La Vall de Bianya ye un conceyu de la comarca catalana de Garrotxa, na provincia de Girona. El conceyu contién once poblaciones asitiaes xeneralmente nos valles de Vianya y del Bach, y la mayoría aniciáronse alredor d'una ilesia románica. La capital del conceyu ye Hostalnou de Vianya, y La Canya ye'l pueblu más habitáu. Forma parte del Parque Natural de la Zona Volcánica de la Garrocha.
La fiesta mayor de La Vall de Bianya, xeneral a tolos pueblos y vecinderos que formen parte del conceyu, celebrar n'honor a San Isidro, patrón de los payeses, en mayu, con distintos actos como la semada de confites y carambelos per parte de los pavordes de la fiesta. Tamién otros pueblos del conceyu celebren les sos propies fiestes mayores, como la fiesta mayor de la Canya (1 de mayu). Dende 2008, el primer fin de selmana de febreru, celébrase la fira del farro, productu tradicional del conceyu.
Etimoloxía A lo llargo de la historia, la pallabra Vianya escribióse o bien con V o con B (Bianya).MURLÀ i Giralt, Josep (1995): La Vall de Bianya. Quaderns de la Revista de Girona núm. 60 La referencia más antigua del topónimu ye del añu 958, col nome Vallebiania, que darréu camudó en Bianna (1117), Bisania (1319) y finalmente, Bianya. Nel sieglu XIX tamién s'utilizó Vianya (Viaña en castellán), forma que pasó a ser l'habitual hasta la Segunda República, cuando se recuperó Bianya. En xunetu de 1939 vuelven utilizase les formes Vianya y Viaña, hasta que cola recuperación de la democracia, volver a Bianya.
L'orixe del nome nun ta claro, habiendo dos hipótesis principales, una decantándose más pola forma con V y la otra pola forma con B: Vianya provendría del llatín Vía Annia. Esti nome sería'l que los antiguos romanos dieron a la calzada romana agora llamada Vía Romana del Capsacosta, una ramificación de la Vía Augusta. Dende Figueres entraba escontra la zona de monte, y dempués de travesar el valle de Vianya xubía dende'l Capsacosta escontra'l picu de Ares, onde se volvía a xunir, yá en Galia, cola Vía Augusta.Via Romana del Capsacosta Bianya significaría dos ríos, faciendo referencia a les rieres de Sant Ponç d'Aulina y Santa Llúcia de Puigmal, que cuando se xunen alredor del nucleu de Ca L'Enric reciben el nome de riera de Vianya. Eso vendría esplicáu por documentos del sieglu XIII onde s'escribe Bisania: bis indicaría repetición y ania derivaría del llatín amnis, que significa ríu. Aun así, la documentación anterior a esti sieglu nun utiliza'l prefixu Bis, sinón Bi. Según Josep Calzada, el nome Biania sería d'orixe prerromanu, probablemente célticu. Primeramente'l nome referir a rir de Vianya, pero acabaría dando nome al valle enteru por onde ésta escurre.CALZADA i Oliveras, Josep (1979): De la Bianya, una de les més famoses valls de la Garrotxa. Vianya o Bianya? Bol. del Colexu de Médicos, núm. 77 Dir. trim. 1979, páxs. 11-12
Otres teoríes menos aceptaes rellacionar col nome de llugar célticu Vianna (que se caltién so la forma Vienne en munchos nomes de poblaciones franceses),Buscar nel Diccionari català-valencià-balear la pallabra Bianya (Edició en línia del Diccionari ). col nome personal Albiniana, o col antropónimu árabe Abu Gàniya.
Xeografía y clima thumb|left|Situación de La Vall de Bianya na provincia de Girona. El conceyu ta formáu pol valle de Vianya, drenado pola riera de Vianya, que de la mesma ta formada poles rieres de Sant Ponç d'Aulina y Santa Llúcia de Puigmal. El valle que da nome al conceyu ta llindada pola sierra de les Cambres al oeste, les sierres de Malforat y Sant Tomàs al norte, la mariña de La Cau al oeste, y la sierra de Sant Miquel del Mont al sur. El términu municipal, bien montascosu, tamién entiende'l valle del Bach, al entamu de rir d'Oix, y al entamu y aguada derechu de rir de Castellar. Tamién inclúi'l enclave de La Canya, pueblu que comparte colos conceyos de Olot y Sant Joan les Fonts.
