Kota Kinabalu —más conocida como "KK"—,Charles De Ledesma, Mark Lewis, Pauline Savage Malaysia, Singapore & Brunei. Google Books, p. 508. enantes conocida como Jesselton, ye la capital de Sabah allugada nel este de Malasia. Tamién ye la sede del gobiernu del estáu de Costa Oeste. La ciudá ta asitiada na mariña noroeste de Borneo frente al Mar del Sur de China. El Monte Kinabalu, cerca de Kota Kinabalu, dio nome a la ciudá. Atópase equí igualmente'l parque Tunku Abdul Rahman Park, un santuariu de vida montesa. Hasta 2010, Kota Kinabalu tenía cerca de 452 058 habitantes, ente que la zona de Penampang tien alredor de 176 667 persones, lo que fai que'l total de la población metropolitana sía de 628 725 habitantes.
La ciudá ye tamién un importante destín turísticu y una puerta d'entrada popular pa los turistes que visiten Sabah y Borneo. El Parque Nacional Kinabalu ta a aproximadamente 90 km de la ciudá y hai munchos llugares d'interés turísticu pela redolada. Kota Kinabalu ye tamién unu de los centros comerciales ya industriales más importantes del Este de Malasia. Estos dos factores faen que Kota Kinabalu una de les ciudaes de más rápidu crecimientu en Malasia.Con un aumentu del 233% na población 1991-2007;
Historia thumb|Conseyu d'Alministración de la BNBC. A finales del sieglu XIX, la compañía British North Borneo (BNBC) empezó a establecer colonies en Borneo del Norte. Esta compañía en 1882 fundó un pequeñu asentamientu na zona conocida como Gaya Bay, zona habitada por una tribu de Bajaos; asina, el primer asentamientu realizar na Isla Gaya. Esti asentamientu foi quemáu y destruyíu en 1897 pol indíxena Bajau, Mat Salleh, un rebelde y lluchador pola llibertá.
right|thumb|Charles Jessel, Vice Presidente de BNBC nel momentu, d'onde se tomó'l nome de Jesselton. Dempués de la destrucción de la islla de Gaya, BNBC decidió treslladase a los asentamientos del continente, más fáciles de defender como sustitutos Golfu Gantian (agora Golfu de Sepanga) nel añu 1898. Sicasí, nun ye fayadizu. En 1899, el Sr. Henry Walker, Comisionáu de Tierres identificó a 30 acres con un anchu de seis de cadena llarga y media milla como un sustitutu pal Gantian Golfu. Un pueblu de pescadores llamáu Api-Api (ver nome orixinal más palantre) foi escoyíu por cuenta de la so proximidá col Serviciu Ferroviariu Borneo del Norte y ye un puertu natural protexíu del vientu. Nuevu centru alministrativu ye'l nome Jesselton en llinia col nome del Sr. Charles Jessel, quien ye'l Vice Presidente BNBC de la dómina.
A lo último, Jesselton convertir nun importante puestu comercial del norte de Borneo, col comerciu látex, caña, miel, y la cera en plenu apoxéu. Nuevu tren foi utilizáu pal tresporte de mercancíes a Jesselton puertu. La rebelión de los malayos y Bajau nel so momentu nun foi bien significativa, y la compañía tamién ta trabayando duru pa combatir l'amenaza de la piratería que tuvo asocediendo na rexón.
La ciudá foi enfornada pol británicu na Segunda Guerra Mundial pa evitar que caya en manes de Xaponés. Dempués de l'alquisición de Borneo per Xapón, foi nomáu una vegada más Api. Ellí asoceden delles rebeliones contra l'alministración del xaponés. Un gran llevantamientu produzse'l 10 d'ochobre de 1943, por un grupu llamáu Guerrilla Kinabalu formáu polos residentes llocales. Les tropes xaponeses encaloraron una rebelión dempués que'l so líder, Albert Kwok, foi arrestáu y executáu en 1944.
A la fin de la guerra, la ciudá foi destruyida otra vegada polos bombardeos aliaos mientres el día y la nueche mientres más de seis meses, como parte de la Campaña de Borneo en 1945. Esta aición dexa namái tres edificios caltiénense de pies. La guerra nel norte de Borneo terminó cola rindición oficial de la 37 ª del exércitu xaponés pol teniente xeneral Baba Masao en Labuan el 10 de setiembre de 1945
Cuando terminó la guerra, la BNBC volvió alministrar Jesselton pero foi incapaz de financiar el costu de la reconstrucción ye enorme. Ellos apurrir el control del norte de Borneo a la Corona Británica el 15 de xunetu de 1946. Nuevu gobiernu colonial foi escoyíu pa reconstruyir Jesselton como una nueva norma que nun sía Sandakan, que tamién foi destruyida mientres la guerra.
