Manchester (pronunciáu n'inglés ) ye una ciudá y un conceyu metropolitanu del condáu de Gran Manchester n'Inglaterra. Manchester llogró'l so estatus de ciudá en 1853 y tenía una población envalorada de 530.300 habitantes en 2015. De la mesma, forma parte de la segunda aglomeración urbana del Reinu Xuníu y decimocuarta de la Xunión Europea en términos de población.
Manchester ye un importante centru artísticu, financieru, de medios de comunicación y d'educación cimera. Nuna encuesta de líderes empresariales británicos publicada en 2006, Manchester yera considerada como'l meyor llugar nel Reinu Xuníu pa establecer un negociu. Un informe encargáu pola Asociación de Manchester, publicáu en 2007, amosó a Manchester como la "ciudá con más rápida crecedera económica". Ye la tercer ciudá más visitada nel Reinu Xuníu por turistes estranxeros. Manchester foi la anfitriona de los Xuegos de la Mancomunidá de 2002, y ye sede de dos equipos de fútbol de la Premier League, Manchester United y Manchester City.
Históricamente la mayor parte de la ciudá foi parte del condáu de Lancashire, coles zones allugaes al sur del ríu Mersey nel condáu de Cheshire. Manchester foi la primer ciudá industrializada del mundu y desempeñó un papel central mientres la Revolución industrial. Convertir nel principal centru internacional de la fabricación testil y de filáu d'algodón. Mientres el sieglu XIX adquirió'l llamatu de "Cottonopolis", suxiriendo que yera una metrópolis de les fábriques d'algodón. El centru de la ciudá atopar nuna llista provisional del Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco, debíu principalmente a la rede de canales y molinos construyíos mientres los sieglos XVIII y XIX.
Toponimia El nome de Manchester aniciar del antiguu nome romanu Mamucium, nome de la fortaleza y asentamientu romanu. Polo xeneral piénsase que ye una llatinización d'un nome d'orixe célticu (que posiblemente significaba "cuetu de mama", mamm; n'asturianu "mama o pechu") y ceaster del inglés antiguu que quier dicir "pueblu" y que deriva del llatín Castrum. Una teoría alternativa suxer que ye britónicu: mamma significaría "ma", en referencia a una diosa del ríu Medlock, que flúi pela ciudá. Mam significa "pechos de muyer" n'irlandés y madre en galés.
Historia Nel sieglu XIV foi llar d'una comunidá de comerciantes flamencos de llana que s'instalaron na ciudá pa producir llana y llinu, empecipiando la tradición esportadora.
Manchester convertir nuna pequeña ciudá de mercaderes hasta la Revolución industrial, qu'empezó nel sieglu XVIII. El clima húmedu facer ideal nel Reinu Xuníu. Anguaño la zona de Trafford Park, al suroeste de la ciudá, sigue siendo una de les mayores zones industriales del mundu, cola central de la Kelloggs Company Europa, Rolls Royce, y el Manchester United Football Club. El Trafford Park foi tamién el primer sitiu de fora d'América que produció'l Modelu T de Ford, en 1911.
La población de Manchester disparar col éxodu rural a la industria. La crecedera foi ayudáu pola gran cercanía al puertu de Liverpool. Pa entainar la llegada a Manchester del carbón, algodón y otres materies primes dende Liverpool, en 1761 foi construyíu'l Bridgewater Canal (la canal del Duque de Bridgewater) pa coneutar les dos ciudaes. Años más tarde, la firma George Stephenson construyó la primer llinia ferroviaria del mundu, ente Manchester y Liverpool. En 1894, la Reina Victoria inauguró la canal marítima de Manchester, que convertía a Manchester en puertu marítimu, en términos práuticos. thumb|250px|La tranvía Metrolink percuerre'l centru de Manchester. La ciudá de Manchester convertir na primer ciudá industrial del mundu, y un exemplu pa tol mundu occidental.
La proximidá de la ciudá a Liverpool y el tamañu similar que dambes tienen ye causa de gran rivalidá, que nun foi siempres amigable.
