Sigmund Freud (rođen kao Sigismund Schlomo Freud; 6. maj 1856 – 23. septembar 1939) bio je austrijski neurolog i osnivač psihoanalize. Razvio je psihoanalizu kao teorijski i terapijski pristup zasnovan na istraživanju nesvjesnih psihičkih procesa te na liječenju psihičkih poteškoća kroz razgovor između pacijenta i psihoanalitičara. Iz tog pristupa proizašla je i njegova teorija uma i ljudskog ponašanja, koja je ostavila snažan utjecaj na razvoj psihologije, psihijatrije i drugih društvenih i humanističkih disciplina.
Razvijajući psihoanalizu, Freud je uveo terapijske metode kao što su slobodne asocijacije, tumačenje snova i analiza transfera, koje su postale sastavni dio psihoanalitičke prakse. Proširivši pojam seksualnosti tako da obuhvati i dječije faze psihoseksualnog razvoja, Freud je razvio koncept Edipovog kompleksa, koji je postao jedan od osnovnih elemenata psihoanalitičke teorije.
Freud je snove tumačio kao ispunjenje potisnutih želja, smatrajući da njihova analiza omogućava uvid u nastanak psihičkih simptoma i djelovanje odbrambenog mehanizma potiskivanja. Na toj osnovi razvio je teoriju nesvjesnog, a potom i model psihičke strukture sastavljen od ida, ega i super-ega.
U okviru svoje teorije Freud je postulirao postojanje libida, seksualizirane psihičke energije koja pokreće psihičke procese i stvara erotsku vezanost, kao i nagona smrti, koji je povezivao s kompulzivnim ponavljanjem, agresijom, mržnjom i neurotičnim osjećajem krivnje.
U svojim kasnijim radovima Freud je razvio opsežna tumačenja i kritike religije i kulture, nastojeći psihoanalitičke koncepte primijeniti na razumijevanje širih društvenih i kulturnih pojava.
Iako je danas manje zastupljena kao dijagnostički i klinički pristup nego u prvoj polovini 20. vijeka, psihoanaliza i dalje ima značajan utjecaj na psihologiju, psihijatriju, psihoterapiju te brojne discipline iz područja humanističkih nauka. Zbog toga i dalje predstavlja predmet naučnih i stručnih rasprava koje se odnose na njenu terapijsku djelotvornost, naučni status, kao i na pitanje njenog doprinosa ili mogućeg ograničavanja razvoja feminističke misli.
Uprkos brojnim kritikama i kontroverzama, Freudove ideje ostavile su dubok trag u zapadnoj misli i popularnoj kulturi. Njegovi koncepti, poput nesvjesnog, potiskivanja i psihoseksualnog razvoja, postali su dio šireg kulturnog i intelektualnog naslijeđa, nadilazeći okvire same psihoanalize. O njegovom kulturnom utjecaju često se govori i izvan naučnih krugova. Tako ga je W. H. Auden u pjesmi In Memory of Sigmund Freud (1940) opisao kao osobu koja je stvorila ″čitavu klimu mišljenja″ unutar koje savremeni ljudi oblikuju i žive svoje živote.
Biografija
Rani život i obrazovanje mini|desno|300px|Rodno mjesto Sigmunda Freuda, iznajmljena soba u kući bravara u Freibergu u Austrijskom Carstvu (danas Příbor, Češka) Sigmund Freud rođen je u jevrejskoj porodici aškenaskog porijekla u moravskom gradu Freibergu u Austrijskom Carstvu (danas Příbor u Češkoj). Bio je prvo od osmero djece svojih roditelja.
Oba roditelja poticala su iz Galicije. Njegov otac, Jacob Freud, trgovac vunom, iz prvog braka imao je dvojicu sinova, Emanuela i Filipa. Porodica Freud pripadala je tradiciji hasidskog judaizma, iako se Jakob tokom života udaljio od religijske prakse. Uprkos tome, ostao je poznat po svom proučavanju Tore. Freudova majka, Amalia Nathansohn, bila je Jakobova treća supruga i dvadeset godina mlađa od njega. Vjenčao ih je rabin Isaac Noah Mannheimer 29. jula 1855. U vrijeme Freudovog rođenja porodica se suočavala s finansijskim poteškoćama te je živjela u iznajmljenoj sobi u kući bravara u ulici Schlossergasse 117. Sigmund Freud rođen je 6. maja 1856. Prema porodičnom predanju, rođen je s dijelom plodove ovojnice na glavi, što je njegova majka smatrala povoljnim predznakom za njegovu budućnost. mini|desno|300px|Sigmund Freud (u dobi od 16 godina) sa svojom majkom, Amalijom, 1872. Godine 1859. porodica Freud napustila je Freiberg. Otac Jacob Freud preselio je porodicu, zajedno sa suprugom i djecom, najprije u Lajpcig, a potom 1860. u Beč. Polubraća Sigmunda Freuda emigrirala su u Manchester u Engleskoj, čime je prekinut njegov kontakt s Johnom, Emanuelovim sinom, koji mu je bio ″nerazdvojni″ drug u igri tokom ranog djetinjstva. U Beču su su rođene još četiri sestre i brat: Rosa (1860), Marie (1861), Adolfine (1862), Paula (1864) i Alexander (1866). Prethodno su u porodici rođeni Anna (1858) i Julius (1857), koji je preminuo u ranom djetinjstvu.
