Ваенная лагістыка — гэта дысцыпліна планавання і ажыццяўлення перамяшчэння, забеспячэння і абслугоўвання ўзброеных сіл. У самым поўным сэнсе гэта тыя аспекты або ваенныя аперацыі, якія тычаццаAAP-6 2009, NATO Glossary of Terms and Definitions.:
Праектаванне, распрацоўка, , захоўванне, размеркаванне, абслугоўванне, эвакуацыя і размяшчэнне . Транспартыроўка персаналу. Набыццё або будаўніцтва, абслугоўванне, эксплуатацыя і размяшчэнне аб’ектаў. Набыццё або прадастаўленне паслуг. Медыцынскае і санітарнае абслугоўванне.
Этымалогія і азначэнне Слова «лагістыка» паходзіць ад грэчаскага прыметніка logistikos, што азначае «дасведчаны ў разліку» і адпаведнага лацінскага слова logisticus. У сваю чаргу яны паходзяць ад грэчаскага logos, што адносіцца да прынцыпаў мыслення і дзеяння. Іншы лацінскі корань, log-, даў пачатак logio, што азначае начаваць або жыць, каля 1380 г. і стаў французскім дзеясловам , што азначае «начаваць». Каля 1670 года французскі кароль Людовік XIV стварыў пасаду , афіцэр, адказны за планаванне маршаў, стварэнне лагераў і рэгуляванне транспарту і забеспячэння. Тэрмін неўзабаве прыйшоў да сваіх абавязкаў. Менавіта ў гэтым сэнсе спасылаўся на гэты тэрмін у сваім «Кароткім выкладзе ваеннага мастацтва» (1838). У англійскім перакладзе гэтае слова стала «лагістыкай», адкуль перайшло і ў многія іншыя мовы.
У 1888 годзе Чарлз Роджэрс стварыў курс ваенна-марской лагістыкі ў . У (1895) , інструктар па тактыцы ў Уэст-Пойнце даў наступнае вызначэнне:
Тэрмін стаў папулярным падчас Другой сусветнай вайны. У справаздачы «Лагістыка ў Другой сусветнай вайне: канчатковы даклад армейскіх сіл» ( даў гэтаму тэрміну больш шырокае вызначэнне:
Сёння НАТА выкарыстоўвае гэтае больш абмежаванае вызначэнне: У 1960-я гады гэты тэрмін пачаў выкарыстоўвацца ў дзелавым свеце, дзе ён азначае фізічнае размеркаванне і кіраванне ланцужкамі паставак.
Гісторыя
Антычнасць
Гістарычна склалася так, што запасы для арміі спачатку здабываліся шляхам здабычы ежы або рабавання, асабліва ў выпадку ежы і , хаця пры падарожжы па спустошаным рэгіёне або знаходжанні ў адным месцы занадта доўга рэсурсы могуць хутка вычарпацца. Другі метад заключаўся ў тым, што армія брала з сабой тое, што было неабходна, на караблях, , павозках або на спінах саміх салдат. Гэта дазволіла арміі ў некаторай ступені быць самадастатковай, і аж да XIX стагоддзя большую частку амуніцыі, неабходнай салдату для ўсёй кампаніі, можна было насіць з сабой. Аднак гэты метад прывёў да павелічэння , які мог запаволіць прасоўванне арміі, і распрацоўка больш хуткастрэльнай зброі неўзабаве апярэдзіла здольнасць арміі забяспечваць сябе. Пачынаючы з прамысловай рэвалюцыі, новыя тэхналагічныя, тэхнічныя і адміністрацыйныя дасягненні прывялі да трэцяга метаду, а іменна да захавання запасаў у і транспарціроўкі іх на . Гэта прывяло да «лагістычнай рэвалюцыі», якая пачалася ў XX стагоддзі і рэзка палепшыла магчымасці сучасных армій, зрабіўшы іх моцна залежнымі ад гэтай новай сістэмыKress, pp. 10-11For a concise global history see Earl J. Hess, Civil War Logistics: A Study of Military Transportation (2017) ch 1.
V—XV стагоддзі
Трактат «», напісаны у канцы IV стагоддзя, з’яўляецца аўтарытэтным тэкстам, які асвятляе матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, стратэгію і тактыку, а таксама рэжым навучання салдат у канцы Рымскай імперыі, які падтрымліваўся і мадыфікаваўся на працягу ўсяго сярэднявечча. Ён стаў шырока выкарыстоўвацца ў якасці ваеннага даведніка ў сярэднявечны перыяд і дэманструе сярэднявечную спадчыну і адаптацыю рымскай ваеннай інфраструктуры.
Адной з найбольш значных змен у ваеннай арганізацыі пасля падзення Рымскай імперыі ў V стагоддзі быў пераход ад цэнтралізаванай арміі да камбінацыі ваенных сіл, якія складаюцца з мясцовых войскаў. Згодна з трактатам «», складзеным у канцы IX стагоддзя як адлюстраванне арганізацыі двара пры Людовіку III Французскім і Карламане II — у мірны час мясцовыя войскі часта працавалі ў хатняй гаспадарцы ў мірны час і атрымлівалі ежу і пітво ад вышэйшых службовых асоб у доме. Магнаты сем’яў абапіраліся на ўласныя рэсурсы для сваіх мужчын, і падчас праўлення Карла Вялікага і праўлення дынастыі Атонаў у Германіі некаторыя кіраўнікі дамоў будавалі пастаянныя сховішчы і жылыя памяшканні для размяшчэння людзей і прыпасаў.