Mientres el periodu 1948-1955, un Plan de Reconstrucción y Desenvolvimientu pal Norte de Borneo foi establecíu pol gobiernu de británicu. El gobiernu británicu aprobó un fondu de £ 6,051.939 - £ 2,232.882 pa reconstruyir y £ 3,819.057 pal nuevu desenvolvimientu. Les carreteres construyéronse, el puertu y l'aeropuertu de llimpiar reparáu. Tamién se fai fincapié Reurbanización de la ciudá y el sector agrícola. Edgardo Roy Parry, el primer Direutor d'Educación, foi nomáu miembru del plan de cinco años pal desenvolvimientu de la educación.
Al norte de Borneo xunto con Sarawak, Singapur y Federación Malaya a la forma Federación de Malasia en 1963, l'Estáu camudó de nome y fíxose conocíu como Sabah, Jesselton permaneció como regla principal. Jesselton sío renomáu Kota Kinabalu 30 de setiembre de 1968 y recibió l'estatus de ciudá dende'l gobiernu de Malasia, el 2 de febreru de 2000.
Etimoloxía thumb|left|Vista de Monte Kinabalu como se ve dende Tanjung Aru pela mañana. Kota Kinabalu ye'l nome de Monte Kinabalu, que s'atopa a unos 50 quilómetros al nordeste de la ciudá. Kinabalu aniciar nel nome Aki Nabalu que significa "llugar de respetu". Aki tamién significa "antepasaos" o "güelu", y "Nabalu" ye'l nome d'un monte nel idioma dusun. Tamién hai fontes que dicen que'l términu aniciar a partir Ki Nabalu, Ki que significa "tener" o "esiste", y "Nabalu" significa "espíritu de los muertos".
Kota ye la pallabra malayu pa "fuerte", "pueblu" o "la ciudá". Tamién s'utiliza formalmente en dellos otros pueblos y ciudaes de Malasia tamién, por casu, Kota Bahru, Kota Tinggi y Kota Kemuning. El términu Kota tamién s'utiliza informalmente pa referise a cualquier pueblu o ciudá. Poro, la traducción direuta del nome Kota Kinabalu n'Inglés ye "Kinabalu City".
El nome orixinal Amás de Jesselton, hai delles otres teoríes sobre'l nome orixinal de Kota Kinabalu. El más popular, como se mentó enantes, ye Api-Api, o a cencielles Api. Foi nomáu como tal pola población llocal, cuantimás la Bajau, en conmemoración de la quema de les oficines alministratives britániques en Gaya Isla de Mat Salleh, y otros de combustión faise xeneralmente polos pirates.
Wendy Law Suart escribió sobre'l nome Api-Api nel so llibru Lingering Eye, Otra esplicación ye que'l nome Api-Api derivar del devastador quema que se produció nos primeros díes de la ciudá. En chinu idioma, la ciudá ye conocida como'l "Api" y llamó a la Hakka como 亚庇 (chinu simplificáu: Chinu Tradicional: 亚庇, pinyin: Yá Bi).
Hai denuncies de que l'área de Kota Kinabalu agora en realidá'l nome d'un ríu cercanu llamáu Sungai Api-Api. Amás Api-Api, otru nome de l'a saber Deasoka, que significa "debaxo del árbol de cocu". Llocales Bajau utilicen esti nome pa referise a un pueblu nel sur de la ciudá llena de palmeres. Otru nome yera Gotes pa los güeyos que significa "güeyu de tránsitu", pero tamién puede ser traducíu como "prestosu a la vista". Ye'l nome dau polos pescadores de Pulau Gaya referir a la zona que güei ye'l centru de Kota Kinabalu. Anguaño, toos estos nomes úsense como nomes de cais o la construcción de la ciudá. Dellos exemplos son Lintasan Deasoka, Api-Api Centre y Jalan Singgah Matu.
