Берасце́йскія друка́рні — адны з першых і найбуйнейшых пратэстанцкіх друкарань на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія дзейнічалі ў Берасці ў 1553—1570-я гадах.
Галоўным фундатарам і апекуном друкарань быў найуплывовейшы дзяржаўны дзеяч ВКЛ, канцлер і віленскі ваявода Мікалай Радзівіл Чорны. Узнікненне друкарань было абумоўлена эканамічным і культурным уздымам дзяржавы, пашырэннем міжнародных сувязей, а таксама магутным уплывам ідэй Рэфармацыі і кальвінізму. У розныя гады кіраўнікамі і майстрамі працавалі выбітныя кнігавыдаўцы і асветнікі: Бярнард Ваяводка (1553—1554), Станіслаў Мурмеліус (1558—1560-я гг.) і Цыпрыян Базылік (1560—1570-я гг.).
Гісторыя і значэнне Заснаванне Берасцейскай друкарні ў 1553 годзе дало магутны штуршок да развіцця айчыннага кнігадрукавання. Яе праца была накіравана на распаўсюджванне ідэй Рэнесансу і Рэфармацыі, забеспячэнне пратэстанцкіх абшчын неабходнай літаратурай. Для свайго часу мануфактура забяспечвала надзвычай высокі паліграфічны ўзровень, не саступаючы лепшым еўрапейскім узорам. Агулам Берасцейская друкарня выпусціла каля сарака выданняў на польскай і лацінскай мовах самай рознай тэматыкі і зместу.
Выдаўцы адрасавалі значную частку сваіх кніг «простым», «пасполітым» чытачам, таму мовай большасці выданняў была менавіта польская. У мастацкім афармленні кніг шырока выкарыстоўвалася рэнесансавая графіка, гатычныя і антыквавыя шрыфты, наборныя арнаменты, застаўкі, канцоўкі і складаныя фігурныя ксілаграфіі. Даследчыкі адзначаюць цесную сувязь берасцейскіх кніг з кніжным мастацтвам Польшчы і краін паўночнаеўрапейскага Адраджэння.
Выдавецкі рэпертуар Першыя кнігі, выдадзеныя Бярнардам Ваяводкам, цалкам адпавядалі патрэбам мясцовага рэфармацыйнага руху. Сярод іх былі надрукаваны Вялікі і Малы Катэхізісы, а таксама перакладныя тэалагічныя творы еўрапейскіх рэфарматараў Крыштофа Імлера і Урбана Рэгіуса.
З выданняў перыяду кіравання Станіслава Мурмеліуса найбольш вядомыя: «Два пасланні» (1559), «Гісторыя пра папу Іаана VIII, які быў жанчынай» (1560) і зборнік юрыдычных нормаў «Артыкулы права магдэбургскага» Барташа Граіцкага (1560). Сярод кніг, якія выйшлі без згадвання імя друкара, вылучаюцца сатырычная паэма «Пратэй, або Пярэварацень» (1564) і вядомы палітычны памфлет «Размова паляка з літвінам» (каля 1564). Таксама ў Берасці быў выдадзены ўнікальны зборнік рэлігійных песень з нотамі «Песні славы Божай» Яна Зарэмбы.
Берасцейская (Радзівілаўская) Біблія Найбольшага росквіту кнігадрукаванне ў Берасці дасягнула пры выданні самай знакамітай і важнай кнігі друкарні — манументальнай Берасцейскай (Радзівілаўскай) Бібліі ў 1563 годзе. Гэта быў поўны пераклад тэкстаў Свяшчэннага Пісання на польскую літаратурную мову XVI стагоддзя, зроблены непасрэдна з арыгінальных моў спецыяльнай групай запрошаных Радзівілам тэолагаў і перакладчыкаў.
Біблія вызначалася не толькі якасцю перакладу, але і сваім выключным мастацкім афармленнем, якое знаходзілася на ўзроўні перадавых выданняў Еўропы. Як адзначае кнігазнаўца М. Нікалаеў, стваральнікі кнігі відавочна арыентаваліся на ўзоры французскай пратэстанцкай кніжнай ілюстрацыі. У прыватнасці, ксілаграфіі на тытульным аркушы былі прамой копіяй ілюстрацый французскага майстра Бернара Саламона з выдання, надрукаванага ў Ліёне ў 1553 годзе.
Таксама Берасцейская Біблія ўтрымлівала вельмі якасныя ілюстрацыі і навукова-даведачны апарат. У ёй была змешчана падрабязная геаграфічная карта Блізкага Усходу, шматлікія гравюры-схемы (напрыклад, дэталёвы план лагера іўдзеяў і схема размеркавання кален Ізраілевых), а таксама табліцы і індэксы.
Нягледзячы на ўсю культурную значнасць, лёс Берасцейскай Бібліі быў шмат у чым трагічным. Пасля смерці Мікалая Радзівіла Чорнага ў 1565 годзе яго сын, Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка, перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва і стаў зацятым прыхільнікам Контррэфармацыі. Ён загадаў выкупіць і спаліць усе даступныя асобнікі пратэстанцкай Бібліі, выдадзенай яго бацькам на ўласныя сродкі, з-за чаго сёння яна з’яўляецца велізарнай бібліяграфічнай рэдкасцю.
Крыніцы
Літаратура
1000 лет Бресту [Изоматериал] : [буклет]. — Брест : Брестская типография, 2013. — 1 л. Barbara Bieńkowska. Książka na przestrzeni dziejów. — Warszawa: wyd. Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej im. Heleny Radlińskiej, 2005. — ISBN 83-88581-21-X. Helena Szwejkowska. Książka drukowana XV—XVIII wieku. — Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975.
Катэгорыя:Гісторыя Брэста Катэгорыя:Культура Брэста Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі Катэгорыя:Зніклі ў XVI стагоддзі Катэгорыя:Радзівілы Катэгорыя:Кальвінізм у Вялікім Княстве Літоўскім