Макадамія (ад ) — род раслін сямейства пратэйныя. Гандлёвае найменне пладоў культывуюцца відаў — «арэх макадаміі».

Гісторыя Расліна апісана аўстралійскім батанікам Фердынандам фон Мюлерам, названа ў гонар яго сябра — хіміка Джона Макадама.

Доўгі час арэх называлі па-рознаму: розным плямёнам аўстралійскіх абарыгенаў ён быў вядомы як «мулімбімбі», «бумера», «кіндал-кіндал». Толькі пасля 1930 года, калі ў Аўстраліі была створана Асацыяцыя аматараў макадаміі, паўсюдна ўмацавалася адзіная назва, дадзеная фон Мюлерам.

Умовы росту Макадамія расце на багатай, добра дрэнаванай глебе з нейтральным значэннем pH. Яна даволі ўстойлівая да прыродных з’яў і можа расці на вышынях да 750 метраў над узроўнем мора, вытрымліваючы даволі нізкую для гэтага геаграфічнага пояса тэмпературу да +3 °C.

Марфалогія

Вечназялёныя, хуткарослыя, трапічныя хмызнякі або дрэвы, якія дасягаюць 10—15 метраў у вышыню (M. integrifolia).

Лісця гладкія, скурыстыя, выцягнутыя або зваротна-яйкападобныя, сабраны ў калатоўкі па 4—5.

Кветкі двухполыя, дробныя, бялёса-крэмавыя або ружаватыя, распускаюцца на пазушным або верхавінным панікшым суквецці да 30 см, якое нагадвае колас або катах, маюць прыемны саладкавы водар.

Плод — касцяніца, з 1—2 насеннем ўнутры. Арэхі расліны шарападобнай формы, звычайна ад 1,5 да 2,0 см у дыяметры, пакрытыя скурыстай двухстворкавай абалонкай зелянява-карычневага колеру, цвёрдыя, з ядром, якое цяжка адлучаецца ад шкарлупіны. Звычайна арэхі спеюць з сакавіка па верасень, часам плоданашэнне адбываецца круглы год. Плоданашэнне пачынаецца на 7-10 годзе жыцця.

Культываванне

Першыя еўрапейцы, якія асвойвалі землі Аўстраліі, ацанілі якасці макадаміі, у выніку яна стала выкарыстоўвацца як валюта пры гандлі з мясцовымі плямёнамі.

На пачатку 1960-х арэхавая індустрыя ў Аўстраліі атрымала найвышэйшае развіццё. Гэтаму папярэднічалі шматгадовыя даследаванні ў галіне вырошчвання дрэў у гадавальніках, селекцыі, збору і захоўвання арэхаў макадаміі. Калі ў 1970 году на паўднёвым усходзе штата Квінсленд былі высаджаны восемдзесят тысяч арэшнікаў, шматлікія аўстралійцы сталі ўкладваць грошы ў гэту галіну.

Для лускання арэхаў выкарыстоўваюць механічныя вальцы з крыху меншым, чым памер арэха, прасветам, які, прапускаючы арэхі, расколвае шкарлупіну, а ядро пры гэтым не пашкоджваецца.

Асноўная праблема пры культываванні макадаміі — акіянскія вятры ўраганнай сілы, якія наносяць шкоду плантацыям.

У трапічных краінах макадамію выгадна вырошчваць з-за высокага кошту арэхаў.

Вытворчасць Два віды (M. integrifolia і M. tetraphylla) культывуюцца ў Аўстраліі, Каліфорніі, Бразіліі, Паўднёвай Афрыцы, на Гаваях. Гавайскія плантацыі ў 1999 годзе займалі плошчу 81,75 км².

Паўднёвая Афрыка з’яўляецца лідарам у вытворчасці арэха макадаміі. У 2015 годзе ПАР вырабіла 48 000 тон у параўнанні з 40 000 тонамі Аўстраліі і агульнай сусветнай вытворчасцю 160 000 тон Макадамію таксама вырошчваюць у Бразіліі, ЗША (Каліфорнія і Гаваі), Дамініканскай Рэспубліцы, Коста-Рыцы, Ізраілі, Кеніі, Кітаі (Ліньцан), Балівіі, Новай Зеландыі, Калумбіі, Гватэмале і Малаві.

Прымянення Ядры макадаміі прадаюцца ў падсмажаным выглядзе, а таксама пакрытымі пластом карамелі і шакаладу. Дробненыя або цёртыя арэхі дадаюць у салаты, да мяса і да морапрадуктаў, а таксама ў печыва, тарты, марожанае і ёгуртыСокольский И. Австралийский орех макадамия // Наука и жизнь. — 2024. — № 1. — С. 110.. Дроблёные или тёртые орехи добавляют в салаты, к мясу и к морепродуктам, а также в печенье, торты, мороженое и йогурты. Масла з макадаміі выкарыстоўваецца для запраўкі гатовых страў, а таксама ў вытворчасці касметычных сродкаў для догляду цела і высакаякаснага мыла.

Харчовая каштоўнасць

Масла пладоў макадаміі багата тлушчамі стэарынавай (да 60 %) і пальміцінавай (21 %) кіслот, а таксама ўтрымлівае іншыя насычаныя і ненасычаныя тлустыя кіслоты (альфа-лінолевую, лаўрынавую, мірыстынавую) і асабліва каштоўныя для арганізма монаненасычаныя тлустыя кіслоты, эйказенавыя). У арэхах змяшчаецца клятчатка, бялкі (каля 20 % масы), цукры, вітаміны групы В (В1, В2 і В5), Е, РР і мінералы (калій, фосфар, магній, кальцый і мікраэлементы медзь, цынк, селен). Эфірныя маслы надаюць арэхам макадаміі прыемны водар. Насычанасць арэхаў тлушчамі і вугляводамі абумоўлівае іх высокую каларыйнасць: у 100 грамах арэхаў змяшчаецца 718 кілакалорый.

Арэхі макадаміі таксічныя для сабак.

Віды Паводле інфармацыі базы даных The Plant List, род уключае пяць відаў. Паводле найноўшых дадзеных IPNI, род уключае чатыры віды, тады як два віды з The Plant List аднесены да новага роду Віротыя (Virotia):

Галерэя

Крыніцы

Спасылкі

HC Bittenbender, H. H. Hirae (1990). Дадзеныя праблемы Macadamia Nut, у Hawaii Research Extension Series 112 . College of Tropical Agriculture and Human Resources, HITAHR, University of Hawaii.

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей Катэгорыя:Пладовыя дрэвы Катэгорыя:Пратэйныя Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі