МіГ-31 (па класіфікацыі НАТА — ) — савецкі двухмесны звышгукавы вышынны усепагодны знішчальнік-перахопнік далёкага радыусу дзеяння. Распрацаваны ў АКБ-155 (цяпер АТ РСК «МіГ») на базе МіГ-25 у 1970-х гадах. Першы савецкі баявы самалёт чацвёртага пакалення.
МіГ-31 прызначаны для перахопу і знішчэння паветраных цэляў на гранічна малых, сярэдніх і вялікіх вышынях, днём і ноччу, у простых і складаных метэаўмовах, пры ўжыванні праціўнікам актыўных і пасіўных радыёлакацыйных перашкод, а таксама ілжывых цеплавых цэляў. Група з чатырох самалётаў МіГ-31 здольная кантраляваць паветраную прастору працягласцю па фронце да 1100 км.
Першапачаткова знішчальнік распрацоўвалі для перахопу авіяцыйных крылатых ракет.
Палкі МіГ-31 некалькі гадоў мелі статус спецназа (СпН) у складзе СПА.
Гісторыя стварэння Работы па стварэнні знішчальніка-перахопніка МіГ-31 (выраб 83, самалёт Е-155МП) пачаліся ў АКБ-155 ў 1968 годзе. На пачатковай фазе працамі кіраваў галоўны канструктар А. А. Чумачэнка. Затым, на этапе глыбокай інжынернай распрацоўкі і выпрабаванняў, — Г. Я. Лазіна-Лазінскі. У 1975 годзе, пасля таго як Глеб Яўгенавіч пачаў займацца распрацоўкай «Буран», працы па стварэнні самалёта ўзначаліў Канстанцін Канстанцінавіч Васільчанка.
Баявыя магчымасці знішчальніка меркавалася істотна пашырыць дзякуючы прымяненню найноўшага электроннага абсталявання, у прыватнасці, ужывальнай упершыню РЛС з пасіўнай фазіраванай антэннай рашоткай.
МіГ-31 будаваўся па схеме самалёта МіГ-25, але з экіпажам з двух чалавек — лётчыка і штурмана-аператара, якія размяшчаліся адзін за адным.
Прататып МіГ-31 здзейсніў свой першы палёт 16 верасня 1975 года, за штурвалам яго знаходзіўся лётчык-выпрабавальнік А. В. Фядотаў.
22 красавіка 1976 года пачаліся дзяржаўныя сумесныя выпрабаванні (ДСІ) МіГ-31. Першы этап ДСІ завяршыўся ў снежні 1978 года. Другі этап пачаўся ў верасні 1979 года і завяршыўся ў верасні 1980 года.
Пастановай Савета Міністраў СССР ад 6 мая 1981 года знішчальнік-перахопнік МіГ-31 з РЛС РП-31 і ракетамі Р-33 быў прыняты на ўзбраенне. Серыйная вытворчасць пачата ў 1979 годзе.
МіГ-31 замяніў перахопнік Ту-128.
Тэхнічнае апісанне
Канструкцыя планёра Планёр самалёта МіГ-31 распрацаваны на аснове планёра МіГ-25. Міг-31 выкананы па нармалёвай аэрадынамічнай схеме з высока размешчаным трапецападобным крылом, двухкілявым вертыкальным і суцэльнапаваротным гарызантальным апярэннем.
Фюзеляж — зварная паўманакокавая канструкцыя з 57 шпангоўтамі, 15 з якіх сілавыя. Тэхналагічна фюзеляж дзеліцца на тры часткі: насавая, сярэдняя і хваставая.
Насавая частка фюзеляжа выраблена з алюмініевых сплаваў і ўключае адсек радыёэлектроннага абсталявання, кабіну экіпажа і закабінны адсек абсталявання; спераду да насавой часткі прыстыкоўваецца радыёпразрысты абцякальнік антэны радыёлакацыйнага прыцэла.
