El Cártel de Tijuana, tamién conocíu como'l Cártel de los Arellano Félix (CAF), ye una organización criminal mexicana dedicada al tráficu illegal de drogues, llaváu de dineru. Establecíu en Tijuana, Baxa California, les sos operaciones centrar na parte noroeste de Méxicu. Compitió na demanda y movimientu de droga colos otros grandes cárteles en Méxicu, principalmente'l Cártel de Sinaloa, que controlaba partir poniente del país, el Cártel de Juárez, que controlaba la parte centro del país y el Cártel del Golfu, que'l so control taba allugáu na parte este del país.
El Cártel de Tijuana foi descritu como unu de los cárteles más grandes y violentos qu'operaben en Méxicu pa la década de los años 1980 y 1990.violencia-define-al cartelu El violentu cártel de Tijuana de los Arellano Félix http://noticias.univision.com/ Pero nos últimos años foi debilitáu de manera considerable arriendes de la captura y muerte de los sos principales líderes; a 2015, funciona como una pequeña organización que se llinda solo a engarrar places en Baxa California, una y bones el Cártel de Sinaloa tomó'l control de les actividaes internacionales que los Arellano Félix teníen na frontera.
Destaca la so apaición na película Traffic de 2001, onde se representa un enfrentamientu armáu ente ésti y el Cártel de Juárez. Dende l'añu 2017, el Cártel de Tijuana estableció una alianza col Cártel Jalisco Nueva Xeneración (CJNG), qu'en prauticar pasó a ser una fusión con esti postreru, buscando recuperar el control de la ruta a Estaos Xuníos por Tijuana controlada pol Cártel de Sinaloa, lo que xeneró inseguridá y aprovecimientu nesta ciudá fronteriza, que contabilizó esi añu más de 500 muertos pola guerra ente los dos organizaciones. Esta fusión conozse como'l Cártel Tijuana Nueva Xeneración (CTNG), siendo la sede del CJNG nesta parte del país.http://www.notimerica.com/sociedad/noticia-disputa-tijuana-cartelos-droga-aumenta-violencia-mexico-20170204072449.html
Orixe La hestoria y orixe del cártel remontar a la dómina del Cártel de Guadalaxara, qu'en 1989 ante la captura del so líder d'operaciones, Miguel Ángel Félix Gallardo, sería estazáu en dos de los siete grandes cárteles en Méxicu. Per un sitiu, Joaquín Guzmán Loera alies "El Chapo Guzmán" fundó'l Cártel de Sinaloa na ciudá de Culiacán, Sinaloa. Por otru, los hermanos Arellano Félix fundaron el Cártel de Tijuana con base d'operaciones na ciudá de Tijuana, Baxa California.
La Organización de los Arellano Félix El Cártel de Tijuana tamién ye conocíu como la Organización de los Arellano Félix (AFO poles sos sigles n'inglés), desque'l lideralgu, el mandu y el control del mesmu quedaron en manes de la familia de Ramón Arellano Félix.
thumb|left|100px|Fotografía de los miembros del Cártel de Tijuana nun póster del "Most Wanted" del FBI.
Los hermanos Arellano Félix Gustavo y Enedina Arellano Félix asumieron el lideralgu del Cártel de Tijuana dempués que les autoridaes arrestaren a los sos hermanos sobrevivientes d'enfrentamientos con organizaciones rivales y cola llei. Sicasí, tres l'arrestu de Gustavo en ochobre de 2008, Luis Fernando Sánchez Arellano, fíu de Enedina, conocíu como L'Inxenieru, tomó'l control del Cártel de Tijuana, que foi prindáu na so casa de la ciudá de Tijuana el 24 de xunu de 2014.La Jornada Méxicu, D.F. Dempués d'esti arrestu, el control del cártel quedó en manes de Enedina, quien apenes llogró caltener a flote la organización, lloñe de la importancia que tenía nos sos meyores años.
