El ríu Vístula ( , ) ye unu de los principales ríos de la Europa oriental, el más llargu de los que desagüen nel mar Bálticu y el más importante de Polonia, pola qu'escurre íntegramente. Tien un llargor de —que lo converten nel 24º ríu más llargu d'Europa y nel 12º de los primarios— y drena una gran cuenca de más de —la 14ª cuenca europea y la 2ª del mar Bálticu—: correspuenden a Polonia (aproximadamente dos tercios del territoriu nacional) y el restu a Bielorrusia, Ucraína y Eslovaquia. El sistema fluvial más llargu de la cuenca correspuende al Vístula-Narew-Bug Occidental, con .
El Vístula naz nel suroeste del país a 1220 m d'altitú, na aguada septentrional de los montes Cárpatos, y escurre primero en direición norte, dempués esti y, a lo último, oeste. Desagua nel golfu de Gdansk, un entrante del Bálticu, dempués d'estremase en dos ramales que dejanentre ellos un ampliu delta.
Alministrativamente, el ríu escurre por ocho de los dieciséis voivodatos de Polonia —Silesia, Pequeña Polonia, Santa Cruz, Subcarpacia, Łódź, Mazovia, Cuyavia y Pomerania y Pomerania— y ciudaes más importantes nel so cursu son Cracovia, Sandomierz, Tarnobrzeg, Puławy, Varsovia, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz y Tczew; la ciudá portuaria de Gdansk topar al oeste de la so desaguada. Trés d'eses ciudaes, Cracovia, Varsovia y Toruń, tienen los sos cascos históricos declaraos Patrimoniu de la Humanidá (en 1978, 1980 y 1998 respeutivamente).
Los sos principales afluentes son los ríos Narew-Bug Occidental (), San (), Pilica (), Wieprz (), Drwęca (), Dunajec (), Brda () y Wda (.
El ríu ye navegable hasta la ciudá de Bydgoszcz (onde coneuta cola canal de Bydgoszcz) y na so totalidá solamente pa barcos de poco tonelaxe. Ta comunicáu per mediu de delles canales cola cuenca del ríu Óder (Odra).
El ríu da nome, no que fai a Europa norcentral, a la última glaciación del Pleistocenu que terminó alredor de 10000 e. C., la glaciación Vistuliana o glaciación Weichseliense..
Etimoloxía El nome Vístula foi recoyíu per primer vegada por Pliniu'l Vieyu nel añu 77 e. C. nel so Historia Natural. Utiliza Vistula (4.52, 4.89) con una variante masculina Vistillus (3.06). La raigañu del nome Vistula ye indoeuropea *o̯eis-, 'supurar, fluyir amodo' (cf., sánscritu aveṣan, 'fluyíen', en nórdicu antiguu veisa, ‘slime') y atópase en munchos hidrónimos europeos (por casu, Weser, Viesinta).D.Q. Adams, Encyclopedia of Indo-European Culture (London: Fitzroy-Dearborn, 1997), 207. Les terminaciones en diminutivu -ila, -ula, utilizar en munches llingües indoeuropees, incluyendo'l llatín (vease Úrsula).
Al escribir sobre'l ríu Vístula y los sos pueblos, Ptolomeo utiliza la grafía griega Ouistoula. Otres fontes antigües lo grafían Istula. Pomponio Mela referir al Visula (De chorographia libri trés, llibru 3, ad 44) y Amiano Marcelino al Bisula (llibru 22), dambos nomes ensin la -t-. Jordanes (Getica 5 y 17) utiliza Viscla ente que'l poema anglosaxón Widsith referir al ríu como'l Wistla. El cronista polacu del sieglu XII Wincenty Kadłubek latiniza l'hidrónimu como Vandalus, una forma presumiblemente influyida pola lituana vanduõ, 'agua', ente que Jan Długosz, nel so Annales seu cronicae incliti regni Poloniae, llapada al Vístula Alba aqua ('agües blanques'), seique refiriéndose al Pequeñu Vístula Blanco (Biała Wisełka): «a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ob aquae candorem Alba aqua ... nominatur».
Mientres la dómina romana, el Bálticu yera conocíu como'l Mare Suebicum, pola tribu xermana de los suevos, qu'aparentemente s'aniciaron na rexón del Oder. El nome créese que provendría del proto-xermánicu *swēbaz, basada de la mesma nel raigañu proto-xermánica *swē-, que significa 'el mesmu pueblu', na tercer persona pronome reflexivu (Text in Swedish); for an alternative meaning, as "free, independent" see ; compare Suiones. a partir d'un raigañu proto-indoeuropea *swe-. (testu n'alemán); locate by searching the page number. (testu n'alemán); la etimoloxía n'inglés ta en Dellos vocablos rellacionaos n'inglés son sibling, sister, swain, self.
