Сінан

Сінан (, сяло Агырнас (блізу Кайсеры) — , Стамбул) — адзін з самых вядомых асманскіх архітэктараў і інжынераў. Поўнае імя Абдульменан аглу Сінанедзін Юсуф (), вядомы таксама як Хаджа Мімар Сінан-ага ( — спадар настаўнік архітэктар Сінан) і проста Мімар Сінан ( — архітэктар Сінан). З 1538 года на пасадзе галоўнага асманскага архітэктара і інжынера праводзіў будаўнічыя працы пры султане Сулеймане I і яго пераемніках Селіме II і Мурадзе III. Кіраваў узвядзеннем грамадзянскіх збудаванняў: мячэцей, мусульманскіх пачатковых школ (мектэбаў), акведукаў, а таксама ўмацаванняў, мастоў і перапраў у ваенных паходах султанаў. Спраектаваў знакамітыя лазні Раксаланы і яе маўзалей. Вучань Сінана Седэфкар Мехмет-ага стаў аўтарам праекта Блакітнай мячэці ў Стамбуле, іншыя вучні праектавалі Стары мост у Мостары (Боснія і Герцагавіна), а яшчэ адзін вучань, сірыйскі архітэктар Устад Іса-хан, праектаваў Тадж-Махал у Імперыі Вялікіх Маголаў.

