МТ-ЛБ, ШТ-ЛБ (шматмэтавы транспарцёр (цягач) лёгкі браняваны, , «Аб’ект 6») — савецкі плывучы бронетранспарцёр. Створаны для транспартавання (перавозкі) людзей і грузаў, таксама шырока выкарыстоўваецца ў ролі артылерыйскага цягача (у некаторых часцях выкарыстоўваецца для перавозкі асабовага складу матарызаваных стралковых падраздзяленняў, хоць і не прызначаўся для гэтай ролі, у адрозненне ад прынятых раней на ўзбраенне БТР-60).
Прыняты на ўзбраенне ў 1964 годзе, выпускаўся на Харкаўскім трактарным заводзе. У наш час у Расійскай Федэрацыі шэраг мадыфікацый МТ-ЛБ вырабляецца на ААТ Мурамцеплавоз і на Рубцоўскім філіяле ААТ НПК «Уралвагонзавод» імя Ф. Э. Дзяржынскага.
МТ-ЛБ ужываўся савецкімі войскамі у Афганскай вайне, а пасля распаду СССР выкарыстоўваўся практычна ва ўсіх буйных узброеных канфліктах на постсавецкай прасторы. У значных колькасцях МТ-ЛБ таксама пастаўляўся саюзнікам СССР і нейтральным краінам, выкарыстоўваўся ў шэрагу рэгіянальных канфліктаў.
Выкарыстоўваўся як база для шэрагу машын спецыяльнага прызначэння, а шасі бронетранспарцёра выкарыстоўвалася для грамадзянскіх усюдыходаў. Хоць з сярэдзіны васьмідзесятых гадоў і сам МТ-ЛБ у варыянце без вежы і кулямётнага ўзбраення з поспехам выкарыстоўваўся ў народнай гаспадарцы ва ўмовах Крайняй Поўначы як усюдыход.
Мае мянушку «маталыга».
Пасля распаду СССР вытворчая база МТ-ЛБ засталася на тэрыторыі Украіны. На шасі гэтай машыны Харкаўскім трактарным заводам распрацаваны і выпускаецца грамадзянскі ўсюдыход ХТЗ-3Н.
Досвед баявога ўжывання У асяроддзі вайскоўцаў, якія маюць ускоснае ўяўленне пра гэту машыну, існуе меркаванне пра яе, як пра машыну нізкахуткаснай, слабаабароненай, са слабой агнявой моцай. Такі падыход да МТ-ЛБ заснаваны на параўнальным аналізе гэтай машыны з БМП і БТР. Хібна негатыўная адзнака МТ-ЛБ мае карані ў параўнанні яго характарыстак як баявой машыны пяхоты. Не прымаецца да ўвагі той факт, што МТ-ЛБ з аднаго боку і БМП, БТР з іншага боку — гэта зусім розныя класы вайсковай тэхнікі. У адрозненне ад БМП, БТР, БМД, пры праектаванні МТ-ЛБ не ставілася задачы стварыць баявую машыну падтрымкі пяхоты. Ён першапачаткова праектаваўся як усюдыход для транспарціроўкі грузаў, артылерыйскіх гармат, а таксама — як санітарная машына. З улікам прад’яўленых патрабаванняў, лёгкая браня і кулямёт Калашнікава разглядаюцца не як недахоп, а як добрая якасць. Фактычна, у адрозненне ад звычайнага армейскага грузавіка, функцыі якога ён выконвае, МТ-ЛБ мае гусенічны ход, што павялічвае яго праходнасць, процікулявую браню і кулямётнае ўзбраенне.
Цягач не прызначаны для выкарыстання ў наступальных мэтах. Кулямётнае ўзбраенне ён мае вылучна для ўласнай абароны. Досвед Афганскай вайны паказаў, што, апроч свайго прамога прызначэння, МТ-ЛБ мог у выпадку неабходнасці эфектыўна абараніць кулямётным агнём не толькі сябе, але і гарматныя разлікі, за якімі машына замацавана як цягач.