Capital right|thumb|250px|Allugamientu del distritu de Kota Kinabalu y la ciudá atópase en La Mariña Oeste Sabah. right|thumb|250px|Mapa de Kota Kinabalu y les zones urbanes circundantes. La llinia azul amuesa les principales cais, la llinia gris amuesa ferrocarriles y llinies de puntos de color rosa indiquen les llendes de distritu. Como la capital de Sabah, Kota Kinabalu xuega un papel importante na política y la economía de les persones en tol estáu. La mayoría de les axencies y departamentos Gobiernu federal de Malasia tamién s'atopa en Kota Kinabalu. Asamblea Llexislativa del Estáu de Sabah atópase na cercana Likas Bay. Hai cuatro miembros del Parllamentu (MP) que representen 4 parllamentaria ciudá: Sepanga (P.171), Kota Kinabalu (P.172), Putatan (P.173) y Penampang (P.174). La ciudá tamién escoyó 9 representantes de los distritos de l'asamblea llexislatura del estáu de Karambunai, Inanam, Likas, Api-Api, Luyang, Tanjung Aru, Petagas, Kepayan y Moyog.
Les autoridaes llocales y la definición de la ciudá left|thumb|Kota Kinabalu Conceyu. La ciudá ye gobernada pol Kota Kinabalu Conceyu. Alcalde actual (2013) ye Abidin Madingkir, quien se fixo cargu de Datuk Iliyas Ibrahim el 31 de xineru de 2011. Datuk Iliyas ye Mayor segundos dempués de tomar el relevu de Datuk Abdul Ghani Rashid en 2006. La ciudá adquirió Estáu de la ciudá el 2 de febreru de 2000. Enantes ríxese pol Conseyu Municipal de Kota Kinabalu.
Les árees urbanes tamién ye un distritu, enantes urbana Kota Kinabalu. Con una superficie de 351 quilómetros cuadraos, ye'l condáu más pequeñu pero que tien l'estáu más pobláu. Les zones urbanes son Tanjung Aru y Kepayan nel sur, hasta'l Telipok y Sepanga nel norte. Ciudaes de la rexón tamién s'estiende a la parte de Penampang na frontera sur de la ciudá, qu'inclúi les ciudaes Donggongon y Putatan. Área combinada de Kota Kinabalu (distritu) en Penampang y Putatan conocíu como Gran Kota Kinabalu (Kota Kinabalu City).
Distritu Penampang tien una superficie de 466 quilómetros cuadraos, y ye alministráu pol Conseyu de Distritu Penampang.
Ciudaes hermaniaes Les ciudaes hermandadas con Kota Kinabalu son les siguientes: Rockingham, Australia Heyuan, China Yongin, Corea del Sur Vladivostok, Rusia Ratchaburi, Tailandia
Xeografía left|thumb|Puesta del sol nel Sutera Harbour, Kota Kinabalu. Kota Kinabalu atópase na mariña oeste de Sabah. La ciudá ta asitiada nuna llanura estrecha ente'l Crocker Range este y Mar del Sur de China al oeste. Hai seis islles frente a la mariña de la ciudá. El más grande ye'l Gaya Isla, que ye l'antigua sede del allugamientu británicu en primer llugar. Unes 8.000 persones viven ellí. Les pequeñes islles que tán despoblaes, incluyendo Isla Manukan, Isla Mamutik, Isla Sapi, Isla Suluk, Isla Sepanga, asitiáu nel norte frente al Parque Nacional de Sepanga Bay.Google Maps, Accesu 14 d'avientu 2008
right|thumb|La puesta de sol en Kota Kinabalu. Terrenal planu concentrar nel centru de la ciudá, y hai una llende estricta al altor de los edificios: l'aeropuertu 7km de les zones urbanu y urbanu ta direutamente na trayeutoria de vuelu. La mayor parte de la CBD (Central Business District, (CBD)) de güei básase na Recuperación de tierres terrenales ganaos al mar nel mar. La vexetación orixinal, casi sumió, pero varios cuetos dientro de la ciudá (demasiáu caru pa la construcción d'edificios) ta cubiertu por monte. Unu d'ellos ye'l Signal Hill, que llenda col CDB escontra la mariña. Nel área de la badea de Likas los restos d'un estensu monte de mangle casi se perdió.WWF Malaysia, A City Oasis, 28 d'avientu de 2006. WWF Malaysia website, Accesu 14 d'avientu de Untitled Document En 1996, el gobiernu estatal declaró un monte de 24 hectárees como área protexida. Esti monte ye agora conocida como Kota Kinabalu güelgues. L'abellugu d'una proteición adicional como Sitiu del Patrimoniu Cultural del Estáu en 1998.
left|thumb|Allugamientu nación Moru de Gaya Isla.