Дэкамунізацыя ва Украіне — працэс дэкамунізацыі, які пачаўся ў часы распаду СССР, стыхійна актывізаваўся падчас «ленінападу» у перыяд Рэвалюцыі годнасці і ўзаконены прынятым 9 красавіка 2015 года Вярхоўнай Радай Украіны пакетам законаўРада ухвалила «декомунізаційний пакет»Декомунізаційний пакет: як Росія відреагувала на заборону тоталітаризмуУ МЗС Росії розцінили «декомунізаційний пакет» в Україні, як антиросійський крок . 15 мая 2015 законы падпісаў Прэзідэнт Украіны Пётр ПарашэнкаГлава держави підписав закони про декомунізацію. Пры гэтым ён адзначыў, што ў бліжэйшы час у Вярхоўную Раду будзе пададзены праект закона, накіраваны на ўдасканаленне нормы аб адказнасці за парушэнне Закона аб статусе змагароў за незалежнасць Украіны ў ХХ стагоддзі. Законы былі апублікаваныя 20 мая 2015 года і набылі моц з 21 маяГолос України. — 20 травня 2015. — № 87 (6091). — С. 15-19. —.
Пачатак дэкамунізацыі Працэс дэкамунізацыі ў грамадскім жыцці Украіны пачаўся з дэкамунізацыі адукацыі і выхавання. З навучальных праграм навучальных устаноў былі выведзены дысцыпліны, прысвечаныя вывучэнню асноў камуністычнай ідэалогіі, гісторыі КПСС і г.д. На прадпрыемствах і ў вайсковых часцях былі ліквідаваны так званыя «ленінскія пакоі», прыбраны бюсты Леніна і іншых камуністычных партыйных дзеячаў.
Адным з першых помнікаў камуністычнаму рэжыму, знесеных ва Украіне, быў манумент Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі ў Кіеве. Знос адбыўся ў адпаведнасці з рашэннем Кіеўскай рады ў верасні 1991 годаІсторія пам’ятника Леніну в Києві. ФОТО.
Падчас Рэвалюцыі годнасці 8 снежня 2013 года ў Кіеве быў скінуты помнік Уладзіміру Леніну. Гэта выклікала ланцуговую рэакцыю — пачаўся «ленінапад», падчас якога масава знішчаліся помнікі савецкім дзяржаўным дзеячам і савецкая сімволіка. За першы год помнікі Леніну былі дэмантаваны ва ўсіх падкантрольных Украіне абласных цэнтрах, акрамя ЗапарожжаЗа рік в Україні знесли півтисячі пам’ятників Леніну .
«Дэкамунізацыйны пакет законаў» Чатыры дэкамунізацыйныя законы былі ўхвалены на пасяджэнні Кабінета Міністраў Украіны 31 сакавіка 2015 годаСьогодні на Уряді: невідкладна декомунізація Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.: «Аб прававым статусе і ўшанаванні памяці змагароў за незалежнасць Украіны ў XX стагоддзі» (закон № 314-VIII)Закон України Про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у XX столітті; «Аб увекавечанні перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939—1945» (закон № 315-VIII)Закон України Про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років; «Аб доступе да архіваў рэпрэсіўных органаў камуністычнага таталітарнага рэжыму 1917—1991 гадоў» (закон № 316-VIII)Закон України Про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років; «Аб асуджэнні камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарнага рэжымаў і забароне прапаганды іх сімволікі» (закон № 317-VIII)Закон України Про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їхньої символіки.
9 красавіка Вярхоўная Рада Украіны прыняла рашэнне ўзяць усе 4 законы за аснову і цалкамОфіційний портал Верховної Ради України. Проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки. Прэзентаваў законы старшыня Украінскага інстытута нацыянальнай памяці, гісторык Уладзімір Вятровіч.
Законы падтрымала большасць дэпутатаў фракцый «Блока Пятра Парашэнкі», «Народнага фронту», «аб’яднання Самапомач», «Блока Радыкальнай партыі Алега Ляшко», а таксама «Бацькаўшчына» (за выключэннем лідара партыі — Юліі Цімашэнка)Поіменне голосування про проект Закону про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у ХХ столітті (№ 2538-1) — за основу та в ціломуПоіменне голосування про проект Закону про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років (№ 2539) — за основу та в ціломуПоіменне голосування про проект Закону про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років (№ 2540) — в ціломуПоіменне голосування про проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки (№ 2558) — за основу та в цілому
Старшыня Вярхоўнай Рады Уладзімір Гройсман, які асабіста не падтрымаў ні адзін з гэтых чатырох законаў, падпісаў іх толькі праз 20 дзён пасля прыняцця — 30 красавік 2014 г. 15 мая 2015 законы падпісаў прэзідэнт Пётр Парашэнка. Дэкамунізацыйныя законы былі апублікавана 20 мая ў газеце Вярхоўнай Рады «Голас Украіны», і, адпаведна, набылі моц з 21 мая 2015В Україні набрали чинності закони про декомунізацію.
