Getúlio Dornelles Vargas foi un políticu brasilanu cuatro veces Presidente de la República de Brasil (1930-1934 nel Gobiernu Provisional; 1934-1937, nel gobiernu constitucional; 1937–1945, nel Estado Novo; 1951-1954, presidente eleutu por votu direutu).
Suicidar d'un disparu al corazón, dientro del so cuartu nel Palaciu de Catete, na ciudá de Rio de Janeiro, daquella capital del país.
Getúlio Vargas foi probablemente'l más importante y polémicu políticu brasilanu del sieglu XX, siendo que la so influencia estender hasta güei día. El so heriedu políticu ye reclamada, siquier, por dos partíos actuales: el Partíu Democráticu Llaborista (PDT) y el Partíu Llaborista Brasilanu (PTB).
Biografía
Orixe y formación Nacíu nel interior del estáu de Rio Grande do Sul, na ciudá de São Borja, fíu de Manuel do Nascimento Vargas y Cândida Dornelles Vargas. Cuando yera mozu alterió los sos documentos pa constar el so añu de nacencia como 1883, lo que foi afayáu na conmemoración del centenariu de la so nacencia.
Getúlio Dornelles Vargas yera parte d'una familia gaucha orixinaria de les Azores, nel so llau maternu. El so padre yera del estáu de São Paulo y pertenecía a families paulistas antigües: ente los sos ancestros, Amador Bonu, un paulista famosu del periodu colonial de Brasil.http://www.geneall.net/P/per_page.php?id=252025
De primeres, intentó siguir la carrera militar, convirtiéndose en soldáu de la guarnición del so conceyu natal en 1898 y, en 1900, matricular na Escuela Preparatoria y de Táctica de Rio Pardo, onde nun participó enforma tiempu, yá que foi tresferíu a Porto Alegre, col fin de terminar el serviciu militar.
Realizó'l cursu secundariu en Ouro Preto y matriculóse na Facultá de Derechu de Porto Alegre nel añu 1904, onde conoció al entós cadete de la escuela militar Eurico Gaspar Dutra. Graduóse en Derechu nel añu 1907. Trabayó primero como promotor xunto al forum de Porto Alegre, pero tiempu dempués decidió volver a São Borja, pa exercer l'abogacía.
Carrera política thumb|Cola so esposa Darcy Sarmanho Vargas nuna fotografía de 1911.
En 1909 foi escoyíu diputáu estatal, siendo reelecto en 1913. Al poco tiempu arrenunció, en desalcuerdu poles actitúes tomaes pol entós presidente de Rio Grande do Sul, Borges de Medeiros, mientres la eleición. Sicasí, retornó a l'Asamblea Llexislativa estatal nel añu 1917, y foi nuevamente reelixíu en 1921.
Cámara dos Diputaos En 1923, foi eleutu diputáu federal pol Partíu Republicanu Riograndense (PRR), en sustitución de Rafael Cabeda. Llueu se convirtió en líder de los diputaos de Rio Grande do Sul na Cámara Llexislativa, en Rio de Janeiro., Afonso Arinos de: A Câmara dos Deputados - Síntese Histórica, Coordenação de publicações, Câmara dos Deputados, 1978, 2ª edición. Completó'l mandatu de Rafael Cabeda y foi nuevamente eleutu diputáu federal na llexislatura de 1924 a 1926, dirixendo la bancada gaucha na Câmara dos Deputados. En 1924, sofitó la unviada de tropes gauches al Estáu de São Paulo, en sofitu al gobiernu d'Artur Bernardes contra la Revolta Paulista de 1924. Nun discursu na Câmara dos Deputados, Vargas criticó les revueltes, alegando que: "¡Yá llegó'l fin de la era de los amotinamientos nos cuarteles y de los esfuercios caudillezcos, vinieren d'onde vinieren!" ()
Ministeriu de Facienda Asumió'l ministeriu de Facienda el 15 de payares de 1926, nel gobiernu de Washington Luís, enllantando nesti periodu la reforma monetaria y cambiaria, al traviés del decretu nᵘ5.108”. El 17 d'avientu de 1927 dexó'l so cargu de ministru pa presentase y vencer nes eleiciones a la presidencia (anguaño'l cargu recibe'l nome de gobernador) de Rio Grande do Sul (mandatu 1928-1933), llevando na so llista como vicepresidente a João Nieves da Fontoura.