Члены экіпажа размяшчаюцца тандэмам, у пярэдняй кабіне — лётчык, у задняй — штурман-аператар. Абедзве кабіны герметычныя, аддзеленыя адзін ад аднаго празрыстай перагародкай з плексігласа таўшчынёй 10 мм; у іх устаноўлены крэслы ДА-36ДМ, якія катапультуюцца. Шкленне бакавых паверхняў ліхтара выканана з тэрмаўстойлівага аргшкла таўшчынёй 10 мм, матэрыялам брыля ліхтара кабіны з’яўляецца трыплекс таўшчынёй 36 мм з электраправодным супрацьабледзяняльным пластом. Пад кабінай знаходзяцца адсекі для размяшчэння блокаў прыцэльна-навігацыйнага комплексу, радыёсувязі апаратуры і агрэгатаў электрычнай сістэмы. У насавой частцы таксама размешчана ніша уборкі насавой апоры шасіНиколай Якубович. МиГ-31 непревзойденный истребитель-перехватчик.
Зварная сярэдняя частка фюзеляжа, як і на МіГ-25, з’яўляецца асноўным сілавым элементам планёра, аднак на МіГ-31 паменшаная доля дэталяў з нержавеючай сталі з-за памяншэння максімальнай хуткасці самалёта і меншага нагрэву сілавой часткі канструкцыі. У сярэдняй частцы фюзеляжа знаходзяцца сем паліўных бакаў. Зверху сярэдняй часткі фюзеляжа размешчаны гаргрот, які закрывае праводку механічнай часткі кіравання (тросы і жорсткія цягі).
Па баках фюзеляжа размешчаны паветразаборныя прылады прамавугольнага папярочнага сячэння. Колькасць паветра, якое паступае да рухавікоў, рэгулююцца ніжнімі створкамі і верхнім гарызантальным клінам аўтаматычна ў залежнасці ад вышыні і хуткасці палёту.
На ніжняй паверхні каркаса паветразаборных прылад размешчаны два тармазных шчытка, якія адначасова з’яўляюцца створкамі, якія зачыняюць нішы асноўных апор шасі.
Да хваставой часткі фюзеляжа мацуецца хваставое апярэнне, кантэйнер для двух тармазных парашутаў і фарсажныя камеры згарання. Таксама тут знаходзяцца тры цеплаізаляваных адсека для агрэгатаў паліўнай і гідраўлічнай сістэм, і сістэм кіравання.
Корпус МіГ-31 з’яўляецца апорным і можа ствараць дадатковую пад’ёмную сілу да 25 %, ракеты паўпатоплены ў корпус. Доля сталі 50 %, тытана — 16 %, алюмініевых сплаваў — 33 %.
Крыло — трохланжэроннае трапецападобнае ў плане з вуглом стрэлападобнасцю па пярэдняму канту 41° мае каранёвай наплыў з вуглом стрэлападобнасцю 70°. Сілавы набор крыла складаецца з трох ланжэронаў, нервюр і стрынгераў. На верхняй паверхні кожнай кансолі крыла ўсталяваны аэрадынамічны грэбень. Кансолі крыла мацуюцца да фюзеляжа ў шасці кропках кожная. На ніжняй паверхні кансоляў крыла, пад кожнай плоскасцю, маюцца кропкі падвескі двух пілонаў для пускавых прылад ўзбраення. На знешніх падкрылавых пілонах прадугледжана падвеска двух знешніх бакаў ёмістасцю па 2500 літраў.
Механізацыя крыла — шчылінныя закрылкі, элероны і па ўсёй даўжыні кансолі чатырохсекцыйныя адхільныя наскі з вуглом адхілення 13°. Вугал адхілення элеронаў +/-20 градусаў. Кут адхілення закрылкаў 30 градусаў. Элероны маюць восевую аэрадынамічную кампенсацыю і забяспечаныя супрацьфлатарнымі грузамі ў насках.
Хваставое апярэнне — двух кілевае з суцэльнапаваротным стабілізатарам і двума падфюзеляжнымі грабянямі.
Кансолі суцэльнапаваротнага гарызантальнага апярэння могуць адхіляцца як сінхронна (для кіравання па тангажу), так і дыферэнцыяльна (для кіравання па нахіле).
Двухкілевае вертыкальнае апярэнне, усталявана з вуглом развалу 8°, абсталяванае стырном напрамку. Для павышэння шляхавай устойлівасці пад хваставой часткай фюзеляжа з развалам у 12° размешчаны аэрадынамічныя грабяні. Кілі з рулямі напрамку па канструкцыі ідэнтычныя адзін аднаму, але адрозніваюцца размяшчэннем радыёпразрыстых абцякальнікаў антэн. Да хваставой часткі фюзеляжа кожны кіль мацуецца ў трох кропках.
Шасі — трохапорнае, прыбіраюцца з дапамогай гідраўлікі. Пярэдняя апора двухколавая (памер кола 660х200 мм) прыбіраецца назад у палёце, за яе коламі усталяваны брудаадбойны шчыток, які памяншае верагоднасць траплення ў паветразаборную прыладу старонніх прадметаў пры руху па аэрадроме. Асноўныя апоры шасі самалёта абсталяваны каляскай з двума коламі памерамі 950×300 мм. Задняе кола асноўнай апоры размешчана са зрухам у вонкавы бок адносна пярэдняга. Такая канфігурацыя паляпшае праходнасць на грунтавых і лядовых аэрадромах, паколькі кожнае кола мае сваю лінію шляху. Асноўныя апоры прыбіраюцца ў адсекі фюзеляжа супраць палёту. Усе колы абсталяваны тармазамі.
Сістэма кіравання самалётам — трохканальная, забяспечвае пілатавання як у ручным рэжыме, так і ў аўтаматычным па камандах ад сістэмы аўтаматычнага кіравання САУ-155. Для адхілення стабілізатара і рулёў напрамку служаць незваротныя гідраўзмацняльнікі. Праводка кіравання ад камандных органаў да гідраўзмацняльнікам з дапамогай жорсткіх цяг. Імітацыя высілкаў на ручцы кіравання ў канале тангажу ажыццяўляецца з дапамогай загрузнага механізму. Ва ўсіх каналах ўстаноўлены механізмы трымернага эфекту. Кіраванне падвойнае, у кабіне штурмана ўстаноўлены асноўныя органы кіравання і тэлескапічна высоўвальная ручка кіравання.
Сістэма аварыйнага выратавання — складаецца з катапультных крэслаў ДА-36ДМ і піратэхнічнай сістэмы кіравання скідам ліхтароў кабіны лётчыка і штурмана. Крэсла абсталявана двухступенчатым камбінаваным страляючым механізмам, механізмам уводу парашута, падвеснай выратавальнай сістэмай з 28-стропным парашутам і сістэмай стабілізацыі з двума парашутамі. На крэсле змантаваныя кіслародная сістэма, пераносны аварыйны запас, выратавальны надзіманы плыт і аўтаматычны радыёмаяк.
Рухавікі Рухавікі Д-30Ф6 (1979) былі распрацаваны на аснове грамадзянскага Д-30 ад Ту-134 (1967), з фарсажнай камерай і соплам, рухавік модульны; ступень двухконтурнасці 0,57.
Рухавік мае пяціступеністы кампрэсар нізкага ціску, дзесяціступеністы кампрэсар высокага ціску, трубчаста-кальцавую камеру згарання, двухступеністыя турбіны высокага і нізкага ціску. Максімальная тэмпература газаў на ўваходзе ў турбіну складае 1660 К.
У рухавіку ужытыя сплавы тытана, нікеля і сталі. Сухая маса рухавіка — 2416 кг.
Паветразаборнік рухавікоў — бакавыя, павялічанага, у параўнанні з МіГ-25, перасеку; колькасць паветра, якое паступае да рухавікоў, рэгулюецца ніжнімі створкамі і верхнім гарызантальным клінам аўтаматычна ў залежнасці ад вышыні і хуткасці палёту.
