El Júcar (en catalán: Xúquer; n'aragonés: Xúcar) ye un ríu de la península ibérica, asitiáu nel este d'España. Tien un llargor de 498 km, traviesa les provincies de Cuenca, Albacete y Valencia, y desagua nel mar Mediterraneu. Yera conocíu como Sucro polos romanos. Naz a 1700 msnm, na aguada meridional del cuetu de San Felipe (Montes Universales) na paraxa conocida como los Güeyos de Valdeminguete y cerca tamién de la nacencia de los ríos Cuervu (cuenca del Tajo), Guadalaviar-Turia, Cabriel (cuenca del Júcar) y del propiu Tajo, na Cordal Ibéricu. Puede dicise que les principales sierres de la zona estremera ente Cuenca y Teruel, cuantimás, los Montes Universales, constitúin el principal divortium aquarum o la principal divisoria d'agües ente los ríos de l'aguada atlántica y los que drenan escontra'l Mediterraneu incluyendo, obviamente, a la cuenca del ríu Ebro cola nacencia del ríu Jiloca nel sosuelu de les parameras de Pozondón (al norte de los Montes Universales).
Toponimia de la cuenca del Júcar Un recién trabayu de Joan Carles Membrado Tena, de la Universidá de Valencia, que se titula Toponimia sucronense en Valencia, presenta un enfoque bien detalláu d'esta tema, abondo complexu por cuanto coesisten topónimos d'orixe pre-romanu con otros puramente romanos, árabes (bien numberosos, especialmente nel cursu baxu, na Comarca de La Ribera), catalanes y castellanos.Joan Carles Membrado Tena. Toponimia sucronense en Valencia. Barcelona: Biblio 3W, REVISTA BIBLIOGRÁFICA DE XEOGRAFÍA Y CIENCIES SOCIALES. Universidá de Barcelona. Vol. XVII, nᵘ999, 5 de payares de 2012
Curso Cursu cimeru thumb|250px|left|Ríu Júcar dende El Ventano del Diañu (provincia de Cuenca).
Nel so cursu altu, el ríu Júcar percuerre les tierres montascoses de Cuenca con una direición norte-sur nuna zona de precipitaciones medies cimeres a los 800 mm añales polo qu'algama un caudal absolutu en Cuenca de 11,25 m³/s y un relativu de 11,43 l/s/k². thumb|250px|Ríu Júcar al so pasu por Cuenca. Esta parte del so cursu ye por demás pintoresca y podría definise como un verdaderu mostrariu de formes cárstiques del relieve. N'especial abonden los cañones y gargüelos entallaos polos mesmos ríos, según
les cueves, les torces, dolines, lenares y otros fenómenos d'erosión fluvial en roques caliares. Los exemplos más notables d'estes formes cárstiques pueden atopase na Ciudá Encantada, en Las Majadas y nel mesmu calce del ríu Júcar y dellos de los sos afluentes, como ye'l casu del ríu Huécar na mesma ciudá de Cuenca, que forma la Focete del Huécar, onde s'atopen les famoses Cases colgaes de Cuenca y na acumuladura de magres de descalcificación de les marges nes partes ablayaes, formando lo que se conoz como dolines o llanures magrices. Antes de llegar al Ventano del Diañu recibe al so afluente, el ríu Uña, pel so marxe derecha, que forma una llaguna xustu antes de la confluencia, al represar les sos agües pol dique que se forma na ribera derecha del Júcar. thumb|250px|right|Ríu Júcar al so pasu por Cuenca
Cursu mediu thumb|left|300px|Vista de Alarcón col so castiellu y el banzáu de Enchideros. thumb|left|300 px|El ríu Júcar en Alcalá del Júcar. thumb|300 px|left|Les agües del Júcar nel banzáu de Cortes de Pallás inda caltienen el color típicu que presenta al salir de la Serranía de Cuenca. En realidá, nun resulta fácil esplicar lo que podríamos definir como cursu mediu nel casu del ríu Júcar. Si tratar d'un pequeñu riega, nel que pueden identificase sobre'l terrén los trés partes en que s'estrema (cuenca de receición, canal de desaguadoriu y conu de deyección) nun se presentaría esti problema. Y tampoco se presentaría nel casu d'un ríu típicu, nel qu'ente la parte montascosa de mayor pindiu y el cursu baxu, con un