Мадыфікацыі
Савецкія і расійскія МТ-ЛБ (Аб’ект 6) — базавы варыянт МТ-ЛБВ — усюдыходны варыянт. Мадыфікацыя мае шырэйшыя тракавыя пасы і паніжаны ўдзельны ціск на грунт. Прызначана для арктычных рэгіёнаў. МТ-ЛБВ-Н — шматмэтавы транспарцёр-цягач, адаптаваны для эксплуатацыі ў народнай гаспадарцы. МТ-ЛБВ-НС «Алтай» — шматмэтавы транспарцёр-цягач, адаптаваны для эксплуатацыі ў народнай гаспадарцы. МТ-ЛБВМ — версія з усталёўкай 12,7-мм зенітнага кулямёта НСВТ. МТ-ЛБВМК — версія з усталёўкай 12,7-мм зенітнага кулямёта «Корд». Рухавік ЯМЗ-238ВМ, магутнасцю МТ-ЛБВМ1К — мадыфікацыя, прыстасаваная для працы на высакагор’і, з усталёўкай новага рухавіка ЯМЗ-238БЛ-1, магутнасцю , новай радыёстанцыяй і новым атапляльнікам. МТ-ЛБМ (Аб’ект 6М) — сучасная мадыфікацыя, распрацавана ў ААТ «Мурамцеплавоз» Аб’ект 6МА — варыянт МТ-ЛБМ з вежавай усталёўкай, якая адпавядае бронетранспарцёру БТР-80 Аб’ект 6МА1 — мадэрнізацыя «Аб’екта 6МА» з дадатковай усталёўкай 30-мм аўтаматычнага гранатамёта АГС-17 «Полымя» Аб’ект 6МА4 — мадэрнізацыя «Аб’екта 6МА1» з усталяваннем 23-мм аўтаматычнай гарматы 2А14 замест кулямёта КПВТ Аб’ект 6МА2 — мадэрнізацыя «Аб’екта 6МА» з усталяваннем 23-мм аўтаматычнай гарматы 2А14 замест кулямёта КПВТ Аб’ект 6МА3 — мадэрнізацыя «Аб’екта 6МА» з усталяваннем 4 пускавых усталёвак ПТУР 9М133 «Карнет», 7,62-мм кулямёта ПКТМ і 30-мм аўтаматычнага гранатамёта АГС-30 «Атлант» Аб’ект 6МБ — варыянт МТ-ЛБМ з 30-мм гарматай 2А72, вежавая ўсталёўка як у бронетранспарцёра БТР-80А Аб’ект 6МБ2 — мадэрнізацыя «Аб’екта 6МБ» з дадатковым усталяваннем 30-мм аўтаматычнага гранатамёта АГС-17 «Полымя» Аб’ект 6МБ3 — варыянт МТ-ЛБМ з усталяваннем 23-мм авіяцыйнай гарматы ГШ-23у, 12,7-мм зенітнага кулямёта «Корд» і 30-мм аўтаматычнага гранатамёта АГС-30 «Атлант» Аб’ект 6МБ4 — варыянт МТ-ЛБМ з усталяваннем 23-мм авіяцыйнай гарматы ГШ-23к, 12,7-мм зенітнага кулямёта «Корд» і 30-мм аўтаматычнага гранатамёта АГС-30 «Атлант» МТ-ЛБМ1 (Аб’ект 6М1) — мадыфікацыя МТ-ЛБ з усталяваннем новага рухавіка ЯМЗ-238БЛ-1, магутнасцю , механічнай трансмісіі з гідрааб’ёмным механізмам кіравання завароткам МТ-ЛБМ1А7 — варыянт з вежавай усталёўкай, якая адпавядае бронетранспарцёру БТР-80, з усталёўкай 7,62-мм кулямёта ПКТМ, 12,7-мм зенітнага кулямёта «Корд», 30-мм аўтаматычнага гранатамёта АГС-17 «Полымя» і ўсталявана сістэма 902В для пастаноўкі дымавых завес. МТ-ЛБМ1Б2 — мадыфікацыя МТ-ЛБМ1 з ідэнтычным узбраеннем «Аб’екта 6МБ2» МТ-ЛБМ2 (Аб’ект 6М2) — мадыфікацыя МТ-ЛБ ад «Курганмашзавода» з усталяваннем новага рухавіка і трансмісіі. МТ-ЛБ-ЛПТ — лесапажарны трактар. Вытворца ААТ «Мурамцеплавоз».
