Скандынаўская міфалогія (старажытнагерманская міфалогія) — міфалогія германскіх плямёнаў (англаў, саксаў, нарманаў, данаў і інш.), якая фарміравалася з V в. да нашай эры да прыняцця хрысціянства; паколькі асноўнай крыніцай звестак аб ёй з’яўляюцца тэксты паэтычнай «Старэйшай Эды» і празаічнай «Эды» Сноры Стурлусана, яе часта завуць «скандынаўскай міфалогіяй». Прыкладна ў той жа час дацкі храніст Саксон Граматык у «Дзеяннях данаў» перадае шматлікія міфалагічныя сюжэты. Каштоўныя звесткі аб старажытнагерманскай міфалогіі маюцца ў «Германіі» Тацыта.
Гісторыя стварэння міру У пачатку была чорная бездань Гінунгагап, да поўначы ад яе ляжала царства смугі Ніфльхэйм, а да поўдня — царства агню Муспельхэйм. У царстве смугі забіў крыніцу Хвергельмір і дванаццаць магутных струменяў (Элівагар) узялі з яго сваё пачатак. Вада ў Ніфльхэйме звярталася ў лёд, але крыніца біла не перастаючы і ледзяныя груды парухаліся да Муспельхэйму. Нарэшце лёд падышоў так блізка, што пачаў раставаць. З іскраў і адталай вады паўстаў волат Імір і карова Аўдумла. З поту Іміра нарадзілася пара — мужчына і жанчына, а адна нага з іншай зачала сына. Гэта былі першыя іністыя волаты.
Аўдумла лізала салёныя камяні, каб сілкаваць Іміра малаком з сваіх смочак. Так яна вылізала Буры. Яго сын Бор узяў сабе ў жонкі волатку Бэстлу, і яна нарадзіла яму трох сыноў-асаў: Одзіна, Вілі і Ве. Сыны Бора забілі Іміра, а з яго цела стварылі Мідгард.
Стварыўшы мір, Одзін і яго браты задумалі яго засяліць. На беразе мора яны знайшлі два дрэвы: ясень і вярбу. З ясеня зрабілі мужчыну, а з алешыны — жанчыну. Затым адзін з асаў удыхнуў у іх жыццё, іншы даў ім розум, а трэці — кроў і румяныя шчокі. Так з’явіліся першыя людзі, і клікалі іх: мужчыну — Аск, а жанчыну — Эмбла.
За морам, да ўсходу ад Мідгарда, асы стварылі краіну Ётунхэйм і падалі яе ў валоданне Бергельміру і яго нашчадкам.
З часам асаў стала больш, тады яны пабудавалі для сябе краіну высока над зямлёй і назвалі яе Асгардам.
Структура свету Прасторавая структура свету мае «гарызантальную» і «вертыкальную» складнікі. Гарызантальная праекцыя супрацьстаўляе цэнтральны свет, населены людзьмі (Мідгард) ускрайкавым землям (Ётунхэйма на ўсходзе, Ніфльхэйма на поўначы, Муспельхэйма на поўдні). Вакол зямлі размешчаны Акіян, дзе жыве сусветны змей Ёрмунганд.
Асновай вертыкальнага складніку з’яўляецца Ігдрасіль, які злучае ўсе светы паміж сабой (Мідгард, Асгард, Муспельхэйм, Ніфльхэйм і інш.). У першай песні Старэйшай Эды «Прароцтва вельвы» апісана дзевяць сусветаў, змешчаных на Сусветным дрэве. thumb|Сусветы ў скандынаўскай міфалогіі Светы-краіны Асгард — краіна багоў-асаў, змешчаная на небе. Ванахэйм — свет, у якім жывуць ваны. Ётунхэйм — свет ётунаў, размяшчаецца ўсходняе Мідгарда. Альвхэйм — сусвет светлых альваў. Мідгард — сярэдні свет, населены людзьмі. Муспельхэйм — вогненная краіна, на ўваходзе ў якую сядзіць волат Сурт (Чорны). Падчас Рагнарока «сыны Муспелля» паедуць па Біўросту і ад іх скачкі ён разбурыцца. Ніфльхэйм — свет вечнага лёду і цемры, існавалы ў бездані яшчэ да пачатку стварэння. Свартальвхэйм — падземная краіна цвергаў. Хэльхэйм — апраметная, царства мёртвых, валодання Хэль. Геаграфічныя тэрміны Біўрост (Більрост) — мост-вясёлка, які злучае Мідгард з Асгардам. Вальхала — палац з велізарнай банкетнай залай, які належаў Одзіну ў Асгардзе. Вігрыд — раўніна, дзе сустрэнуцца ў дзень Рагнарок асы, альвы, эйнхэр’і, ётуны, Сурт, Хэль і іх войска. Хвельгельмір — атрутная крыніца, якая б’е ў Ніфльхэйме і сцякае ў Гінунгагап. Гінунгагап — сусветная бездань, у якой зарадзіўся іністы волат Імір. Гімле — Самы лепшы палац, куды сыходзяць душы памерлых. Вышэй і лепш, чым Вальхала. Адзінае месца ў свеце, якое не будзе закранута падчас Рагнарока агнём Сурта. Літаральны пераклад — «Абарона ад агню», «Мясціна асалоды». Г'ёль — рака, якая аддзяляе свет жывых ад свету памерлых. Гніпа (або Гніпахелір) — пячора, якую насяляе Гарм. Івінг — рака, дзе праходзіць мяжа паміж асамі і ётунамі. Ігдрасіль — гіганцкі ясень, Сусветнае дрэва, якое злучае ўсе светы. Ігдрасіль даслоўна перакладаецца «скакун Іга (Жудаснага)». Іг — адна з мянушак Одзіна. Меркавана назва Ігдрасіль звязана з міфам аб здабыцці Одзінам Рун. Жалезны лес — адно з месцаў у Ётунхэйме, там Ангрбода нарадзіла дзяцей Локі. Урд — крыніца мудрасці, якая б’е з-пад каранёў сусветнага ясеня Ігдрасіль. Хадмімір — гай у якой у дзень Рагнарок схаваюцца Ліў і Ліўтрасір. Альвхэйм — палац бога Фрэйра і жыллё светлых альваў. Більскірнір — «неразбуральны», або «асвятланы толькі на імгненне» — палац Тора, самыя вялікія палаты ў Асгардзе.
Эсхаталогія Падчас светабудовы багі ўтаймавалі пачвар — змяя Ёрмунганда, ваўка Фэнрыра і інш. Але з набліжэннем канца свету гэтыя пачвары вырвуцца на волю, прыплыве карабель мерцвякоў, па мосце вясёлкі Біўрэст прыйдуць ваяры Муспэля і разбураць гэты мост, ад чаго пайдзе разбурэнне Мідгарда і Асгарда, і адбудзецца апошняя бітва Рагнарок, у якой на боку богаў будуць выступаць загінулыя ваяры. Багі і пачвары знішчаць адзін аднаго, і агністы волат Сурт знішчыць мір, пасля чаго павінен паўстаць новы мір. Ліў і Ліўтрасір — шлюбная пара, якой наканавана перажыць Рагнарок і згубу свету; яны адродзяць чалавечы род. Яшчэ, паводле падання, Рагнарок перажывуць багі: Відар, Валі, Магні, Модзі і Уль, а Бальдр і Хёд вернуцца ў свет жывых.
Спасылкі
Катэгорыя:Індаеўрапейская міфалогія Катэгорыя:Нардыстыка Катэгорыя:Раннія формы рэлігіі