Падчас паходу салдаты ў сярэднявеччы (з V па XV стагоддзе ў Еўропе) былі адказныя за забеспячэнне сябе шляхам пошуку ежы, рабавання (часцей падчас аблог) або пакупак на рынках па маршруце паходу. Тым не менш, военачальнікі часта забяспечвалі свае войскі абладненнем і харчамі, але гэта павінна было прадастаўляцца замест жалавання салдатам, калі яны працавалі ў каралеўскім двары, або салдаты павінны былі плаціць за гэта са свайго жалавання, калі яны не працавалі
Некаторыя першыя ўрады, такія як Каралінгі ў VIII стагоддзі, патрабавалі, каб салдаты забяспечвалі сабе ежу на працягу трох месяцаў, але кармілі салдат пасля гэтага бясплатна, калі кампанія або аблога працягваліся. Пазней, падчас ў пачатку 1070-х гадоў, саксонскія салдаты павінны былі прывезці запасы, дастатковыя для ўсёй кампаніі.
Што датычыць перавозкі харчоў для воінаў і жывёл, якія суправаджалі войска ў паходах, то для салдат патрабавалася прыкладна 2500 кілаграмаў ежы, для коней — каля 9000 кілаграмаў, а таксама 19000 кілаграмаў (з іх амаль 1/2 збожжа) была неабходная для іншых (напрыклад, аслоў і валоў) у дзень. Камандзіры таксама маглі браць з сабой статкі буйной рагатай жывёлы, каб забяспечыць сваіх людзей свежым мясам падчас падарожжа. Статак з прыкладна 1000 асобін буйной рагатай жывёлы мог пракарміць каля 14 000 чалавек на працягу прыблізна дзесяці дзён.
У’ючныя жывёлы выкарыстоўваліся ў якасці транспартнага сродку для перавозкі ежы і прыпасаў, або пераносячы прыпасы прама на спіне — сярэдні сярэднявечны конь і мул маглі несці прыкладна 100 кілаграмаў — або цягнучы калёсы ці фурманкі, у залежнасці ад умоў надвор’я. Камандзіры таксама карысталіся водным транспартам на працягу ўсяго сярэднявечча, паколькі ён часта быў больш эфектыўным, чым наземны. Да перыяду крыжовых паходаў марскія судны сярэдняга памеру маглі перавозіць некалькі дзясяткаў тон прыпасаў. Таксама выкарыстоўваліся грузавыя караблі, часцей за ўсё нардычнага тыпу, або прота-когі. Таксама выкарыстоўваліся рачныя лодкі, падобныя на простыя бярвёны, бо больш буйныя лодкі маглі перавозіць да 15 метрычных тон прыпасаў і жывёльнага грузу. Гэтыя караблі зрабілі транспартаванне прыпасаў, а часта і салдат, нашмат прасцейшым і надзейнейшым для камандзіра; але магчымасць выкарыстання воднага транспарту была абмежавана геаграфічным становішчам, надвор’ем і наяўнасцю такіх караблёў. Ва ўсходнім Міжземнамор’і многія судны былі меншымі, чым тыя, што выкарыстоўваліся ў антычнасці, часта не перавышаючы 30-40 тон грузападымальнасці. Пастаўка марскім шляхам не абавязкова нашмат прасцейшая, чым пастаўка наземным шляхам, паколькі такія фактары, як пагрузка і разгрузка, выкладка і перамяшчэнне запасаў арміі, якая можа знаходзіцца не на ўзбярэжжы, з’яўляліся фактарамі, якія ўскладняюць задачу.
Акрамя ежы і фуражу камандзіры і салдаты везлі з сабой таксама зброю і даспехі. У лісце Карла Вялікага да кароль сцвярджае, што вершнікі павінны прыйсці падрыхтаванымі са сваёй уласнай зброяй і рыштункам: у тым ліку «шчытом, дзідай, мячом, кінжалам, лукам і калчанамі са стрэламі». Сапраўды гэтак жа, згодна з прававым кодэксам вестготаў (каля 680), салдаты павінны былі прыйсці экіпіраваныя для паходу з даспехамі і шчытамі. Такая практыка была распаўсюджана на працягу ўсяго перадкрыжовага перыяду. Салдаты часта маглі атрымаць неабходныя рэчы ў мясцовых майстроў: кавалі, і гарбары часта забяспечвалі мясцовае апалчэнне посудам, лукамі і стрэламі, а таксама падковамі і сёдламі. Археолагі таксама знайшлі доказы вытворчасці тавараў пры раскопках каралеўскіх дамоў, што сведчыць аб тым, што рымская інфраструктура цэнтралізаванай вытворчасці ўзбраення і абсталявання была ўспадкавана, нават калі такія прадпрыемствы былі больш дэцэнтралізаванымі. Акрамя таго, усе саслоўі падчас праўлення Карла Вялікага павінны былі мець цесляроў, укамплектаваных для вытворчасці зброі і даспехаў, згодна з .