Украінскія МТ-ЛБР6 — БМП на шасі МТ-ЛБ з баявым модулем «ЗТМ-1». Узбраенне: 30-мм аўтаматычная гармата ЗТМ-1, 7,62-мм кулямёт КТ, дымавыя гранатамёты сістэмы 902Б «Хмара». Абароненасць экіпажа ўзмоцнена за кошт разнесенага бранявання і кевларавага падбівання, хадавая частка прычынена процікумулятыўнымі экранамі. Вытворца — Харкаўскі трактарны завод імя Сэрга Арджанікідзэ. МТ-ЛБР7 — БМП на шасі МТ-ЛБ з баявым модулем «Штурм». Узбраенне: 30-мм аўтаматычная гармата ЗТМ-1, спараны з ёй 7,62-мм кулямёт КТ-7,62, дзве пускавыя ўсталёўкі ПТУР 9М114М «Конкурс-М», 30-мм аўтаматычны гранатамёт, дымавыя гранатамёты. Абароненасць экіпажа ўзмоцнена за кошт разнесенага бранявання і кевларавага падбівання. Вытворца — Харкаўскі трактарны завод імя Сэрга Арджанікідзэ. МТ-ЛБМШ — БМП на шасі МТ-ЛБ з баявым модулем «Шквал». Узбраенне: 30-мм аўтаматычная гармата ЗТМ-1, спараны з ёй 7,62-мм кулямёт КТ-7,62, дзве процітанкавыя кіраваныя ракеты (ПТРК) «Бар’ер», 30-мм аўтаматычны гранатамёт, дымавыя гранатамёты.
Польскія MT-LB — мадыфікацыя з усталяваннем 12,7-мм кулямёта ДШКМ.
Швецкія Pbv 401 — мадыфікацыя з усталяваннем 7,62-мм кулямёта Ksp 58 ці Ksp 95
Казахстанскія «Айбат» — самаходны мінамёт казахстанскай вытворчасці, распрацаваны ізраільскай фірмай «Солтам». Уяўляе сабою МТ-ЛБ, узброены мадэрнізаваным савецкім мінамётам 2Б11.
Машыны на базе
Савецкія і расійскія МТП-ЛБ — машына тэхнічнай дапамогі. Вежавая ўсталёўка з кулямётам адсутнічаюць, на даху ўсталявана грузавая платформа МТ-ЛБбу (Аб’ект 10) — падоўжаная версія, шасі мае 7 коўзанак з кожнага боку. Аб’ект 26 — шасі 122-мм самаходнай гаўбіцы 2С1 «Гваздзік». 1РЛ232 «Леапард» — савецкая станцыя наземнай артылерыйскай выведкі СНАР-10 2С24 — самаходнае шасі мінамётнага комплексу 2К32 «Панна» 9А34 — баявая машына ЗРК 9К35 «Страла-10СВ» (варыянт без радыёпеленгатара) 9А35 — баявая машына ЗРК 9К35 «Страла-10СВ» (варыянт з радыёпеленгатарам) 9П149 — баявая машына ПТРК 9К114 «Штурм-З» Да-611 — машына радыяцыйнай выведкі Да-612 — машына радыяцыйнай выведкі АЗМ — расійская аэратранспартабельная землеройная машына УДЗМ — расійская ўніверсальная дарожна-землеройная машына РХМ «Кашалот» — савецкая выведвальная хімічная машына РПМ — радыяцыйна-пошукавая машына «Тунджа» — самаходны мінамёт з усталяваннем 120-мм мінамёта М-120 «Тунджа-Сані» — самаходны мінамёт з усталяваннем 120-мм мінамёта 2Б11 2К21-2 — самаходны мінамёт з усталяваннем 82-мм мінамёта 2Б14 «Паднос» і 12,7-мм зенітнага кулямёта «Корд» 2К32 «Панна» — самаходны мінамёт з усталёўкай 82-мм мінамёта 2Б24
Балгарскія МТ-ЛБ АТ-І — гусенічны мінны загараджальнік МТ-ЛБ МРХР — машына радыёхімічнай выведкі МТ-ЛБ СЁЕ — баявая медыцынская машына МТ-ЛБ ТМХ — самаходны мінамёт з 82-мм мінамётам М-37М БМП-23 — баявая машына пяхоты, узброеная 23-мм аўтаматычнай гарматай 2А14 і ПТРК 9К11 «Малютка». У канструкцыі хадавой часткі выкарыстоўваюцца элементы МТ-ЛБ і 122-мм самаходнай гаўбіцы 2С1 «Гваздзік» БМП-30 — баявая машына пяхоты з усталяваннем баявога аддзялення савецкай баявой машыны пяхоты БМП-2 БРМ «Сава» — баявая разведвальная машына. Мае тры варыянту выканання: «Сава-1» — з радыёстанцыяй Р-130М і тэлескапічнай шчоглай «Сава-2» — з радыёстанцыяй Р-143 «Сава-3» — з РЛС наземнай выведкі 1РЛ133 пераноснай станцыі назірання і выведкі ПСНР-5 «Крэда» КШМ-Р-81 «Дэльфін» — камандна-штабная машына Р-80 — станцыя наземнай артылерыйскай выведкі