Entidaes de población La Canya 562 h. Capsech (Capsec) 101 Castellar del Monte (Castellar de la Muntanya) 12 Hostalnou de Vianya (L'Hostalnou de Bianya) 105 Llocalou 175 Sant Andreu de Socarrats (Sant Andreu de Socarrats) 46 San Martín del Clot (Sant Martí del Clot) 35 Sant Pere Despuig (San Pere Despuig) 92 Sant Salvador de Bianya (Sant Salvador de Bianya) 75 Santa Margarida de Bianya (Santa Margarida de Bianya) 77 Vall del Bac (Vall del Bac) 36
El conceyu llinda al norte (d'este a oeste) col monte Serres Blanques, la sierra de les Ginebres, y los montes de L'Ou y El Talló; al sur coles sierres de Sant Miquel del Mont y Sant Valentí; al este coles sierres de Vivers y de Els Gats (ente les cualos, cola sierra de Malforat al sureste, estiéndese'l pequeñu valle de Castellar); y al oeste coles sierres de Capsacosta y de les Cambres (ente les cualos, xunto col carenal de les Boixedes, atópase'l valle de Sant Ponç).
L'enclave de La Canya llinda al este cola sierra de Aiguanegra, al oeste cola sierra de Sant Valentí, al norte cola parte de La Canya de Sant Joan les Fonts, na llanura de Gibrella, y al sur cola parte de Olot d'esti pueblu, na llanura de Baix.
Los principales montes del términu municipal son la llomba de Caubet, el Puigespunya y la sierra de Sant Miquel del Mont al sur; y la sierra de Malforat (ente los valles de Vianya y del Bach), y el monte de L'Ou, a la llende col Ripollès, al norte. Los montes, de carbayos pubescentes, encines y pinos coloraos, y les camperes ocupen unes 7.000 hectárees.
Polo que respecta a la estensión del conceyu, La Vall de Bianya ye'l segundu más grande de Garrotxa dempués de Montagut y Oix, y esa estensión reflexar nel gran númberu de pueblos que contién, la mayoría tremar y centrar alredor d'una ilesia románica. Los únicos pueblos non tremaos son Hostalnou de Vianya (capital del conceyu), La Canya (conceyu más habitáu) y Llocalou.Entitats de població de la Vall de Bianya, Municat
A parte de Hostalnou de Vianya, La Canya y Llocalou, el conceyu contién el pueblu de Capsech, qu'hasta l'añu 1917 daba nome al conceyu, y una serie d'antiguos llugares y parroquies, dalgunes d'orixe románicu, que yeren propiedá de monesterios cercanos (Riudaura, Camprodon, San Pedro de Besalú, Sant Joan les Fonts, y Sant Joan de les Abadesses): Santa Margarida de Bianya, Sant Pere Despuig, San Martín de Vianya (o de Solamal) y San Martín del Clot (o de Tornadissa), nel valle de Vianya; Porreres, Llongarriu, Sant Feliú del Bach, San Miguel de la Torre y Santa Madalena del Coll, nel valle del Bach; el pueblu y castiellu de Castellar del Monte, nel valle de Castellar; y el pueblu de Sant Salvador de Bianya.
El clima de La Vall de Bianya ye mediterraneu de monte con una cierta continentalidad, cola presencia d'agües mientres bona parte del añu, pero especialmente en primavera, fechu característicu de tola comarca de Garrotxa. Anque hai temperatures nidies, en iviernu ye habitual qu'asocedan xelaes, ente qu'en branu les nueches son fresques y prestoses.