Перайменаванне адміністрацыйных адзінак Дзеянне закона прывяло да перайменавання вялікай колькасці населеных пунктаў і вуліц ва Украіне. У прыватнасці, давялося перайменаваць два абласныя цэнтры:Дніпропетровськ та Кіровоград мають перейменувати, — Інститут національної пам’яті, еспресоТВ, 14 квітня Днепрапятроўск і КіраваградУкраїна без комунізму: перейменування Дніпропетровська та Кіровограда, ремонт у ВР, ТСН, 11 квітняВ Україні перейменують усі міста і вулиці з радянськими назвами, ЛБ, 9 квітня У Днепрапятроўску, які названы ў гонар аднаго з арганізатараў галадамора ва Украіне Рыгора Пятроўскага. З перайменаваннем Днепрапятроўскай і Кіраваградскай абласцей былі складанасці, паколькі для гэтага трэба змяніць Канстытуцыю Украіны, дзе яны прапісаны.
Украінскі інстытут нацыянальнай памяці пасля набыцця законамі моцы запрасіў да супрацоўніцтва валанцёраў-краязнаўцаў для падрыхтоўчай работы па рэалізацыі закона № 317-VIII. Звязана гэта з тым, што інстытут пачаў фармаваць інфармацыйную базу найменняў тапанімікі населеных пунктаў, якія змяшчаюць сімволіку камуністычнага рэжыму, іх гістарычных назваў і прапаноў па перайменаванніЗапрошуємо до співпраці волонтерів-краєзнавців допомогти у реалізації декомунізаційних законів .
Крытэрыі перайменавання Згодна з законам Украіны «Аб асуджэнні камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў ва Украіне і забароне прапаганды іх сімволікі», які быў прыняты Вярхоўнай Радай Украіны 9 красавіка 2015 года, змянення назвы патрабуюць тапонімы (геаграфічныя назвы і назвы вуліц і прадпрыемстваў населеных пунктаў Украіны), якія маюць камуністычнае паходжанне.
Тым жа законам вызначаны тэрмін «камуністычная партыя» (артыкул 1, частка 1, пункт 1), «прапаганда камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў» (арт.1, ч.1, п.2), «савецкія органы дзяржаўнай бяспекі» (арт.1, ч.1, п.3), «сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.4), да апошняй адносяцца выявы, гімны, помнікі, лозунгі, цытаты і г.д., «сімволіка нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.5).
Прававое патрабаванне перайменавання тапонімаў з камуністычным паходжаннем змешчана ў арт.7, ч.6 таго ж закона.
Суб’екты перайменавання У рамках Украіны, абласных і раённых саветаў: вобласці, раёны, населеныя пункты (гарады, пасёлкі гарадскога тыпу, пасёлкі сельскага тыпу, сёлы), адпаведныя Саветы (абласныя, раённыя, гарадскія, пасялковыя, сельскія) У рамках населеных пунктаў: раёны ў гарадах, вуліцы, бульвары, праспекты, завулкі, праезды, плошчы, набярэжныя, скверы, масты, іншыя аб’екты тапанімікі (шляхі, кварталы, мікрараёны, жылыя масівы і г.д.), а таксама назвы прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый.