A les 11:20 de la mañana del sábadu 15 de xunu de 1996 l'IRA españó una gran carga esplosiva nel centru de la ciudá, xusto cuando se celebraba la Eurocopa. De resultes del dañu causáu al Arndale Centre y a edificios cercanos a la Estación de Victoria, refíxose'l centru urbanu con complexos como Printworks y el Triangle, creándose amplies zones comerciales y recreatives.
En 2002, Manchester acoyó la XVII edición de los Xuegos de la Mancomunidá (Commonwealth Games) con gran ésitu, tres el fracasu en consiguir los Xuegos Olímpicos de 1996, que se realizaron n'Atlanta, Estaos Xuníos, y los de 2000, llevaos a cabu en de Sydney, Australia.
El 22 de mayu del 2017 asocedió un atentáu terrorista mientres el conciertu de la cantante Ariana Grande nel Manchester Arena con un saldu de 22 persones muertes y 116 mancaos, la mayoría adolescentes o neños. L'ataque foi entamáu pol grupu terrorista Estáu Islámicu, tamién conocíu como ISIS.
Importancia na revolución industrial Manchester foi un modelu a siguir na dómina de les nueves ciudaes industriales. Esti pequeñu pueblu tenía la ventaya de tener enerxía hidráulica y tamién accesu al mar en Liverpool.
A Manchester diben dellos escritores pero principalmente foi reconocíu un escritor francés llamáu Alexis de Tocqueville (1835), quien dixo una frase bien reconocida: "d'esta puerca cañería flúi oru puro". Esta frase representa que Manchester ye un pueblu pequeño y poco vistosu pero demuestra qu'anque sía pocu vistosu produz elementos apreciables. De fechu llegó a demostrar la peor y meyor parte de la revolución industrial una y bones dellos emplegaos de fábriques y empreses fueron despidíos y camudaos por máquines y tamién la parte bona porque demostró bien a los de la clase media y los dueños de molinos lo que podía llograse y lo lloñe que podía progresase económicamente.
Tamién naquella dómina neños y adultos trabayaben casi como esclavos, hasta que dempués d'un tiempu esto camudó, una y bones la xente llindó les hores de trabayu y alzó la edá necesaria de mano a trabayar. Los derechos de les persones empezaron a faese cumplir, pero entá asina, por cuenta de toles industries y polución l'ambiente nesa zona sufrió dellos daños graves.
Gobiernu 250px|right|thumb|Vista del Conceyu de la ciudá.
Manchester tien representación en trés niveles de gobiernu, Manchester City Council (nivel "local"), el Parllamentu británicu (nivel "nacional"), y el Parllamentu européu (nivel "Europa"). El Conceyu Condal del Gran Manchester foi abolíu en 1986, polo que'l conceyu ye en realidá una autoridá unitaria. Dende la so creación en 1995, Manchester foi miembru del Grupu de principales ciudaes ingleses, que, ente otres coses, sirve pa promover la condición social, cultural y económica de la ciudá a nivel internacional.
La categoría de ciudá foi-y concedida a Manchester nuna carta de Thomas Grelley en 1301 pero perdió la so condición de borough nun casu xudicial de 1359. Hasta'l sieglu XIX, el gobiernu llocal foi provistu polos tribunales señoriales, el postreru de los cualos terminó en 1846.
En 1885, Bradford, Harpurhey, Rusholme y partes de los conceyos de Moss Side y Withington entraron a formar parte de la ciudá de Manchester. En 1889, la ciudá convertir nel 'distritu condáu' de Manchester, autónomu del control de Lancashire. Ente 1890 y 1933, más zones amestar a Manchester dende Lancashire, incluyendo los pueblos de Burnage, Chorlton, Didsbury, Fallowfield, Levenshulme, Longsight y Withington. En 1974, pola Llei de Gobiernu Llocal de 1972, la ciudá de Manchester convertir nuna división alministrativa distinta dientro'l condáu de Gran Manchester. Esi añu, Ringway, el pueblu onde ta asitiáu l'aeropuertu de Manchester, foi añadíu a la ciudá.