Cuando Vargas dexó'l ministeriu, el presidente Washington Luís pronunció un llargu discursu, emponderando la competencia y la dedicación al trabayu de Getúlio Vargas, con pallabres como: "A honestidade de vossos propósitos, a probidade de vossa conduta, a retidão de vossos desígnios, fazem esperar que, de vossa parte y de vosso governo, o Rio Grande do Sul va siguir a espolletar, moral, intelectual y materialmente"., Jorge (coordinador): Presidentes do Brasil, Editora Rio, 2001.
Presidencia de Rio Grande do Sul La so eleición como presidente de Rio Grande do Sul cerró un periodu de trenta llargos años de gobiernu de Borges de Medeiros nel estáu. Vargas asumió'l cargu'l 25 de xineru de 1928, exerciéndolo hasta'l 9 d'ochobre de 1930. Glauco Carneiro, nel llibru "Lusardo, o Últimu Caudilho", falaba asina del fin de la "Yera Borges de Medeiros" y de la victoria de Getúlio Vargas, como candidatu de la conciliación ente'l PRR y el Partíu Llibertador:
Mientres el so mandatu, empecipió un fuerte movimientu d'oposición al gobiernu federal, esixendo'l fin de la corrupción eleutoral al traviés de la implementación del votu secretu y universal, anque caltuvo bones les rellaciones col presidente Washington Luís, consiguiendo dellos beneficios pa Rio Grande do Sul. Creó'l Bancu del Estáu de Rio Grande do Sul, sofitó la creación de VARIG (Viação Aérea Rio Grandense) y xunió a los partíos políticos del so estáu (el PRR y el Partíu Llibertador), antes, eternamente rivales.
Revolución de 1930 Na República Velha (1889-1930), taba en marcha nel Brasil la llamada "política del café com leite", na que s'alternaben nel poder los políticos de São Paulo y Minas Gerais. Por eso, a empiezos de 1929, Washington Luís escoyó al Presidente de São Paulo, Júlio Prestes, como'l so próximu socesor, lo que foi sofitáu polos presidentes de los 17 estaos. Solamente tres estaos negaron el sofitu a Júlio Prestes: Minas Gerais, Rio Grande do Sul y Paraíba, siendo qu'hasta'l día de güei, la bandera de Paraíba lleva consigo la pallabra NÉGO.
Los políticos de Minas Gerais quedaron insatisfechos cola selección de Júlio Prestes, yá que esperaben que Ribeiro de Andrada gobernara aquel estáu, como indicaba la "política del café con lleche". Como resultáu de la rotura, esta política llegó al so fin y empecipióse l'articulación d'un frente opositor al intentu del presidente. thumb|right|Getulio Vargas y otros líderes de la revolución de 1930, en Itararé, pocu dempués del derrocamientu de Washington Luís.
Minas Gerais, Rio Grande do Sul y Paraíba xunir a políticos d'oposición de distintos estaos, inclusive el Partíu Democráticu de São Paulo, pa frenar la candidatura de Júlio Prestes. Formaron, n'agostu de 1929, l'Alianza Lliberal, que foi llanzada'l día 20 de setiembre d'esi mesmu añu y Getúlio Vargas y João Pessoa (Presidente de Paraíba) allegaron como candidatos a les eleiciones presidenciales.
La candidatura y el programa de l'Alianza Lliberal cuntaron col sofitu, amás de los estaos citaos, de partíos d'oposición en dellos estaos, inclusive el Partíu Democráticu en São Paulo, y tamién miembros de les llamaes clases medies de la sociedá brasilana y por homes del "Tenentismo", como Siqueira Campos, João Alberto Lins de Barros, Juarez Távora y Miguel Mariña..
Les eleiciones fueron realizaes el día 1º de marzu de 1930 y dieron la victoria a Júlio Prestes. L'Alianza Lliberal refugar a aceptar la validez de les eleiciones, alegando que la victoria de Júlio Prestes yera un fraude eleutoral. Amás d'eso, los diputaos electos n'estaos onde l'Alianza Lliberal consiguió la victoria, nun tuvieron la reconocencia de los sos mandatos. A partir d'ende, empecipióse una combalechadura, con base en Rio Grande do Sul y en Minas Gerais.
El día 26 de xunetu de 1930, João Pessoa foi asesináu por João Dantas en Recife, por cuestiones polítiques y d'orde personal, sirviendo como detonante pa la movilización armada empecipiada en Rio Grande do Sul, el 3 d'ochobre. El día 10, Getúlio Vargas partió, per ferrocarril, camín de la capital federal (daquella, Rio de Janeiro).