Captures, Sentencies Xudiciales y Estradiciones
Francisco Rafael Arellano Félix Francisco Rafael Arellano Félix, alies el menso, ye aprehendido orixinalmente'l 7 d'agostu de 1980 en San Diego, California, Estaos Xuníos al realizar la venta de 205 gramos de cocaína a un axente tapáu de la DEA. En llogrando la llibertá so fianza, fuxe a Méxicu evitando asina ser sometíu a un xuiciu federal.BBC Mundu Méxicu, D.F. "Méxicu:aprueben estradición de Arellano Félix." Darréu n'avientu de 1993 ye reaprehendido pola Policía Xudicial Federal en Tijuana, Baxa California.Mileniu Monterrey, Nuevo León. Méxicu. Ye sentenciáu a diez años y tres meses de cárcel nel penal federal d'alta seguridá del Altiplanu en Almoloya de Juárez, Estáu de Méxicu so los cargos de narcotráficu y portación illegal d'armes.El Universal Méxicu, D.F."Dan namái 6 años de cárcel n'EU a Rafael Arellano."Vanguardia Saltillo, Coahuila. Méxicu. "Retarden pa ochobre conderga a Francisco Rafael Arellano Felix." Nel 2004, a cuatro díes de cumplir la so sentencia, Rafael Arellano Félix ye notificáu que ye suxetu a detención provisional en vista d'una solicitú d'estradición per parte d'Estaos Xuníos pa ser xulgáu polos delitos de narcotráficu y asociación delictuosa.El Universal Méxicu, D.F. "Torga EU que Rafael Arellano Félix sala llibre." El 6 de marzu de 2004, el xuez penal aprueba la solicitú d'estradición dempués d'evaluar les pruebes presentaes pol gobiernu d'Estaos Xuníos. Amás sustitúi la detención provisional pola detención formal con fines d'estradición.El Universal Méxicu, D.F. "Empecipia procesu d'estradición contra Rafael Arellano Félix." El 16 de setiembre de 2006 ye estraditáu a los Estaos XuníosEl Universal Méxicu, D.F. "Apurren a 'capo' del cártel de Tijuana a EU." y ye sentenciáu a seis años de prisión el 15 d'ochobre 2007, tres declarase culpable de la venta de cocaína al axente tapáu de 1980.La Jornada Los Angeles, EU. "Sentencien n'EU a Rafael Arellano Félix a seis años de prisión." El 4 de marzu de 2008, les autoridaes d'Estaos Xuníos otorgar la llibertá y repatriación a Méxicu al traviés de la Ponte Internacional de Santa Fe ente El Paso, Texas y Ciudad Juárez, Chihuahua.La Jornada Méxicu, D.F. "EU dexa en llibertá y repatria a Méxicu al narcotraficante elias diaz velasco que actuamente vivi en copya my cerca de la capital de chiapas, mexico." Según Brian White, el so abogáu defensor, la llibertá ye algamada tres un amenorgamientu de la condena por bona conducta. Por cumplir la so sentencia en Méxicu, la PGR afirma nun riquir más pal cumplimientu de condena dalguna; gociando asina d'absoluta llibertá.Mileniu Méxicu, D.F. "Lliberen n'EU a Francisco Rafael Arellano Félix." Foi asesináu'l 18 d'ochobre de 2013 nuna fiesta infantil na ciudá de Los Cabos por un home amarutáu de payasu.
Francisco Javier Arellano Felix El Tigrillo foi a xuiciu ante'l tribunal distrital de San Diego, ye atopáu culpable'l 17 de setiembre de 2007, so los cargos de homicidiu, narcotráficu, asociación delictuosa y llaváu de dineru. El 5 de payares de 2007, el xuez federal de distritu Larry Burns sentenciar a cadena perpetua ensin llibertá condicional dirixéndo-y el comentariu "El nome de la so familia va vivir na infamia".El Universal Méxicu, D.F. "'El Tigrillo' purgará n'EU cadena perpetua." Francisco Javier Arellano Félix sería condergáu a muerte de nun confesar los sos actos delictivos el 17 de setiembre de 2007.La Jornada Méxicu, D.F. "El Tigrillo Arellano Félix declárase culpable." pero dexó'l Cártel Arellano Félix en manes de la llamada Nueva Xeneración, comandada pol so sobrín Luis Fernando Sánchez Arellano, arrestáu na so casa nel añu 2014 mientres vía un partíu de la seleición mexicana, nel marcu del mundial d'esi añu en Brasil.
Enfrentamientos con otros cárteles El cártel de Tijuana caltuvo cierta rivalidá con dos de les organizaciones de tráficu de drogues ilícites en Méxicu, estos son el Cártel de Sinaloa y el Cártel de Juárez. La rivalidá ente los Arellano Félix y estos cárteles foi productu de la necesidá d'atropar espacios pa la venta de narcóticos. Pola cercanía d'estos cárteles al cártel de los Arellano, caltúvose una constante competencia pol mercáu y corredores de distribución, que de la mesma causó l'usu de la violencia y los enfrentamientos armaos ente estos grupos. Estos enfrentamientos, col tiempu, perdieron importancia debíu al debilitamientu del cartelu empobináu polos Arellano Felix en favor de la organización de Sinaloa.