desnivel mínimu, preséntase una parte Entemedia na que la que la rimada y la erosión que produz son entá abondo fuertes (el Guadalquivir sería un exemplu nesti sentíu). Pero nel casu del Júcar, la salida escontra la llanura aluvial que forma la contorna valenciana de La Ribera vien de una zona bastante abrupta, onde'l ríu va bien encaxáu y esa llanura aluvial constitúi una zona bastante amenorgada. Con éses el Júcar podría considerase como un ríu que namái presenta, a les traces, dos tramos: unu montascosu (o con mayor propiedá, mesetario) y unu de llanura. En resume, el cursu mediu del Júcar podría considerase allugáu ente Villalba de la Sierra (cerca del Ventano del Diañu) y el Banzáu de Tous (84 msnm) nel empiezu de La Ribera que yá forma parte del cursu inferior. thumb|350px|El Júcar agües arriba de Millares, encaxáu nun fondu cañón nel macizu del Caroche (Caroig). Sicasí, esta estensa parte media del Júcar nun ye dafechu uniforme, y presenta tramos onde forma meandros divagantes y otres zones de mayores pindios, nos que s'encaxar fondamente, como ye l'área de meandros encaxaos onde s'atopa la llocalidá d'Alarcón. Precisamente, ye nesta llocalidá onde s'atopa la presa homónima que embalsa les agües del Júcar a lo llargo de más de 40 km de llargor, lo cual da idea de la escasa rimada nesti tramu. El que s'encaxe nel relieve en Alarcón significa l'entamu d'una zona de mayor pindiu nel puntu onde s'esvia de nuevu escontra'l sur, onde empieza la gran curva escontra l'este pa salir de la rexón de La Mancha. miniaturadeimagen|Capes de roca sedimentaria erosionadas pel ríu cerca de Maldonado (Jorquera). Antes va recoyer, per mediu d'un calce artificial dende Albacete (conceyu pol qu'escurre'l Júcar), la Canal de la Reina María Cristina, y al altor de la llocalidá de Valdeganga, los escedentes hídricos qu'esquiten polos rebosaderos del acuíferu de Los Llanos, nutríu esti de la mesma pola cuenca endorreica del Río Xardín/Balazote que vien dende l'alta Sierra d'Alcaraz.
Con éses en La Mancha (concretamente, en La Manchuela), el Júcar describe un arcu d'unos 90º y camuda la so direición escontra l'este, como resultáu d'un antiguu fenómenu de captura qu'asocedió hai unos dos millones d'años,Cosme Morillo. Guía y mapa de la naturaleza d'España. Madrid: Anaya Touring Club, 2000, 1ª edición, p. 116 y dempués del coldu de captura, toma la direición escontra l'este pa buscar el Mediterraneu, y el so cursu dibuxa numberosos meandros encaxaos (el Focete del Júcar, con cortes d'unos 150 m d'altor, ente Jorquera y Alcalá del Júcar), abiertos nuna especie de relieve llixeramente plegáu que formaba orixinalmente la divisoria d'agües ente l'aguada atlántica y la mediterránea. Equí'l so caudal absolutu mengua por cuenta del usu de les sos agües (antes yá s'empecipió'l tresvase Tajo - Segura) y la menor cantidá d'agües. Cosme Morillo descríbenos el fenómenu de captura y les consecuencies del mesmu:
.
Amás de los meandros divagantes tamién esisten antiguos meandros abandonaos que dan fe d'una antigua migración del calce cuando la erosión regresiva del ríu prindó'l cursu actual del mesmu, colo que los meandros yá esistentes, empezaron a afondase y encaxar nel relieve (Meandros abandonaos nel regueru de Abengibre na marxe izquierda del ríu Júcar, cerca de La Jorquera en Google maps: ).
Poco dempués vuelve encaxar na depresión teutónica de norte a sur por onde escurre la carretera N - 330 y en Cofrentes, onde s'alluga una central nuclear, recibe al Cabriel (el so afluente más importante) y les sos agües son represadas nel banzáu de Cais, tres de lo cual vuelve encaxar fondamente nel Macizu del Caroig, a lo llargo d'un cañón d'unos 350 m d'altor, ente les muelas de Cortes de Pallás y del Albeitre.