Біяграфія Нарадзіўся 15 красавіка 1489 года ў вёсцы Агырнас блізу Кайсеры (правінцыя Анатолія сучаснай Турцыі). На думку шэрагу даследчыкаў, Сінан нарадзіўся ў хрысціянскай армянскай сям’іAlexander Speltz, David O’Conor. «Styles of ornament: exhibited in designs and arranged in historical order with descriptive text.» — 647 p. — Regan Publications, 1928. — P. 215.Orhan Pamuk, Maureen Freely. «The black book» — 466 p. — Vintage International/Vintage Books, 2006. — p. 351. — ISBN 1400078652, ISBN 9781400078653: Sinan, Turkey’s greatest-ever architect, was really an Armenian from Kayseri.Frederick Albert Richardson. «The International quarterly», Volume 5. — Fox, Duffield & Company, 1902. — p. 160: The marvelous mosque of Suleiman, the Ottoman Santa Sophia, is the work of the architect Sinan, of Armenian origin.Clark University (Worcester, Mass.) «The Journal of international relations», vol. 7. Clark University, 1917. P. 458: Armenian architect, Sinan, who designed and built the famous Mosque of Adrianople, and the Mosque of Suleyman in Constantinople.Herbert Joseph Muller. «The loom of history». — 495 p. — New American Library, 1961. — P. 439: Sinan, the greatest of Ottoman architects, seems to have been an Armenian — though it is almost a criminal offense in Turkey today to mention this probability.John Gloag. «Enjoying architecture‎». — 96 p. — Oriel Press, 1965. — P. 32: the Magnificent, designed by Sinan, an Armenian architect, and built in five yearsJohn Gloag. «Architecture». — 197 p. — Cassell, 1963. — P. 85: the great mosque of Suleyman the Magnificent was designed by Sinan, an Armenian architect, and built from 1550 to 1555, with a central dome 86 feet in diameter and 156 feet highCecil Stewart. «Serbian legacy». — 135 p. — G. Allen and Unwin, 1959. — P. 98: But only one architect is remembered — Mirmar Sinan, the Armenian, who was a contemporary of Michelangelo and whose greatest work was the Suleiman Mosque at Constantinople. He was also the architect of the Begova Mosque at Sarajevo.Kouymjian, Dickran. Armenia from the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Emigration under Shah Abbas (1604) // The Armenian People from Ancient to Modern Times / Richard G. Hovannisian. — 1997. — Vol. 2. — P. 13.«Although Sinan is usually identified by authors as „an Ottoman architect“ or as „a Christian forced by the Ottomans to serve in the Janissary corps“, or sometimes as a Greek or probably a Greek, he can be identified as an Armenian through a document in the imperial archives and other evidence.» — Armenian Constantinople; Architects, Craftsmen, Weavers: Armenians and Ottoman Art. UCLA (University of California, Los Angeles). — «Нягледзячы на тое, што звычайна Сінана ідэнтыфікуюць як „асманскага архітэктара“ ці як „хрысціяніна, вымушанага асманамі служыць у янычарскіх падраздзяленнях“, часам як грэка ці „магчыма, грэка“, ён у дакуменце імперскага архіва, як і ў іншых сведчаннях, вызначаецца армянінам».Sir Thomas Graham Jackson «Byzantine and Romanesque architecture» (vol. 1). University press, 1913. P. 143: They are many of them designed by Sinan, who is said to have been an ArmenianH. Arthur Klein, Mina C. Klein. «Great structures of the world». 288 p. World Pub. Co., 1968. P. 135: During 1550—1555, an Armenian architect named Sinan built for Soliman I, known also as Suleiman the Magnificent, a splendid mosque.Bruce Allsopp. A modern theory of architecture. 102 p. Routledge, 1981. ISBN 071000950X, ISBN9780710009500. P. 73: What was begun under Constantine and achieved under Justinian in Hagia Sophia reached its ultimate fulfilment in the work of the Armenian janissary (under the Turkish Sultanate) Sinan the Great (1489—1588)«Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland» Cambridge University Press for the Royal Asiatic Society, 1937, p. 112: Thus, Mi’mar Sinan being an Armenian, it follows that the architect of the temple of Selim in Constantinople and Selim’s mosque in Adrianople was an …Richard Fletcher. The Cross and the Crescent. 182 p. Allen Lane, 2003. ISBN 0713996862, ISBN 9780713996869. P. 138: …the Magnificent was Sinan the Old — he lived to be about ninety — an Armenian from Anatolia.Sacheverell Sitwell, John Farleigh. «Old fashioned flowers». 193 p. Country life limited, 1939. P. 74: The architect Sinan, perhaps of Armenian descent, raised mosques and other buildings all over the Turkish EmpireТурецкий журналист утверждает, что армяне Османской империи являлись «гордостью государства»Zaryan, A. «Սինան» (Sinan). Soviet Armenian Encyclopedia. vol. x. Yerevan, Armenian SSR: Armenian Academy of Sciences, 1984, pp. 385—386.T. Byram Karasu. Of God and Madness: A Historical Novel. 243 p. Rowman & Littlefield, 2007. ISBN 0742559750, ISBN 9780742559752., а паводле звестак Брытанскай энцыклапедыі, а таксама некаторых навукоўцаў — у грэчаскай праваслаўнай сям’іEncyclopaedia Britannica. Sinan (Ottoman architect): The son of Greek or Armenian Christian parents, Sinan entered his father’s trade as a stone mason and carpenter.Gyula Moravcsik, Samuel R. Rosenbaum. Byzantium and the Magyars, p. 28.Talbot Hamlin. Architecture Through the Ages. University of Michigan. P. 208.J. M. Rogers. Sinan: Makers of Islamic Civilization. — Oxford Centre for Islamic Studies, — I.B.Tauris, 2006. — Editor’s afterword, p. 138. — ISBN 9781845110963: He was born in Cappadocia, probably into a Greek Christian family.Kathleen Kuiper. Islamic Art, Literature, and Culture. — The Rosen Publishing Group, 2009. — p. 204 — ISBN 9781615300976: The son of Greek Orthodox parents, Sinan entered his father’s trade as a stone mason and carpenter.. Пры нараджэнні атрымаў хрысціянскае імя Іосіф (Юсуф). Бацька быў мулярам і цесляром, з прычыны чаго Сінан у юнацтве атрымаў добрыя навыкі ў гэтых рамёствах, і гэта паўплывала на яго будучую кар’еру. Існуюць тры кароткія запісы ў бібліятэцы палаца Топкапы, прадыктаваныя Сінанам свайму сябру і біёграфу Мустафе Чэлебі СаюАнанімны тэкст; Архітэктурныя шэдэўры; Кніга архітэктуры.. У гэтых рукапісах Сінан раскрывае некаторыя падрабязнасці свайго юнацтва і ваеннай кар’еры. Яго бацька згадваецца як «Абдульменан» (). Згадка пра магчымасць армянскага паходжання архітэктара ў Турцыі яшчэ ў сярэдзіне XX стагоддзя не віталася.

Ваенная кар’ера

У 1512 годзе яго адабралі ў бацькоў і рэкрутавалі па дэўшырме ў корпус янычараў, пасля чаго ён быў накіраваны ў Стамбул, дзе прыняў іслам. Некаторыя крыніцы сцвярджаюць, што ён, магчыма, служыў вялікаму візіру Ібрагім-пашы Паргалы. Магчыма, што менавіта там ён атрымаў сваё ісламскае імя Сінан, што азначае «той, хто ідзе першым». У той час яму было 23 гады, і ён не падыходзіў для вышэйшай школы Эндэрун па ўзросту, з прычыны чаго быў накіраваны ў дапаможную школу для вывучэння матэматыкі і сталярнай справы, якая знаходзілася пры Імперскім каледжы. Але дзякуючы сваім амбіцыям і інтэлектуальным здольнасцям ён неўзабаве ўжо дапамагаў вядучым архітэктарам і асвойваў іх рамяство. Праз тры гады Сінан скончыў школу і стаў кваліфікаваным архітэктарам і інжынерам, а ўжо праз 6 гадоў з моманту паступлення ў школу браў удзел у апошняй ваеннай кампаніі Селіма I на востраве Родас, якая скончылася са смерцю султана. Праз два гады ён стаў сведкам заваявання Бялграда.

Разам з корпусам янычараў новага султана Сулеймана Пышнага ў складзе рэзервовай конніцы ўдзельнічаў у бітве пры Махачы і ў паходзе на Аўстрыю, пасля якога Сінан быў павышаны да звання капітана Султанскай аховы і атрымаў у камандаванне кадэцкі пяхотны корпус, пазней ён быў прызначаны камандуючым 62-м стралковым корпусам, дыслакаваным у АўстрыіGoodwin Godfrey, «A History of Ottoman Architecture»; Thames & Hudson Ltd., London, reprinted 2003; ISBN 0-500-27429-0.. У час сваёй службы Сінан, расстрэльваючы крэпасці і будынкі, як архітэктар вывучаў іх слабыя месцы.

У 1535 годзе ён удзельнічаў у Багдадскай кампаніі ў званні камандзіра каралеўскай аховы і кіраваў будаўніцтвам водных умацаванняў на возеры Ван, за што быў узнагароджаны тытулам «Хасеке» і пасадай асабістага целаахоўніка султана (званне, эквівалентнае янычарскаму Ağa).

У 1537 годзе ў складзе султанскага ваеннага корпуса ўдзельнічаў у экспедыцыі на Корфу і ў Апулію, а таксама ў паходзе ў Малдову, дзе прыцягнуў увагу султана Сулеймана Пышнага, пабудаваўшы мост праз Прут за некалькі дзёнSinan (in Dictionary of Islamic Architecture) .

Грамадзянская дзейнасць

Ва ўсіх гэтых кампаніях Сінан зарэкамендаваў сябе як здольны інжынер і добры архітэктар. У 1538 годзе, калі быў узяты Каір, султан прызначыў яго галоўным прыдворным архітэктарам горада і дараваў яму прывілей зносіць любыя будынкі, не адлюстраваныя ў галоўным плане горада. На працягу сваёй ваеннай кар’еры ён вывучаў архітэктурныя помнікі ў заваяваных гарадах Еўропы і на Блізкім Усходзе, і ў мірны час прымяніў атрыманыя веды на практыцы.

Пасля таго, як у 1539 годзе вярхоўным візірам стаў Чэлебі Лютфі Паша, пад камандаваннем якога раней служыў архітэктар, Сінан быў прызначаны галоўным прыдворным архітэктарам горада Стамбула. У яго абавязкі ўваходзіў кантроль за будаўніцтвам па ўсёй Асманскай імперыі, у тым ліку кіраўніцтва грамадскім будаўніцтвам (дарог, мастоў, вадаправодаў). За доўгія 50 гадоў знаходжання на пасадзе Сінан стварыў магутнае ведамства, з большымі паўнамоцтвамі, чым у міністра, які яго кантраляваў. Ім жа быў створаны цэнтр архітэктараў, у якім навучаліся будучыя інжынеры.

Найважнейшыя будынкі

Мячэць Шэхзадэ — першае з самых значных архітэктурных збудаванняў Мімара Сінана. Узведзена ў гістарычным раёне Фаціх. Была пачата як пахавальня для сына султана Сулеймана Пышнага шэхзадэ Мехмеда ( — прынц, спадчыннік), які памёр у 1543 годзе, і завершана ў 1548 годзе. Мае два мінарэты па 55 метраў. Як і ў многіх пабудаваных пазней Сінанам мячэцяў, у будынка квадратная аснова, на якой спачывае вялікі цэнтральны купал, акружаны чатырма паўкупаламі і шматлікімі дапаможнымі купаламі меншага памеру. Масіўныя гранёныя калоны, якія нясуць купал, прамаляваны вельмі выразна, а структура скляпенняў ярка выдзелена чаргаваннем цёмнага і светлага клінчастага муру арак. Тут размешчаны цюрбэ шэхзадэ Мехмеда, а таксама Рустэма-пашы і Мустафы Дэстэры-пашы.