Relevancia histórica thumb|left|El valle del Vistula al este (agües enriba) de Toruń.
Munches partes de la cuenca del Vístula yá taben ocupaes na Edá del Fierro, nel , poles cultures cultura lusaciana y Przeworsk. L'analís xenéticu indica qu'hubo una continuidá xenética ininterrumpida de los habitantes del área nos postreros 3500 años. Los autores romanos del . llamaben Germania Magna a la parte de la cuenca del Vístula, xunto coles tierres de los ríos Rin, Danubiu, Elba y Oder. Esto nun implica qu'esos habitantes fueren «xermánicos» nel sentíu modernu del términu. Tácito, al describir a los veneti, peucini y fenni, escribió que nun taba seguru de si tenía de llamalos xermanos, yá que teníen asentamientos y lluchaben a cuerpu, o más bien sármatas, yá que teníen dellos costumes similares a ellos. Tolomeo, nel , describió'l Vístula como la frontera ente la Germania y la Sarmatia.
thumb|left|Muerte de la princesa Wanda, de Maksymilian Piotrowski, 1859. thumb|left|Una fortaleza vistulana en Wiślica tuvo una vegada equí. La ruta mar Bálticu–Vístula–Dnieper–mar Negru, colos sos ríos, foi una de les rutes comerciales más antigües, conocida como ruta del ámbare, na que s'axustaben l'ámbare y otros bienes dende'l norte d'Europa hasta Grecia, Asia, Exiptu y otros llugares.Augustów Canal on UNESCO Tentative List of Cultural Properties (Más palantre, el Vístula foi utilizáu pa coneutar col ríu Dnieper, y dende ellí col mar Negru, al traviés de la canal Augustów (1823-1839), una maravía teunolóxica con numberoses escluses que contribúin al so curiosu estéticu. Foi la primer vía fluvial n'Europa Central qu'apurrió un enllaz direutu ente dos grandes ríos, el Vístula y el Niemen. Dexó un venceyu col mar Negru escontra'l sur al traviés de la canal Oginski, el ríu Dnieper, la canal Berezina y el ríu Dvina.)
L'estuariu del Vístula foi colonizáu polos primeros eslavos nos sieglu VII y VIII. p.29 Basándose nos afayos arqueolóxicos y n'investigaciones llingüístiques, postulóse qu'esos colonos treslladaríense escontra'l norte siguiendo'l cursu del Vístula. Sicasí, esto contradiz otra hipótesis sofitada por dellos investigadores que sostién que fueron los veletos quien se movieron escontra l'oeste dende'l delta del Vístula.
Un bon númberu de tribus polaques eslaves occidentales formaron pequeños dominios yá nel sieglu VIII, dalgunes de les cuales xuniéronse más tarde formando otros grupos tribales más grandes. Ente les tribus que figuren nel documentu del sieglu IX del Xeógrafu bávaru taben los vistulanos (Wiślanie) nel sur de Polonia. Cracovia y Wiślica yeren los sos principales centros.
Munches lleendes polaques tán rellacionaes col Vístula y colos principios del Estáu polacu. Una de les más perdurables ye alrodiu de la princesa Wanda co nie chciała Niemca (que refugó al xermanu). Acordies cola variante más espublizada, popularizada pol historiador del sieglu XV Jan Długosz, p.84 Wanda, fía del rei Krakus, convertir en reina de los polacos tres la muerte del so padre. Negar a casase con Rytigier (Rüdiger), un príncipe xermanu, quien s'ofendió ya invadió Polonia, pero foi refugáu. Wanda decidió suicidase afogándose nel ríu Vístula p'asegurase de que nun volvería invadir el so país de nuevu.
Principal arteria comercial thumb|Abadía benedictina del sieglu XI en Tyniec, apoderando'l Vístula. thumb|left|El Vistula cerca del Castiellu de los Duques de Mazovia en Czersk.
Mientres cientos d'años el ríu foi una de les principales arteries comerciales de Polonia, y por ello los castiellos que bordiaben les sos veres yeren posesiones bien envaloraes. Sal, madera, granu y piedra pa la construcción d'edificios fueron dalgunos de los bienes unviaos al traviés d'esa ruta ente los sieglos X al XIII.