Будаўніцтва буйнамаштабных сістэм узбраення, у прыватнасці, прызначаных для абложнай вайны, таксама было важнай часткай ваеннага матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння. У перыяд да крыжовых паходаў вікінгі і саксы часта выкарыстоўвалі рычажную тэхналогію кідання камянёў; але дзідакідальныя балісты з таксама былі распаўсюджаны, хаця для іх пабудовы патрабавалася значна больш тэхналагічных ведаў. Самай складанай з буйнамаштабных сістэм узбраення была , якая павінна была даць салдатам, якія абложвалі, магчымасць страляць на ўзроўні супернікаў у вежы або дазваляць ім падкаціцца да самой сцяны і падняцца праз яе, штурмуючы крэпасць. Першая згадка аб будаўніцтве аблогавай вежы адносіцца да 984 года падчас аблогі Вердэна каралём . Гэтыя абложныя машыны часта будаваліся на месцы, а не будаваліся перад пачаткам кампаніі і транспартаваліся разам з салдатамі. У XI стагоддзі імператар Атон III загадаў пабудаваць абложныя машыны толькі пасля таго, як ён прыбыў у крэпасць Тывалі, каб пачаць аблогу, і імператар Генрых II зрабіў тое ж самае, прыбыўшы ў Трою. Звычайна мяркуецца, што матэрыялы для абложных машын перавозілі разам з ежай, фуражом і зброяй і што спецыялізаваныя майстры з ваенных гаспадарак ездзілі разам з войскам, каб будаваць машыны на месцы.
У 1294 годзе, у тым самым годзе, калі Іаан I дэ Баліёл, Шатландскі, адмовіўся падтрымаць запланаванае ўварванне Эдуарда I Анлійскага ў Францыю, Эдуард I укараніў сістэму ва Уэльсе і Шатландыі, паводле якой шэрыфы набывалі прадукты харчавання, коней і калёсы ў гандляроў з па цэнах, фіксаваных ніжэй за звычайныя рынкавыя цэны ў адпаведнасці з на . Затым гэтыя тавары перавозіліся ў на поўдні Шатландыі і ўздоўж шатландскай мяжы, дзе англійскія прызыўнікі пад яго камандаваннем маглі іх набыць. Гэта працягвалася падчас , якая пачалася ў 1296 годзе, хоць сістэма была непапулярнай і скончылася са смерцю Эдуарда I у 1307 годзе
З пачатку праўлення Эдуарда II у 1307 годзе і заканчваючы праўленнем Эдуарда III у 1337 годзе, англічане замест гэтага выкарыстоўвалі сістэму, пры якой гандляроў прасілі сустрэцца з арміямі з прыпасамі для прызыўнікоў. Гэта прывяло да незадаволенасці, бо гандляры бачылі магчымасць атрымаць , прымушаючы прызыўнікоў плаціць за ежу значна вышэй чым па звычайных рынкавых цэнах.
Калі Эдуард III уступіў у Стогадовую вайну з Францыяй, якая пачалася ў 1337 годзе, англічане зноў увялі практыку здабычы ежы і набегаў для задавальнення сваіх матэрыяльна-тэхнічных патрэб. Такая практыка доўжылася на працягу ўсёй вайны, працягваючыся ад канца праўлення Эдуарда III да праўлення Генрыха VI.
XVI стагоддзе Пачынаючы з канца шаснаццатага стагоддзя, арміі ў Еўропе значна павялічыліся ў памерах, у некаторых выпадках да 100 000 і больш. Гэтае павелічэнне памеру адбылося не толькі ў колькасці сапраўдных салдат, але і — дзесьці ад паловы да паўтара памеру самой арміі — і памеру — у сярэднім адзін фургон на кожныя пятнаццаць чалавекCreveld, pp. 5-7. Тым не менш, вельмі малая дзяржаўная падтрымка была аказана гэтым вялікім арміям, пераважная большасць якіх складалася з наймітаў. Акрамя таго, што дзяржава аплачвала іх службу (гэта некалькі разоў прыводзіла да банкруцтва нават Іспанскай імперыі), гэтыя салдаты і іх камандзіры былі вымушаны забяспечваць усё для сябе. Калі армія на пастаяннай аснове знаходзілася ў мястэчку ці горадзе з дзеючым рынкам, або калі яна падарожнічала па добра наладжаным ваенным маршруце, запасы можна было лёгка купіць на месцы з , якія сачылі за абменам. У іншых выпадках армія, якая рухалася па дружалюбнай тэрыторыі, магла чакаць, што за ёй рушаць , чые запасы былі невялікія і падлягалі , або камісары, якіх можна было паслаць наперад у горад для стварэння ўмоў, у тым ліку , калі гэта неабходнаCreveld, pp. 8-10.