Cártel de Juárez La rivalidá ente dambos cárteles algama'l so puntu máximu, nos intentos de homicidiu contra Amado Carrillo Fuentes, capo del Cártel de Juárez.Noticieros Televisa Méxicu, D.F. "El perfil de Ramón Arellano Félix." (enceta intentu d'homicidiu contra Amado Carrillo Fuentes)
Intentu d'homicidiu contra Amado Carrillo Fuentes: El 24 de payares de 1993, seis meses dempués del Intentu d'homicidiu contra Joaquín Guzmán Loera, los sicarios del Cártel de Tijuana intenten asesinar a Amado Carrillo Fuentes, alies El Señor de los Cielos y líder del Cártel de Juárez, nel restorán Ochoa Bali-Hai de la Ciudá de Méxicu. El socesu causa un enfrentamientu armáu ente dambes organizaciones y en consecuencia resulten dos persones asesinaes. Amado Carrillo Fuentes y la so familia llogren escapar pela puerta trasera del llugar gracies a la proteición de les sos guardaespaldes.Google Books Méxicu, D.F. "Cola muerte nel Bolsu (últimu párrafu de la páxina)."
El 26 d'ochobre de 2004, un xulgáu del Distritu Federal sentencia a Álcides Ramón Magaña, alies El Metro, a 21 años de prisión según al pagu equivalente a 375 díes de salariu mínimu. Senténciase-y sol cargu de portación illegal d'armes de fueu y pola so participación nel enfrentamientu armáu nel restorán Bali-Hai, onde actúa como sicariu d'Amado Carrillo.Noticieros Televisa Méxicu, D.F. "Dan 21 años de prisión a El Metro." El 20 de xunu de 2007 ye nuevamente sentenciáu pero nesta ocasión so los cargos de delincuencia entamada y delitos contra la salú (narcotráficu). El xuez federal sentenciar a 47 años de prisión y el pagu equivalente a 13,050 díes de salariu mínimu.El Universal Méxicu, D.F. "Sentencien a El Metro a 47 años de cárcel." Mileniu Méxicu, D.F. "Sentencien a 47 años de cárcel a Alcides Ramón Magaña, El Metro."
Cártel de Sinaloa Na rivalidá que caltuvieron el Cártel de Tijuana y el Cártel de Sinaloa, destaquen los intentos d'homicidiu contra los capos de dambes organizaciones y qu'amás fueron perpetaos pol cártel contrariu. Sicasí, finalmente'l Cártel de Sinaloa salió trunfante d'esta guerra, controlando los territorios que dalguna vegada tuvo esta organización.Noticieros Televisa Méxicu, D.F.. "El perfil de Ramón Arellano Félix." (enceta intentu d'homicidiu contra Joaquín Guzmán Loera ya Ismael Zambada García)
Intentu d'homicidiu contra Joaquín Guzmán Loera: El 24 de mayu de 1993, el Cártel de Tijuana sostién un enfrentamientu nel aparcamientu del Aeropuertu Internacional de Guadalaxara contra'l Cártel de Sinaloa. Nel enfrentamientu resulten siete persones asesinaes; ente elles el Cardenal Juan Jesús Posadas Ocampo, arzobispu de l'Archidiócesis de Guadalaxara; dos pistoleros y cuatro persones más. Según la versión oficial de la PGR, mientres la balacera el cardenal ye confundíu con Joaquín Guzmán Loera, alies El Chapo Guzmán, anque Ministerios Públicos Federales aseguren que'l Cardenal yera unu de los oxetivos direutos del atentáu, polo que ye consecuentemente asesináu polos sicarios de los Arellano Félix. Tres l'agresión, los sicarios responsables de la muerte del cardenal y que s'atopaben na Ciudá de Guadalaxara col únicu propósitu d'asesinar a Joaquín Guzmán Loera, fuxen nun vuelu comercial escontra Tijuana, Baxa California.La Jornada Méxicu, D.F. "Detienen en Tijuana a El Popeye, sicariu de los hermanos Arellano Félix (segundu párrafu)."La Jornada Méxicu, D.F. "Va Buscar la DEA estradición de Arellano Félix / Seición: Historia de drogues y crímenes (octavu párrafu)."PGR - Boletín Oficial Méxicu, D.F. "Boletín Non. 153/98 de la PGR."