Xeografía La ciudá de Manchester atópase allugada na coordenaes xeográfiques , a 257 km al noroeste de Londres. Llenda al norte y al este coles llombes de los Peninos, una cadena montascosa que cuerre a lo llargo del norte d'Inglaterra y al sur pola llanura de Cheshire. El centru de la ciudá atopar a la vera oriental del ríu Irwell, cerca del so confluencia col ríu Black y el ríu Irk, con tierres relativamente baxes d'ente 35 y 42 msnm. El ríu Mersey flúi al traviés del sur de Manchester. Gran parte del centru de la ciudá, especialmente nel sur, ye planu, lo qu'ufierta amplies vistes de los edificios de gran altor na ciudá y de munches de les fasteres y pandoriales de los Peninos, que, de cutiu, suelen ser cubiertos por nieve nos meses d'iviernu. Les carauterístiques xeográfiques de Manchester fueron bien influyentes nel so desenvolvimientu tempranu como primer ciudá industrial del mundu; éstes carauterístiques son el so clima, la so proximidá a un puertu marítimu como lu ye'l de Liverpool, la disponibilidad de la enerxía hidráulica de l'agua de los sos ríos y les sos reserves de carbón cercanu.
Clima Manchester tien un clima marítimu templáu, como gran parte de les islles britániques, con branos templaos ya iviernos fríos. Hai precipitación llixera pero regular a lo llargo del añu. La precipitación media añal de la ciudá ye 806,6 milímetros en comparanza cola media del Reinu Xuníu de 1 125.0 milímetros, y la so media de díes d'agua per añu ye de 142.9, en comparanza cola media del Reinu Xuníu de 154,4. Manchester, sicasí tien un nivel relativamente alto de mugor y esto, xunto cola abondosa ufierta de descalcificadores, foi unu de los factores que llevaron a la llocalización de la industria testil na zona. Les nevaes son bien pocu frecuentes na ciudá, debíu al efeuto del calentamientu urbanu. Sicasí, les llombes de los Peninos y el monte Rossendale, qu'arrodien la ciudá pel este y el norte, reciben daqué de precipitación en forma de nieve y les carreteres que conducen fuera de la ciudá, n'ocasiones, pueden aportar a cerraes por cuenta de la nieve, sobre manera la carretera A62 al traviés d'Oldham y Standedge, l'A57 (el conocíu como Snake Pass) escontra Sheffield y la M62 sobre Saddleworth Moor.
Demografía thumb|220px|Población de Manchester en 2001, por autoridá local. El Censu de población de 2011 del Reinu Xuníu indicó una total de 503.127 habitantes, amosando un aumentu d'un 19% respectu al censu de 2001. Según el censu, aproximadamente 92.000 yeren menores de 15 años, más de 388.000 taben ente los 17 y 64 años y aproximadamente 23.000 yeren mayores de 65 años. D'alcuerdu al censu, el 70% de la población de Manchester naciera nel Reinu Xuníu, ente qu'en sí, el 77% de la población ye d'orixe européu, un 2.3% son d'orixe irlandés, el 11.3% ye d'orixe asiáticu, de los cualos 3.4% provienen de la India, el 5.2% de Paquistán, y un 1.4% de Bangladex, un 1.8% de la población ye d'orixe afrocaribeño, un 2.5% d'África, aproximadamente un 1.8% ye d'etnia china, y un 5.5% ye d'orixe italianu. Manchester tien una tasa de desemplegu más alta que la de cualesquier otra autoridá llocal nel Reinu Xuníu. Un informe de 2007 señaló que "el 60 per cientu de les persones de Manchester tán viviendo en delles de les zones más probes de tol Reinu Xuníu".
Relixón Tocantes a la relixón, Manchester ye una de les ciudaes más diverses del Reinu Xuníu. En 2015 los musulmanes en Manchester superaben el 25 % del censu, al igual que nos barrios periféricos de Birmingham, Bradford y Leicester.En 2015 los musulmanes en Mánchester superaben el 25 % del censu, al igual que nos barrios periféricos de Birmingham, Bradford y Leicester. Esto oldea colos antiguos datos del censu de 2001: el 71% de la población yera cristiana, el 9.1% yera musulmana, ente que pocu más del 1% profesaba otres relixones. Aproximadamente'l 16% de la población nun profesa nenguna relixón (superando'l permediu de tol Reinu Xuníu de 14.8). Manchester ye la segunda ciudá con más población xudía del Reinu Xuníu, amás de ser tamién una de les ciudaes britániques con más población musulmana.
Economía