Кало́дзежная ве́жа — адна з вежаў Навагрудскага замка, узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ля ўсходняга падножжа Замкавай гары над крыніцай і выконвала ролю абароненага водазабеспячэння замка. Злучалася з асноўнымі замкавымі ўмацаваннямі асобным мураваным праслам сцяны з патаемным ходам да вады. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў.
Гісторыя
Узвядзенне Калодзежнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя. Паколькі замак размяшчаўся на высокай гары, ён меў вострую праблему з водазабеспячэннем: студні ўнутры замкавага двара не было. Аднак ля ўсходняга падножжа гары білі магутныя крыніцы, над адной з якіх і была пастаўлена спецыяльная патаемная вежа, што дазваляла абаронцам мець бесперабойны доступ да пітной вады падчас аблог. Адсутнасць вады часта станавілася прычынай капітуляцыі сярэдневяковых гарадоў, таму пабудове гэтага аб'екта надавалася вялікае стратэгічнае значэнне.
Як абарончы аб'ект, Калодзежная вежа і яе муры праіснавалі каля двух з паловай стагоддзяў, забяспечваючы гарнізон вадой падчас варожых нападаў. Яна была знішчана разам з іншымі замкавымі ўмацаваннямі ў сярэдзіне XVII стагоддзя падчас вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай. У верасні 1655 года замак быў узяты казакамі Івана Залатарэнкі, а ў 1660 годзе яго занялі войскі князя Івана Хаванскага. У выніку гэтых ваенных дзеянняў Калодзежная вежа, як і Малая брама, Меская і Пасадская вежы, была моцна разбурана ажно да падмуркаў.
Архітэктура і канструкцыя У плане Калодзежная вежа мела форму квадрата з памерамі 8 на 8 метраў. Падмурак будынка вышынёй каля 2,5 метра быў складзены з камянёў грубай чоскі, шчыліны паміж якімі былі старанна замазаны вапнавым растворам.
Сцены вежы былі выкананы ў тэхніцы лусковай муроўкі. Ад самага цокаля фундамента яны абліцоўваліся буйнамернай брусковай цэглай. Таўшчыня вонкавых цагляных «шчок» складала 35 сантыметраў, а ўнутраная забутоўка была зроблена з камянёў сярэдніх памераў і вапнавага раствору. Цагляная абліцоўка выконвалася ў традыцыйнай для таго часу «балтыйскай» муроўцы, дзе чаргаваліся два лажкі і адзін тычок.
З асноўнымі ўмацаваннямі замка вежа злучалася спецыяльным праслам мураванай сцяны даўжынёй 21 метр і таўшчынёй 2 метры. Гэтая сцяна ўздымалася па стромкім схіле гары і мела ўнутры скрыты скляпеністы праход да вады. Шырыня патаемнага ходу складала 1,06 метра, ён быў абсталяваны каменнымі прыступкамі шырынёй 30 сантыметраў і вышынёй спуску 15 сантыметраў кожная. Сцяна-пераход стаяла на магутным каменным падмурку таўшчынёй амаль 1,5 метра, тэхніка муроўкі якога была ідэнтычнай падмурку самой Калодзежнай вежы. Верхняя частка гэтага прасла была прыкладзена непасрэдна да замкавых муроў, што сведчыць пра іх адначасовае ўзвядзенне.
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Навагрудскі замак Катэгорыя:Вежы Беларусі Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі