Генрых I Латарынгскі, герцаг дэ Гіз, прынц дэ Жуанвіль, граф дэ Эў (; , — , ) — французскі арыстакрат, ваенны і палітычны дзеяч, генералісімус, пэр Францыі, які адыграў ключавую ролю ў рэлігійных войнах у Францыі ў XVI стагоддзі.
Нарадзіўся ў сям'і герцага Франсуа дэ Гіза і Ганны д’Эстэ. Яго бацька быў адным з вядучых ваеначальнікаў свайго часу, а маці паходзіла з дому д’Эстэ, аднаго з самых уплывовых італьянскіх сямействаў. Генрых вырас у атмасферы прыдворных інтрыг і напружанасці, выкліканай Рэфармацыяй і барацьбой паміж каталікамі і пратэстантамі.
Генрых дэ Гіз стаў вядомы дзякуючы свайму ваеннаму таленту і харызме. Ужо ў юнацтве ён удзельнічаў у рэлігійных войнах, устаўшы на бок каталікоў. У 1572 годзе ён адыграў ключавую ролю ў Варфаламееўскай ночы — масавай разні гугенотаў, што ўмацавала яго рэпутацыю як заўзятага абаронцы каталіцкай веры. Генрых стаў лідэрам Каталіцкай лігі — магутнай палітыка-рэлігійнай кааліцыі, якая змагалася за захаванне пазіцый каталіцызму ў Францыі. Ён адкрыта супрацьстаяў каралю Генрыху III, абвінавачваючы яго ў слабасці і недастатковай падтрымцы каталіцкай веры. Герцаг дэ Гіз карыстаўся шырокай падтрымкай сярод народа і каталіцкага дваранства, што рабіла яго небяспечным супернікам для караля.
У 1588 годзе ён арганізаваў так званы Дзень барыкад у Парыжы, калі гараджане паўсталі супраць каралеўскіх войскаў, што прымусіла Генрыха III уцячы са сталіцы. Гэты эпізод прадэманстраваў сілу Гіза і яго кантроль над Парыжам. Папулярнасць і амбіцыі Генрыха дэ Гіза зрабілі яго галоўнай пагрозай для Генрыха III. Падчас Генеральных штатаў у Блуа ў снежні 1588 года кароль прывабіў герцага ў пастку і загадаў яго забіць. Забойства стала шокам для Каталіцкай лігі і ўзмацніла напружанасць у краіне. Генрых дэ Гіз пакінуў яркі след у гісторыі Францыі. Яго жыццё сімвалізавала эпоху рэлігійных войн, калі асабістыя амбіцыі, палітычная барацьба і рэлігійныя перакананні перапляталіся ў складаны клубок. Пасля яго смерці дом Гізаў захаваў уплыў, а сам Генрых застаўся ў памяці як адзін з самых выдатных і харызматычных лідараў свайго часу.
Генрых дэ Гіз як гістарычная фігура аказаў значны ўплыў на літаратуру, стаўшы правобразам шматлікіх літаратурных персанажаў. Яго яркая асоба, драматычны лёс і харызма зрабілі яго прывабным для пісьменнікаў, асабліва ў творах, прысвечаных эпосе рэлігійных войн у Францыі. Аднымі з самых вядомых твораў, дзе з'яўляецца герцаг дэ Гіз, з'яўляюцца раманы Аляксандра Дзюма з цыкла твораў аб эпосе рэлігійных воен — «Каралева Марго», «Графіня дэ Мансаро» і інш. Дзюма паказвае яго як харызматычнага і амбіцыйнага лідара Каталіцкай лігі, небяспечнага і разумнага палітычнага гульца. Герцаг дэ Гіз прадстаўлены не толькі як антаганіст караля Генрыха III, але і як сімвал народнай падтрымкі каталіцкай веры ў Францыі.
Зноскі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Францыі