Польскія TRI (Transporter Rozpoznania Inzynieryjnego) — інжынерная выведвальная машына WEM Lotos — баявая медыцынская машына WPT Mors — машына тэхнічнай дапамогі. R-137T — перасоўная радыёстанцыя ZWD-1 «Irys» — камандны пункт аўтаматызаванага комплексу «Irys». MT-LB-23M «Krak» — зенітная самаходная ўсталёўка, узброеная 23-мм зенітнымі аўтаматамі (не пайшоў у серыю). «Przebisnieg» — комплекс РЭБ, складаецца з трох машын: SZ — станцыя радыёперашкод; SR — станцыя распазнання; WD krel — камандны пункт «Opal-I»/«Opal-II» — мадэрнізацыя МТ-ЛБ са зменай корпуса, вадамётаў, усталёўкай новага рухавіка SW680/167/1 і вежкі з 12,7-мм зенітным кулямётам НСВТ (не пайшоў у серыю) BWO-40 — баявая машына пяхоты. Узброена 40-мм гарматай (не пайшоў у серыю)
Украінскія ХТЗ-3Н — дэмілітарызаваны МТ-ЛБ. Транспартная гусенічная снегабалотаходавая машына, прызначаная для выканання транспартных і іншых адмысловых прац ва ўмовах бездарожжа і ў цяжкадаступных раёнах. Вытворца — Харкаўскі трактарны завод імя Серго Арджанікідзэ. ТГМ-126 — транспартная гусенічная машына на шасі МТ-ЛБ.Транспартныя гусенічныя машыны Вытворца — Харкаўскі аўтамабільны рамонтны завод.
Аператары
Сучасныя
— 336 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — некаторая колькасць МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 134 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 50 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 315 МТ-ЛБ, а таксама 687 адзінак тэхнікі на яго базе, па стане на 2012 год. Складзены кантракт на пастаўку ў Ірак 500 бронетранспарцёраў, з ліку якія здымаюцца з узбраення. — 66 МТ-ЛБ, з іх 21 на захоўванні, па стане на 2012 год — 6 адзінак МТ-ЛБ пастаўлены з Украіны ў 2000 годзе — 61 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 180 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 10 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 10 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 55 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 26 МТ-ЛБМШ, па стане на 2012 годРынкі ўзбраенняўМадэрнізаваныя МТ-ЛБМШ у М’янме — 67 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — некаторая колькасць МТ-ЛБ, па стане на 2012 год : Сухапутныя войскі Расійскай Федэрацыі — 7000 МТ-ЛБ, з іх 2000 на захоўванні, па стане на 2012 год Марская пяхота Расіі — 250 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год Берагавыя войскі ВМФ Расіі — 400 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 17 адзінак МТ-ЛБ пастаўлены з ФРГ у 1991 годзе — 2090 МТ-ЛБ, па стане на 2010 год — 3 МТ-ЛБ, па стане на 2012 год — 102 МТ-ЛБВ, па стане на 2012 год — 137 Pbv.401A, з іх 56 Pbv.4020 па стане на 2010 год
Былыя
Служба і баявое ўжыванне Афганская вайна (1979—1989) Узброены канфлікт у Прыднястроўе — Некаторая колькасць МТ-ЛБ знаходзіцца на ўзбраенні Прыднястроўскіх узброеных сіл. Удзельнічалі ў сакавіку 1992 года ў баях. Ужываліся таксама і з боку Малдавіі. На некаторыя машыны ўсталёўваліся ўсталёўкі ЗП-23-2 Другая чачэнская вайна — выкарыстоўваліся Расійскімі войскамі. Па стане на лістапад 1999 года ў Чачэнскай Рэспубліцы было засяроджана 667 адзінак МТ-ЛБ Узброены канфлікт у Паўднёвай Асеціі (2008) Узброены канфлікт на ўсходзе Ўкраіны (2014)
Выявы МТ-ЛБВМК на паказе ваеннай тэхнікі ў Броніцах: