Ізраіль Хацкѐлевіч Рухамоўскі (1860, Мазыр — 1936, Парыж) — ювелір, пісьменнік, аўтар мноства унікальных ювелірных твораў, сярод якіх: скрыначка ў выглядзе саркафага з мініяцюрным залатым шкілецікам з 167 косткамі, творы , вазы, кампазіцыі на міфалагічныя тэмы. Сусветна праславіўся як аўтар тыяры Сайтаферна. На думку калекцыянера  — «найвялікшы ювелір ўсіх часоў і народаў».

Біяграфія Ізраіль (Исроэл-Бер) Рухамоўскі(руск.) нарадзіўся ў 1860 годзе ў Мазыры. Бацькі хацелі, каб ён стаў рабінам, і ў дзяцінстве ён атрымаў рэлігійнае адукацыю. Аднак ён абраў ювелірную справу і сам вывучыўся ювелірнаму і граверному майстэрству(руск.). Пачынаў як разьбяр пячатак. У 17 гадоў ажаніўся. У сярэдзіне 1880-х гадоў ён пераехаў у Кіеў, і тут яму прапанавалі працаваць у вядучых ювелірных майстэрнях. Юны талент першапачаткова нікім не прызнаваўся з-за зайздрасці перад яго поспехам, але яго паслугамі карысталіся многія. Да прыкладу, пастаянна заказваў у Рухамоўскага свае творы. Потым, у 1892 годзе, ён пераехаў у Адэсу, дзе жыў па адрасе Успенская, № 36. Яго майстэрня не мела шыльды.

Пасля ён стварыў мноства цікавых і ўнікальных ювелірных работ. На працягу дзевяці гадоў(руск.) І. Рухамоўскі працаваў над адной з лепшых сваіх работ — невялікай скрыначкай у выглядзе труны-саркафага памерам 10 см у даўжыню і 4 см у вышыню. Пад вечкам саркафага знаходзіцца мініяцюрны залаты шкілецік, у якога рухаюцца 167 костак(руск.).

Аднымі з заказчыкаў І. Рухамоўскага былі браты Шэпсель і Лейба Гохманы, купцы трэцяй гільдыі(руск.). Яны замовілі ў І. Рухамоўскага ў 1895 годзе «тыяру Сайтаферна», а потым выдалі яе за працу майстроў калячарнаморскага антычнага грэчаскага горада Ольвіі, якую тыя зрабілі ў падарунак скіфскаму цару Сайтаферну ў якасці выкупу. У 1896 годзе тыяру пад выглядам арыгінала прадалі ў Луўр за 200 000 франкаў (50 000 рублёў). Рухамоўскаму купцы далі толькі 1800 рублёў. Праца была настолькі па-майстэрску зроблена, што ўсе вядучыя спецыялісты, у тым ліку дырэктар Луўра, кіраўнік аддзела антычнага мастацтва і іншыя, прызналі выраб аўтэнтычным. З-за вялікага кошта тыяры трэба было атрымаць спецыяльны дазвол і субсідыі парламента Францыі.

23 сакавіка 1903 года ў адной з парыжскіх газет у адкрытым лісце ювеліра з Парыжа Ліфшыца было сказана, што аўтарам тыяры з’яўляецца Ізраіль Рухамоўскі(руск.). Яму не паверылі, аднак тыяра была прыбраная ў запаснік, а ўрад стварыў камісію на чале з Клермонам-Гано, членам Акадэміі навук. Праз два дні з Адэсы ў парыжскую газету телеграфавалі, што Ізраіль Рухамоўскі заявіў аб тым, што ён — аўтар тыяры. Праз тыдзень, 5 красавіка 1903 года Рухамоўскі прыбыў першы раз у жыцці ў Парыж. Там Ізраіль Хацкелевіч змог лёгка даказаць, што з’яўляецца аўтарам (паказаў чарцяжы і зрабіў ідэнтычную копію яе часткі). На просьбу назваць імя арганізатараў афёры Ізраіль Рухамоўскі распавёў вельмі непраўдападобную гісторыю пра купца з Керчы. Аб Гохманах ён сціпла змаўчаў.

Потым І. Рухамоўскі вярнуўся ў Адэсу. Вельмі доўга збіраў сродкі на атрыманне статусу купца трэцяй гільдыі, аднак сабраць патрэбную суму ён так і не змог. Усё, што назапасіў, — з цяжкасцю пакрыла набыццё білетаў для яго і яго сям’і ў Парыж у адзін канец. Некаторы час, І. Рухамоўскі працаваў у Луўры рэстаўратарам.

Апошнія тры дзясяткі гадоў Ізраіль Рухамоўскі правёў з жонкай і дзецьмі ў Парыжы, дзе ствараў працы для знакамітых парыжан, такіх як барон . Дзеці яго пайшлі па слядах бацькі і таксама сталі вядомымі ювелірамі, мастакамі і літаратарамі.

Ізраіль Рухамоўскі быў знаёмы з , Тэадорам Герцелем. У Макса Нардау быў жэтон працы Рухамоўскага, які яму падарылі «Сыны Сіёна». А ў Герцеля ад адэсітаў быў адрас, які зрабіў Саламон, сын Ізраіля.

Памёр Рухамоўскі ў Парыжы ў 1936 годзе ў галечы.

Сям’я Унучаты пляменнік — рэжысёр .

Выбраныя творы Усяго вядома менш за 160 твораў. Некаторыя з твораў: Саркафаг са шкілецікам (1893—1902); Тыяра Сайтаферна (1895—1896; восем месяцаў); Калье з міфалагічнымі сцэнамі; Статуэтка «Ахілес і Мінерва»; Залатая ваза, з якой два скіфа п’юць віно; Кампазіцыі на міфалагічныя тэмы; «Шадай» для дачкі Ротшыльда Мірыям; ў выглядзе трубачкі — дванаццаць міліметраў у даўжыню і чатыры ў дыяметры, у ёй тры меншыя трубачкі, адна ў іншай, апошняя трубачка завяршаецца маленькай рукой. У трубочках выгравіравана малітва «» і дзесяць запаведзяў. Усяго на мезузе 1311 літар; Рытон — рог, знізу даверху ўпрыгожаны рэльефам з жыцця скіфаў; Калье — галоўная сцэна адлюстроўвае спакушэнне Геркулеса сірэнай; Бутэлечка для духоў з каля 40000 шарыкаў; Медальён «Дзесяць запаведзяў»; Медальён, зроблены ў падарунак дырэктару фабрыкі Жако ў Адэсе; Жэтон «Сцяна смутку». Адзін бок — карціна «Сцяна смутку» (яўрэі плачуць і моляцца), на другім баку — 10 запаведзяў і «шчыт Давіда» і надпіс: «Слухай, Ізраіль, Гасподзь Бог наш, Гасподзь адзін»; Кулон у выглядзе тыяры цара Сайтафарнэса; Залатыя статуэткі багіні Нікі і Эрота, якія сядзяць верхам на кентаўры; Бірулька «Залаты шкілет»; Жалезны шчыт, чаканены і інкруставаны пад творы эпохі Адраджэння; Брошка з выявай жаночай галоўкі; Залатыя кніжачкі з дзесяццю запаведзямі і футалярчыкі з золата і срэбра.

Вядомыя месцазнаходжанні захаваўшыхся твораў: Луўр; Эрмітаж; Адзін — ; Два — ; Два — Рускі нацыянальны музей; Музей Фабержэ прыватныя калекцыі.

Творы таксама выстаўляюцца на прэстыжных аўкцыёнах Лондана і Парыжа.

Ушанаванне памяці

На фасадзе дома № 6 па вуліцы Осіпава (былой Рамеснай), па ініцыятыве Аляксандра Гуна 22 красавіка 2014 года з’явілася мемарыяльная дошка, скульптар А. Князік.

Як піша Музей Фабержэ: Апытанне грамадскага меркавання сучасных спецыялістаў у галіне мастацтвазнаўства і ювелірнага мастацтва паказаў, што імя генія залатых спраў майстра, найталенавіцейшага гравёра па металу, які жыў на мяжы стагоддзяў, рэдка сустракаецца ў мастацтвазнаўчай літаратуры.

Публікацыі

Крыніцы

Літаратура

Фільмы

Катэгорыя:Постаці Адэсы Катэгорыя:Ювеліры Расійскай імперыі