Tarrecíase qu'una gran batalla asocedería en Itararé (São Paulo, na llende con Paraná), onde les tropes del gobiernu federal taben acampaes pa detener la meyora de los homes de Getúlio Vargas. La batalla nun asocedió, una y bones los xenerales Tasso Fragoso y João de Deus Mena Barreto y l'almirante Isaías de Noronha depunxeron a Washington Luís, el 24 d'ochobre y formaron una xunta de gobiernu.
El Gobiernu provisional (1930-1934) thumb|Getúlio Vargas nomando los ministros del so gobiernu, el 3 de payares de 1930.
El 3 de payares de 1930, la xunta militar pasó'l poder a Getúlio Vargas y ésti convirtióse en Xefe del Gobiernu Provisional con amplios poderes. La constitución de 1891 foi anulada por Getúlio, y gobernóse al traviés de decretos.
Hubo nel entamu, una especie de comandu revolucionariu, llamáu "Gabinete Negru", pero depués Getúlio consiguió llibrase de la influencia de los tenientes y gobernar namái con un ministeriu.
Nomó a interventores pa los Gobiernu Estaduales, na mayoría de los casos tenientes que participaron de la Revolución de 1930. Creó'l Ministeriu de Trabayu, Industria y Comerciu y el Ministeriu d'Educación y Salú; dio amnistía a los revolucionarios de la revolución de 1924 y de la Coluna Prestes.
Mientres esi periodu, Getúlio Vargas dio entamu a les promeses de l'Alianza Lliberal y la modernización del Estáu. Creó'l códigu de les agües, propaganda comercial nes radios.
El 19 de marzu de 1931, foi creada la Llei de Sindicalización, volviendo obligatoria l'aprobación de los estatutos de los sindicatos pol Ministeriu de Trabayu.
La revolución de 1932 El 9 de xunetu de 1932, surdió la Revolución Constitucionalista de 1932 nel Estáu de São Paulo. El Partíu Republicanu Paulista y el Partíu Democráticu de São Paulo, qu'antes sofitaron la revolución de 1930, xunir nun Frente Únicu pa esixir el fin de la dictadura del "Gobiernu Provisional" y una nueva Constitución.
Un gran contingente de voluntarios civiles y militares desencadenaron una llucha armada col Gobiernu Provisional, col sofitu de políticos d'otros estaos como, Borges de Medeiros, Artur Bernardes y João Nieves da Fontoura. Empecipiáu'l 9 de xunetu, esi movimientu estender hasta'l 2 d'ochobre de 1932, cuando foi ganáu militarmente.
La Revolución constitucionalista marcó l'entamu del procesu de democratización. El 3 de mayu de 1933 fueron realizaes eleiciones pa l'Asamblea Nacional Constituyente, y foi cuando les muyeres votaron per primer vegada nel Brasil n'eleiciones nacionales. Hai de solliñar que nesta Asamblea participó quien fora electa la primer muyer diputada de Brasil, Carlota Pereira de Queirós, que curiosamente representaba al estáu derrotáu en 1930: São Paulo.
El 16 de xunetu de 1934 foi sancionada y aprobada una nueva Constitución, y esi mesmu día, el Congresu Nacional escoyó, por votu indireutu, a Getúlio Vargas como Presidente de la República.
La nueva Constitución tuvo inspirada na Constitución de Weimar ya incorporó nuevos aspeutos a la vida económica, social y política venceyaos a la nacionalización de recursos, establecimientu de la enseñanza pública, relixosa, gratuita y obligatoria y finalmente la institución del Serviciu Militar Obligatoriu. thumb|Vargas (esquierda) col presidente de los EE.XX. Franklin D. Roosevelt (derecha), en Rio de Janeiro, Brasil, 1936.
Gobiernu Constitucional (1934-1937) Mientres el periodu en que gobernó constitucionalmente el país, creció l'actuación de l'Aición Integralista Brasilana (AIB), d'inspiración fascista, liderada por Plínio Salgado, y surdió l'Alianza Nacional Llibertadora (ANL), movimientu polarizáu pol Partíu Comunista Brasilanu (PCB), pro Moscú.
El zarru del ANL, determináu por Getúlio Vargas, llevó a prisión a dellos de los sos partidarios, principalmente los que llevaron a cabu la Intentona Comunista del 27 de payares de 1935, movimientu asocedíu nes ciudaes de Natal, Recife y Rio de Janeiro. A partir d'ende, siguieron los "estáu de sitiu" y la inestabilidá política, que remató nel Estado Novo.
Estado Novo (1937-1945) thumb|Propaganda del Estado Novo.
El golpe d'estáu de 1937