Крытэрыі перайменавання Асноўны крытэрый — сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму. Усёабдымнасць крытэрыяў — немагчыма, падчас нельга сказаць, ці мае тая ці іншая назва прыкметы прапаганды або сімвала камуністычнага таталітарнага рэжыму, таму ў некаторых выпадках немагчыма абыйсціся без экспертаў (у прыватнасці спецыялістамі Украінскага інстытута нацыянальнай памяці). Прамое ўказанне крытэрыяў перайменавання — апісана ў арт.1, ч.1, п.4е, ж, в — спіс А (гл. ніжэй). Ускосныя выпадкі крытэрыяў перайменаванне — не мае прамога згадвання ў дадзеным законе — спіс Б (гл. ніжэй). У выпадках фармальнай прыналежнасці асобы да спісу А, але калі асоба не была датычная да прапаганды камуністычнага рэжыму ці злачынстваў рэжыму і вызначылася значным укладам у культуру і тэхніку дзяржавы вылучаны асаблівы спіс В (глядзі ніжэй). У спіс В не можа быць унесена асоба, якая працавала ў савецкіх органах дзяржаўнай бяспекі. Перайменаванне тапонімаў з камуністычным паходжаннем, вытворных ад іншых тапонімаў з камуністычным паходжаннем (напрыклад, «вул. Кіраваградская» вытворная не ад «Кіраў С. М.», а ад горада «Кіраваград») павінна ажыццяўляцца толькі ў выпадках, калі былі змененыя тапонімы з якіх пайшлі першыя (напрыклад, «вул. Ленінградская» падлягае змяненню, бо горад Ленінград быў перайменаваны ў Санкт-Пецярбург, а" вул. Днепрапятроўская"не падлягае, бо горад Днепрапятроўск не быў перайменаваны ў час прыняцця рашэння аб перайменаванні вуліцы) — спіс Г.
Пералік камуністычных тапонімаў Украіны, якія патрабуюць перайменавання
Вобласці Днепрапятроўская вобласць Кіраваградская вобласць
Гарады
Артэміўск, Данецкая вобласць Артэміўск, Луганская вобласць Артэмавэ Вахрушэвэ Дзяржынск Дымытраў ДнепрадзяржынскПрапановы: Дніпроўск, Кам’янскэ, Дніпракам’янск, Дніпраград, Камэон, Кам’янск-Дніпроўскы, Слаўгарад, Кам’янск-на-Дніпры, Раманіўскі і інш: гл.Прапановы з галасавання на сайце Днепрадзяржынскага гарадскога савета Днепрапятроўск Прапановы: Дніпраслаў, Січэслаў, Дніпро, Дніпроўск і г.д .: гл. Протокол Дніпропетровської міськради щодо перейменування вулиць, проспектів, провулків, інших об'єктів топоніміки міста Дніпропетровська; Дніпропаль, Кодак, Новы Кодак, Святаслаў і г.д .: гл. Запропоновані варіанти для інтернет-голосування щодо нової назви міста на головній сторінці сайту dniprorada.gov.ua/ Жданіўка Іллічыўск КіраваградПрапановы: Елісаветград, Інгульск, Златопіль, Наваказачын, Скіфопіль, Задніпранск і г.д .: гл. Пропозиції щодо нової назви міста на сайті Кіровоградської міської ради
Кіраўск Кіраўскэ Камсамольск Камсамольскэ Катоўск Красны Лыман Краснаармійск Краснапэрэкопск Кузнэцоўск Арджанікідзэ Пэтроўскэ
Свэрдлоўск Стаханаў Тарэз Ульянаўка Цюрупынск Чэрвоназаводскэ Чэрвонапартызанск Шчорс Юнакамунарыўск
Рэакцыя на прынятыя законы
Рэакцыя ва Украіне За дзень да разгляду дэкамунізацыйных законаў у Вярхоўнай Радзе старшыня Украінскага інстытута нацыянальнай памяці Уладзімір Вятровіч заклікаў парламентарыяў да іх прыняцця такімі словаміЧетвер. Парламент. Декомунізація Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.:
У ноч на 11 красавіка ў Харкаве невядомыя знеслі тры помнікі савецкага часу: Якаву Свярдлову, Серго Арджанікідзэ і Мікалаю Рудневу, пры гэтым пашкодзілі агароджу ўніверсітэта, на тэрыторыі якога стаяў адзін з іх. Усе яны стаялі ў розных раёнах горадаУ Харкові знесли три пам’ятники діячам радянської добиУ Харкові за ніч знесли три пам’ятники. Па факце хуліганства міліцыя адкрыла крымінальную вытворчасць.Харківська міліція хоче покарати кривдників пам’ятників Леніну за хуліганство
Пасля падпісання законаў прэзідэнтам Першы намеснік Старшыні Вярхоўнай Рады Украіны Андрэй Парубій назваў іх «вехавымі законамі для нашага дзяржаўнага станаўлення, для самасвядомасці ўкраінцаў, як свабоднай, сучаснай, скіраванай у будучыню адзінай нацыі». Таксама ён адзначыў, што «зло павінна быць названым і асуджаным, а Героі павінны быць прызнаны і ўшанаваны»Закони про декомунізацію підписані. Вітаю! Андрій Парубій, Перший заступник Голови Верховної Ради України, громадський діяч, політик. Українська правда Блоги..
Рэакцыя ў іншых краінах