Nesta zona encaxada ente estratos buzando escontra fuera del calce, lo qu'indica probablemente un antiguu anticlinal falláu y erosionado (valle anticlinal), visible na imaxe tomada cerca del saltu de Millares, el ríu haise represado nuna socesión de banzaos gradiaos hasta llegar al más recién ya importante, el banzáu de Tous, allugáu a unos 84 metros sobre'l nivel del mar, a partir del cual entramos de llenu na llanura aluvial de la Ribera.
Cursu baxu thumb|300px|left|Concursu rexonal de pesca (ensin muerte) en Fortaleny, na vera derecha del ríu Júcar. En travesando la zona montascosa del Caroche y salir del banzáu de Tous, algama'l so máximu caudal en Sumacàrcer, con 49,22 m³/s y 2,75 l/s/k²; nesti puntu, o pa ser más precisos, na Masía de Mompó (nel tradicional sitiu d'aforu), el Júcar abrir na llanura dempués de pasar polos cañones y gargüelos onde s'alluga'l banzáu de Tous, y a partir d'esi momentu los sos niveles mengüen debíu al intensu aprovechamientu pal regadío nes Riberes Alta y Baxa. thumb|200px|Bombéu de l'agua del Júcar pal riego de los arrozales de Sueca. Puede trate la tubería de aducción y la torre d'entrada del suministru llétricu al motor de bombéu. Los últimos tramos del cursu encaxáu ente montes faciliten l'alimentación soterraño de dellos manantiales artesianos ("güeyos" del ríu Verde, manantiales de l'antigua canal de la Reva) qu'esisten na Ribera. Tamién la Canal Júcar-Turia sale artificialmente en forma soterraña dende'l banzáu de Tous p'aprucir a un km al norte de la nueva población de Tous, dende onde se dirixe escontra'l nordés, pa regar una bona parte de la Ribera Alta y de la Güerta Sur de Valencia.
Esta zona ye la so llanura aluvial, de gran importancia económica, por cuenta de l'agricultura, siendo la zona más densamente poblada del so cursu. La llanura ta formada por apurrir tantu del mesmu Júcar como de los sos afluentes Magro y Albaida. Equí'l ríu describe un percorríu tropezosu con meandros y asitiándose en cotes más altes que les tierres allegantes, dalgunes d'elles importantes marjales como l'Albufera de Valencia. thumb|left|250px|Desaguada del ríu Júcar. Podemos ver tamién parte de la ciudá de Cullera a la derecha, y el so castiellu a la izquierda. Nel cursu baxu atópense delles ciudaes importantes, como ye'l casu de Carcaixent, Alzira, allugada orixinalmente nun meandro del ríu qu'arrodiaba dafechu a la ciudá (el nome d'Alzira significa isla n'árabe), Algemesí (xunto al ríu Magro, cerca de la so desaguada nel Júcar), Sueca y Cullera, yá na desaguada. Esta ye tamién la zona con mayor riesgu d'llenes al configurar la llanura aluvial del ríu cerca de la so desaguada. Tres un percorríu de 497,5 km desagua en Cullera (Valencia), non ensin antes sirvir de puertu deportivu pa centenares d'embarcaciones, inclusive de tamañu respetable, como puede trate fácilmente dende'l castiellu.
El cursu baxu del Júcar ye zona naranjera por excelencia (Vicente Blasco Ibáñez describe perbién la zona na so famosa novela Entre naranjos) y tamién arrocera, anque yá na Ribera Baxa, a lo llargo de les acequias que, saliendo del propiu ríu, van desaguar na Albufera.
Una obra monumental en tres tomo sobre la Historia de La Ribera, apaecía nel 2001, constitúi una fonte escelente, non yá pa la historia de la contorna sinón tamién pa la so xeografía (los aspeutos físicos pueden consultase nel primer tomu), pa la toponimia (tomu II), los aspeutos económicos y munchos otros: la de Tomás Peris Albentosa.Peris Albentosa, Tomás: Historia de La Ribera. Alzira: editorial Bromera, 2001, tres tomo
El Júcar y l'arte
Lliteratura