Сафарыды () — дынастыя, якая стварыла дзяржаву ў цэнтры Сістана, паміж цяперашнімі Афганістанам і Іранам у перыяд 861—900. Сталіцамі Сафарыдаў былі Зарандж і Нішапур.
Заснавальнік дынастыі — Якуб ібн Лейс ас-Сафар, сын Лейса ібн Муадала, чалавек невядомага паходжання (мянушка Сафар азначае «меднік»). Ён змог атрымаць пад камандаванне армію, і, абгрунтаваўшыся ў Сістане, здзейсніў некалькі паходаў на ўсход і захад, заняў Харасан (зрынуўшы дынастыю Тахірыдаў) і частку цяперашняга Пакістана (Сінд). Халіф асцерагаўся Якуба, таму даручыў Маверанахр Саманідам. Уплыў Якуба рос з кожным днём, і халіф прызнаў кіраванне Якуба ў Харасане, Табарыстане, у Фарсе, Кермане і Сістане. Нягледзячы на падараванне халіфа Мутаміда, Якуб не пакінуў планаў заваяваць Багдад. У першым паходзе ён пацярпеў паражэнне, а падчас другога памёр, не дайшоўшы да Багдада.
Пасля смерці Якуба трон успадкоўваў яго брат Амр ібн Лейс. Ён наладзіў з халіфам добрыя адносіны, і той прызнаў яго ўладу. Тым часам у Маверанахры адбылося ўзмацненне дынастыі Саманідаў. Ісмаіл Самані захапіў амаль увесь Маверанахр. Каб не дапусціць узмацнення дзвюх дынастый халіф паведаміў Амру, што Ісмаіл жадае захапіць усе землі Сафарыдаў. Амр пацярпеў ад Ісмаіла паражэнне ў бітве пры Балху (900), патрапіў у палон і быў адпраўлены да халіфа, які загадаў пакараць яго смерцю (902). Дынастыя працягвала існаваць ў Сістане, а затым ператварылася ў васалаў Саманідаў і іх пераемнікаў.
Кіраўнікі дынастыі Сафарыдаў Абу Юсуф Якуб ібн Лейс ас-Сафар, эмір 861—878, пам. 879 Амр ібн Лейс, эмір 878—901 Абу-ці-Хасан Тахір ібн Мухамад, эмір 901—908 Лейс ібн Алі, эмір 908—910 Абу Алі Мухамад ібн Алі, эмір 910—911 Абу Хафс Амр ібн-Якуб ібн-Мухамад ібн-Амр ібн-Лейс, эмір 912—913 Абу Джафараў Ахмад ібн-Мухамад ібн-Халаф ібн-Лейс, эмір 922—963 Валі ад-Даўла Абу Ахмад Халаф ібн-Ахмад, эмір 963—1003 Тахір ібн Халаф, эмір 1003—1029 Абу-л-Фадл Наср ібн-Ахмад ібн-Халаф, эмір 1029—1073
Пад уладай Сельджукідаў Баха ад-Дзін Тахір ібн-Наср, эмір 1073—1090 Баха ад-Даўла Халаф ібн-Наср, эмір 1090—1103 Тадж ад-Дзін Абу-л-Фадл Наср ібн-Наср, эмір 1103—1164 Шамс ад-Дзін Мухамад ібн-Наср, эмір 1164—1167 Тадж ад-Дзін ібн Із ал-Мулк ібн-Наср, эмір 1167—1215 Шамс ад-Дзін Бахрамшах, эмір 1215—1221 Таджудзін Наср III (1221)
Пад уладай манголаў Рукн ад-Дзін Абу-Мансур (1221—1222) Шыхабудзін Махмуд I (1222—1225) Ари I Персідскі (1225—1229) Шамсудзін Алі II (1229—1254) Насрудзін (1254—1328) Нусратудзін (1328—1331) Кутбудзін Мухамед II (1331—1346) Тафудзін І (1346—1350) Махмуд II (1350—1362) Ізудзін (1362—1382) Кутбудзін I (1382—1386) Таджудзін II (1386—1403) Кутбудзін II (1403—1419) Шамсудзін (1419—1438) Нізамудзін Ях'я (1438—1480) Шамс ад-Дзін Мухамед III (1480—1495)
Літаратура
Спасылкі
* Катэгорыя:Гісторыя Таджыкістана