Сперматафор (ад «семя» і «які нясе») — слізістая капсула са сперматазоідамі, якая палягчае накіраваны транспарт і якая абараняе ад шкоднага ўздзеяння наваколля (напрыклад, папярэджвае ад перасыхання на атмасферным паветры). У некаторых жывёл капсула цалкам трапляе ў семяпрыёмнік і можа некаторы час там захоўвацца. У іншых выпадках самцы прымацоўваюць сперматафоры да паверхні цела самак ці ўкараняюць іх у тканіны, пасля чаго сперматазоіды самастойна мігруюць у семяпрыёмнік ці да спелых яйкаклетак.
Сперматафорнае асемяненне супрацьпастаўляюць вонкаваму асемяненню, пры якім палавыя клеткі выкідваюцца ў атачальнае воднае асяроддзе, дзе перасоўваюцца вонкавымі сіламі і за кошт уласнай рухомасці, і капуляцыі, пры якой сперма паступае ў вагінальную пратоку непасрэдна з мужчынскага ганапору (звычайна з дапамогай спецыялізаванага капулятыўнага апарата).
Распаўсюджванне ў групах жывёл
Як і капуляцыя, сперматафорнае асемяненне распаўсюджана ў першую чаргу ў тых групах, для якіх вонкавае асемяненне з'яўляецца неэфектыўным, напрыклад, сярод насельнікаў сушы і рухомых арганізмаў, якія характарызуюцца параўнальна разрэджанымі паселішчамі. Сперматафоры выкарыстоўваюць прадстаўнікі ўсіх буйных таксонаў членістаногіх, галаваногія малюскі, некаторыя групы бруханогіх малюскаў і кольчатых чарвей, хвастатыя земнаводныя і шматлікія іншыя.
Перадача сперматафору
Механізмы, з дапамогай якіх сперматафор трапляе ў жаночыя палавыя пратокі, адрозніваюцца ў розных групах. У большасці членістаногіх перанясенне ажыццяўляецца з дапамогай канцавінаў.
Сперматафоры галаваногіх малюскаў пераносяцца з мантыйнай паражніны самца ў мантыйную паражніну самкі з дапамогай спецыялізаванага шчупальца — гектакатылю. У васьміногаў гектакатыль здольны адрывацца ад цела, самастойна знаходзіць самку і трапляць у яе мантыйную паражніну.
Самцы прадстаўнікоў сямейства саламандр прыляпляюць сперматафор да якога-небудзь прадмета, пасля чаго самкі самастойна ўбіраюць яго клаакаю.
Літаратура
Большой энциклопедический словарь «Биология». — под ред. М. С. Гилярова, М.: Большая российская энциклопедия, 1998. — ISBN 5-85270-252-8. Статья «Сперматофор»
Спасылкі Сперматофоры у головоногих . Richard E. Young, Michael Vecchione, and Katharina M. Mangold (1922—2003), «Cephalopod Spermatophore Terminology»
Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сістэма