arte relixoso (iconoclastia) o contra les persones; n'otros, otra manera, tuvo un conteníu más intelectual y políticu y foi asumíu por humanistes como Erasmu, ilustraos como Voltaire, filósofos como Friedrich Nietzsche, fíu d'un clérigu protestante, por ideoloxíes como la francmasonería, el lliberalismu, l'anarquismu y el comunismu y poles filosofíes materialista, epicúrea, empírica, ilustrada, nihilista y pesimista. Na India representar les tres escueles nástika; nel islamismu, les doctrines laicistes de Mustafa Kemal Atatürk.
Historia thumbnail|220px|Erasmu de Rotterdam, retratáu por Hans Holbein el Mozu. L'anticlericalismu esistió en toles dómines y en toles relixones que cuntaron con un cleru sacerdotal. Munches relixones intentaron usurpar el gobiernu civil y dirixilo por aciu la modalidá de gobiernu conocida como teocracia. Na India les relixones ástika frente a les nástika o non clericales. N'Occidente, el fundador de la relixón cristiana, Xesucristu, dexó sentáu'l principiu de que "nun puede sirvise a dos señores" y de qu'había que "dar al César lo que ye del César, y a Dios lo que ye de Dios", y dixebró claramente lo espiritual de lo terrenal, dando más importancia a lo primero y nun falando de lo segundo. Sicasí, la constitución d'una relixón de tipu sacerdotal col sofitu del emperador Constantín fizo que la Ilesia fuera atropando cada vez más intereses económicos y políticos, el llamáu poder temporal, que s'identificó col espiritual al traviés del llamáu Cesaropapismo. Subsistía, sicasí, el mensaxe primitivu de Xesucristu, sofitáu por interpretaciones legitimistas como la de San Franciscu d'Asís o tomaes como herétiques (les de Prisciliano, los Albigenses, John Wycliff, Jan Hus y otros), hasta qu'un lentu procesu de secularización n'Europa, fundáu nesos precedentes y aceleráu col Humanismu del Renacimientu y de la Reforma, foi dixebrando cada vez más a la Ilesia del Estáu, inclusive yá na Edá Media cola querella de les Invistidures qu'enfrentó a papes y reis cristianos ente 1073 y 1122 y cuando los gibelinos tomaron posición contra l'asunción d'un poder escesivo per parte del Papa y el so intromisión nos asuntos políticu y económicu. Los clericales reaccionaron valiéndose, pa caltener el control ideolóxicu d'Europa, del Index librorum prohibitorum o Índiz de llibros prohibíos y de una institución represora con potestá de condergar a muerte, la Inquisición, nun principiu creada pa combatir la herexía albigense o cátara en 1229 y que reaccionaba contra'l sentíu críticu internu de la mesma Ilesia católica escontra una relixosidá demasiáu esterior, ritual y apegada a los bienes temporales. En 1231 la nueva institución tenía yá ropaje xurídicu, que foi sancionáu pol papa Gregorio IX en febreru d'esi mesmu añu.
San Antonio de Padua predicó públicamente que mientres Cristu dixera "apacienta les mios oveyes", los obispos de la so dómina dedicar a catales o trasquilarlas, y San Bernardo escribió que'l Papa nun paecía socesor de San Pedro, sinón de Constantín. Sicasí, l'anticlericalismu europeo -tal que se conoz anguaño desenvolvióse sobre manera a partir del sieglu XVI coles obres de los humanistes y en particular cola d'Erasmu de Rotterdam, quien yera, amás, fíu d'un cura. "Si toos nun confesemos bruxes, ye namái porque non toos fuimos torturaos. Vivimos en tiempos tan difíciles que ye peligrosu falar, pero tamién guardar silenciu", escribió l'humanista Juan Luis Vives. Foi Maquiavelo quien postuló per primer vegada que la Política yera una realidá ayena de toa Moral, dixebrando claramente Estáu ya Ilesia. Los eclesiásticos apegar de primeres de cuius regio, eius religio, esto ye, la obligación del ciudadanu de prauticar la relixón del so rei, pa terminar coles tarrecibles guerres de relixón ente príncipes luteranos y católicos. Ende punxéronse los cimientos de lo que se conoz como la "relixón d'Estáu". thumb|200px|El Index Librorum Prohibitorum, arma de la Ilesia católica pa reprimir, prohibir y despintar el pensamientu anticlerical. A la fin, la Paz de Westfalia en 1648 terminó con más d'un sieglu de guerres más o menos inspiraes pola relixón y supunxo el fin del poder política temporal del papa o cesaropapismo y la instauración de cierta tolerancia relixosa al consagrar el principiu de soberanía nacional, anque foi mientres la Ilustración del sieglu XVIII cuando'l llaicismu empezó realmente a echar raigaños y cuando los economistes fisiócratas y lliberales empezaron a alvertir los males económicos que provocaba l'acumuladura de riqueza per parte del cleru y los beneficios que reportaba'l regalismo. Bernard Mandeville alvirtió les beneficioses consecuencies económiques, sociales y coleutives que brindaba la práutica del egoísmu individual, cuando los filósofos, como John Toland, Diderot y sobre manera Voltaire, considerábense autorizaos p'atacar de forma sistemática a la Ilesia católica y a los sacerdotes, siendo una de les más clares consecuencies d'esti movimientu la espulsión de los xesuites en países como Portugal, España y Francia ente otros, y la so disolución al poco tiempu. El celibatu católicu, la esistencia d'una Inquisición intolerante hasta la pena de muerte y de un Índiz de llibros prohibíos qu'acutaba la llibertá del pensamientu, la conducta represora de la Ilesia col sexu femenín y el fechu de que nun esistiera una educación llaica, de lo que la Ilesia aprovechar p'acutar los meyores talentos, tou foi vistu como una rémora pal progresu y la Ilustración del pueblu. Per otra parte, y dende un puntu de vista económicu, la Ilesia católica detentaba, como heredera de los bienes "de manes muertes", una inmensa cantidá de tierres que nun s'ocupaba en faer cultivar, paralizando la economía; a ello diba oponiendo la naciente burguesía partidaria d'una desamortización de tales bienes.
Por esto l'anticlericalismu amontar mientres la Revolución francesa; la Ilesia católica aguantóse y opunxo a la Declaración de los derechos del home siquier hasta 1941. El movimientu anticlericalista tomó un calter brutal y sanguinario, sobre manera a partir del 2 de setiembre de 1792, mientres les llamaes Masacres de setiembre, cuando foi asesináu alredor d'un centenar de cures. Stanislas-Marie Maillard, héroe de la Bastilla, mató a 3 obispos, 120 cures y 50 relixosos. Los momentos más anticlericales coincidieron col Horror de Robespierre, anque dempués Napoleón optó por llegar a un alcuerdu o concordatu; "Cada cura afórrame diez policías", cúntase que dixo.