Historia El territoriu qu'agora forma'l conceyu de La Vall de Bianya formó parte del Condáu de Besalú. La implantación del condáu provocó la organización del territoriu en villes o distritos rurales, onde se construyeron grandes cases señoriales, y en grandes masías (villare), destinaes a conreadores de la tierra. La familia Bianya, que vivía nuna casa señorial cerca de la ilesia de Sant Pere Despuig, tenía un francu alodio nel actual territoriu de La Vall de Bianya. Ello ye que foi gracies a esta familia que se construyó la ilesia de Sant Pere Despuig, consagrada l'añu 964. Darréu, la casa señorial de los Bianya foi vendida a la familia Soler de Camprodon, dempués al monesteriu de Camprodon y finalmente, en 1396, el monesteriu vender a la familia Corona, que construyó la Torre de Sant Pere. Estes demarcaciones señoriales creaes na dómina del Condáu de Besalú convivíen coles antigües demarcaciones eclesiástiques (les parroquies), que fueron l'orixe de la gran mayoría de los actuales pueblos de La Vall de Bianya.[http://cartomedcat.blogspot.nl/2014_03_01_archive.html BOLÒS, Jordi (2014): L'alta edat mitjana al Comtat de Besalú], Cartografia i història medieval a CatalunyaAllegamientu al proyeutu de la Variante de Olot y la conexón cola N-260 , páxines 23-24, Conceyu de La Vall de Bianya
Nel añu 1396, el rei Martín l'Humanu incorporó a la Corona d'Aragón les parroquies de Santa Margarida de Bianya, Sant Pere Despuig, San Martín de Solamal, San Martín de Capsech, Sant Andreu de Socarrats y el vecinderu de les Illes (precursor del actual pueblu de La Canya). La Vall de Bianya], lagarrotxa.netFORT i Olivella, Joan: La Vall de Bianya en començar el segle XV, Patronat d'estudis històrics d'Olot i Contorna Nel sieglu XV, los fuertes terremotos qu'azotaron les tierres garrochinas afectaron La Vall de Bianya, con munches muertes y dexaron impracticables les ilesies de Santa María de Llongarriu nel valle del Bach, San Martín de Capsech, Sant Pere Despuig, San Martín de Solamal y el templu de Sant Salvador de Bianya, amás de desperfectos nel restu d'ilesies de Vianya.
En 1497 esistíen once parroquies nel territoriu de La Vall de Bianya: Capsech, Castellar del Monte, San Andrés de Porreres, Sant Andreu de Socarrats, San Martín de Solamal, San Martín del Clot, San Miguel de la Torre (o Ablana Corba), Sant Pere Despuig, Sant Salvador de Bianya, Santa Margarida de Bianya, Santa María Sacot y Vall del Bac. Mientres la baxa Edá Media, les parroquies de Santa Margarita, Sant Pere Despuig, San Martín de Solamal, San Martín de Capsech, y Sant Andreu de Socarrats, xunto col vecinderu de les Illes, formaben una entidá llamada Conseyu Xeneral de La Vall de Bianya o Universitat de Vianya, que s'encargaba d'alministrar los pagos y cobros de los habitantes del llugar. Cada parroquia o vecinderu tenía dos cónsules representaos que s'encargaben de la xestión del territoriu que representaben, y cada fin d'añu tolos cónsules axuntar na ilesia de Santa Margarida de Bianya, onde escoyíen los nuevos cónsules pal nuevu añu y escoyíase l'almotacén.
El Conseyu Xeneral de La Vall de Bianya foi'l precedente del actual conceyu, formáu a partir de la fusión de los antiguos entes a Capsech, arriendes de distintes reformes alministratives. En 1553 Ablana Corba xunir a Capsech. El decretu de Nueva Planta del añu 1716 creó les nueves estructures municipales, dexando la formación d'ocho municipios autónomos nel actual territoriu de La Vall de Bianya: Capsech, Castellar del Monte, San Martín del Clot, Santa Margarida de Bianya, Sant Pere Despuig, Vall del Bac, Sant Salvador de Bianya y Socarrats. En comparanza coles antigües parroquies, l'únicu cambéu foi la desapaición de les parroquies de San Andrés de Porreres, San Martín de Solamal y Santa María Sacot, que quedaron integraes nos mentaos nuevos conceyos.
La nueva Constitución española de 1869 vieno acompañada d'una reforma de les alministraciones en 1870Reformistes y Reformes na Alministración Española que provocó la unión de seis municipios más al de Capsech l'añu 1875: Castellar del Monte, Socarrats (qu'incluyía'l vecinderu de les Illes), San Martín del Clot, Sant Pere Despuig, Santa Margarida de Bianya y Vall del Bac. Esta serie de fusiones dexaron tan solo dos conceyos nel actual La Vall de Bianya: el conceyu de Sant Salvador de Bianya y l'enantes mentáu conceyu de Capsech, que mientres el sieglu XIX llamóse La Vall de Bianya y que volvió recuperar esti nome a partir de 1917 arriendes de un pidimientu fechu polos vecinos en avientu de 1909 y que se repitió en xunetu de 1911. El mesmu añu del cambéu de nome treslladóse la capital municipal de Capsech a Hostalnou de Vianya, pueblu que ta mui cerca de la ilesia de Santa Margarida de Bianya.Enciclopèdia.cat, "La Vall de Bianya"