Паліва размешчана ў сямі фюзеляжных, чатырох крылавых і двух кілявых баках агульнай ёмістасцю 18 300 літраў. Прадугледжана падвеска пад крылом, на знешніх пілонах, двух выкіданых паліўных бакаў ёмістасцю па 2500 літраў кожны.
Узбраенне У абцякальніку з правага борта фюзеляжа ўстаноўлена шасціствольная аўтаматычная гармата калібра 23 мм, з боекамплектам 260 снарадаў, на ніжняй паверхні сярэдняй часткі фюзеляжа ўстаноўлены чатыры кіраваныя ракеты вялікай далёкасці. Далёкасць стральбы 120 км, дыяпазон прымянення па вышыні ад 25 м да 28 000 м. Ракеты размяшчаюцца на пускавых прыладах ў паўпатопленым становішчы. На чатырох падкрылявых пілонах прадугледжана падвеска ракет з інфрачырвонымі галоўкамі саманавядзення.
Сістэма кіравання узбраеннем Аснову сістэмы кіравання ўзбраеннем самалёта МіГ-31 складае імпульсна-доплераўская радыёлакацыйная станцыя (БРЛС) з пасіўнай фазаванай антэннай рашоткай (ПФАР) РП-31 Н007 «Заслон» распрацоўка НДІ Прыборабудавання (Жукоўскі). МіГ-31 стаў першым у свеце знішчальнікам, абсталяваным БРЛС з фазаванай антэннай рашоткай (ФАР) і заставаўся адзіным такім серыйным знішчальнікам з 1981 па 2000 год (да паступлення на ўзбраенне французскага знішчальніка Dassault Rafale і F-15C з актыўнай ФАР AN/APG-163(V)2). РЛС атрымала тры каналы работы, выяўленне, падсвет цэлі, вызначэнне дзяржпрыналежнасці. Уласцівасць, якой валодала толькі сістэма кіравання стральбой палубнага знішчальніка F-14.
Самалёты ДРЛСіК А-50 і МіГ-31 могуць аўтаматычна абменьвацца паміж сабой цэлеўказаннем. МіГ-31 можа наводзіць на цэль наземныя комплексы СПА.
РЛС «Заслон» РП-31 Н007 «Заслон» распрацаваны НДІ Прыборабудавання (Жукоўскі). Прынята на ўзбраенне ў 1981 годзе. РЛС выконвае задачы: аўтаматычнага выяўлення і суправаджэння цэляў і навядзенне на іх ракет.
Далёкасць выяўлення паветранай цэлі тыпу «бамбардзіроўшчык» (ЭПР=19 м², з верагоднасцю 0,5) у пярэднюю паўсферу: 200 км. ЭПР 5 м2-180 км. Далёкасць выяўлення паветранай цэлі тыпу «знішчальнік» (ЭПР=3 м², з верагоднасцю 0,5) у заднюю паўсферу: 35 кмhttps://web.archive.org/web/20120308124035/http://www.roe.ru/cataloque/air_craft/aircraft_16-19.pdf.
па гарызанталі 140°, па вертыкалі ад −60° да +70°.
Колькасць цэляў, якія выяўляюцца: 24. Канальнасць для ЦУ — 8, акрамя таго аўтаматычна выбіраюцца 4 прыярытэтныя. Далёкасць аўтаматычнага суправаджэння — 120 км, як і далёкасць паражэння. Выяўленне цеплавых цэляў: 56 км.
У прыватнасці (выяўленне): F-16 — 120 кіламетраў, В-1В — 200 кіламетраў.
Вуглавая зона адначасовага абстрэлу ракетамі некалькіх цэляў для МіГ-31 складае 18200 квадратных градусаў (для F-14 толькі 420 кв°).
Ракеты вялікай далёкасці могуць наводзіцца на цэль у дыяпазоне крыху менш чым +/- 120 градусаў (F-14 толькі +/- 20).
РЛС «Заслон-М»