Nel sieglu XIV el Vístula inferior yá taba controláu pola Orde Teutónica, convidada en 1226 por Conrado I de Mazovia p'ayudar a lluchar contra los prusianos paganos que s'atopaben na frontera de les sos tierres. En 1308, los caballeros teutónicos prindaron el castiellu de Gdańsk y asesinaron a la so población, un socesu conocíu como la masacre de Gdansk. La Orde heredara Gniew de Sambor II, consiguiendo asina un puntu de sofitu na marxe esquierda del Vístula. Munches tenaes y almacenes fueron construyíos nel sieglu XIV nes veres del Vístula. Nel sieglu XV, la ciudá de Gdansk consiguió gran importancia na zona del Bálticu como centru de mercaderes y comerciantes y como ciudá portuaria. Ente que nesi momentu les tierres circundantes taben habitaes por pomeranianos, Gdansk convirtióse llueu nun puntu de partida pa la colonización alemana del país vistulano, en gran parte en barbechu. p.35
Antes del picu de mayor puxanza qu'asocedió en 1618, el comerciu aumentara nun factor de 20 dende 1491. El tonelaxe de granos axustáu nel ríu n'años clave demostrar: en 1491, ; en 1537, ; en 1563, ; en 1618, .; a: p. 6, b: p. 7, c: p. 5, d: p. 5.
thumb|El ríu Vístula en Varsovia cerca del final del sieglu XVI. El llau derechu amuesa la ponte Segismundo Augusto construyíu en 1568–1573 por Erazm Cziotko (c. de llargu).
thumb|left|El ríu Vístula (Vistvla fluvivs) en Toruń en 1641.
Nel sieglu XVI la mayor parte del granu esportáu per Polonia yá salía al traviés de Gdańsk, que por cuenta del so allugamientu como puntu terminal del Vístula y los sos afluentes navegables, y a la so posición como puertu comercial nel Bálticu, convertir na ciudá polaca más rica, más altamente desenvuelta (de lloñe el mayor centru d'artesanía y manufactura) y más autónoma. Otres ciudaes viéronse afeutaes negativamente pol casi monopoliu que Gdansk exercía sobre'l comerciu esterior. Mientres el reináu d'Esteban I Báthory, Polonia gobernaba dos de los principales puertos del Bálticu: Gdansk, que controlaba'l comerciu fluvial del Vístula, y Riga, que lo faía nel Dvina Occidental. Entá güei dambes ciudaes atopar ente les más grandes de la rexón. Alredor del 70% de les esportaciones de Gdańsk yeren de granu. El granu foi tamién el mayor productu esportáu pola Mancomunidá de Polonia-Lituania. El volume de granu comercializáu puede considerase un bon indicador y bona midida pa la crecedera económica de la Comunidá.
thumb|Fiesta de les trompetes (), la fiesta xudía nes veres del Vístula, Aleksander Gierymski, 1884.
El propietariu d'un folwark —un tipu de granxa esplotada por señores y pola Ilesia— roblaba xeneralmente un contratu colos comerciantes de Gdansk, que controlaben el 80% d'esi comerciu interior, pa unviar el granu escontra'l norte a esi puertu del Bálticu. Munchos ríos de la Comunidá utilizar pa los embarques, incluyendo'l Vístula. El ríu tenía una infraestructura relativamente bien desenvuelta, con puertos fluviales y tenaes. La mayoría de les unviaes fluviales viaxaben en direición norte, yá que escontra'l sur el tresporte yera menos rentable, de cuenta que munches vegaes hasta les barcaces y balses yeren vendíes en Gdansk pa ser desguazaes como madera.
Los Estaos alemanes consiguieron el control total de la rexón ente 1795 y 1812 (ver: Particiones de Polonia), según mientres les guerres mundiales, en 1914-1918 y 1939-1945.
De 1867 a 1917, el gobiernu zarista rusu llamó al reinu de Polonia'l País del Vístula dempués del colapsu del llevantamientu de Xineru (1863 a 1865).The name of the kingdom was changed to Privislinsky Krai, which was reduced to a tsarist province; it lost all autonomy and separate administrative institutions. p. 19 Casi'l 75% del territoriu del interbellum de Polonia drenaba escontra'l norte nel mar Bálticu pol Vístula (la cuenca de drenaxe del ríu Vístula dientro de les llendes de la Segunda República Polaca yera de ), el Niemen (), el Oder () y el Daugava ().