Godine 1865, u dobi od devet godina, Freud je upisan u Leopoldštatsku realnu gimnaziju, uglednu srednju školu u Beču. Pokazao se kao izuzetno uspješan učenik te je 1873. maturirao s odličnim uspjehom. Posebno je bio zainteresiran za književnost, a govorio je i pisao na njemačkom, francuskom, italijanskom, španskom, engleskom, hebrejskom, latinskom i grčkom jeziku.
Freud je sa 17 godina upisao Univerzitet u Beču. Iako je prvobitno planirao studirati pravo, ubrzo se odlučio za medicinu. Tokom studija slušao je predavanja iz filozofije kod Franza Brentana, fiziologije kod Ernsta Brückea te zoologije kod darvinistički orijentisanog profesora Carla Clausa.
Godine 1876. Freud je proveo četiri sedmice u Clausovoj zoološkoj istraživačkoj stanici u Trstu, gdje je secirao stotine jegulja u pokušaju da pronađe njihove muške reproduktivne organe, bez konačnih rezultata. Naredne godine pridružio se laboratoriju Ernsta Brückeа, gdje je tokom šest godina istraživao nervno tkivo, upoređujući mozak čovjeka s mozgovima drugih kičmenjaka, poput žaba i lampreja, kao i beskičmenjaka, poput rakova. Njegov rad u oblasti biologije nervnog sistema smatra se značajnim doprinosom razvoju istraživanja koja su tokom 1890-ih godina dovela do otkrića neurona.
Freudov istraživački rad bio je privremeno prekinut 1879. zbog obaveze jednogodišnjeg vojnog roka. Tokom tog perioda iskoristio je slobodno vrijeme za prevođenje četiri eseja iz sabranih djela Johna Stuarta Milla. Diplomirao je medicinu u martu 1881. i stekao zvanje doktora medicine.
Rana karijera i brak
Godine 1882. Freud je započeo svoju ljekarsku karijeru u Općoj bolnici u Beču. Njegova istraživanja iz područja anatomije mozga rezultirala su 1884. objavljivanjem utjecajnog rada o medicinskim učincima kokaina, dok su istraživanja afazije kasnije poslužila kao osnova za njegovu prvu knjigu On Aphasia: A Critical Study, objavljenu 1891.
Tokom naredne tri godine radio je na više odjela bečke bolnice, stječući iskustvo u različitim granama medicine. Posebno je značajan bio njegov rad u psihijatrijskoj klinici Theodor Meynert, kao i angažman u jednoj lokalnoj ustanovi za mentalno oboljele osobe, što je dodatno potaknulo njegovo zanimanje za klinički rad i psihijatriju. Zahvaljujući opsežnom istraživačkom radu i brojnim objavljenim naučnim radovima, 1885. imenovan je docentom iz neuropatologije na Univerzitetu u Beču. Iako ta funkcija nije bila plaćena, omogućavala mu je održavanje predavanja na univerzitetu. mini|desno|300px|Dom Sigmunda Freuda u ulici Berggasse 19 u Beču Godine 1886. Freud je napustio radno mjesto u bolnici i otvorio privatnu praksu, specijalizirajući se za liječenje ″nervnih poremećaja″. Iste godine oženio se Marthom Bernays, unukom Isaaca Bernaysa, glavnog rabina u Hamburgu. Kao ateista, Freud je s negodovanjem prihvatio zakonski zahtjev da brak bude sklopljen uz jevrejski vjerski obred te je nakratko razmatrao mogućnost prelaska na protestantsku vjeroispovijest kako bi izbjegao tu obavezu, ali je od te ideje odustao. Građansko vjenčanje Marthe Bernays i Sigmunda Freuda održano je 13. septembra 1886, dok je vjerski obred obavljen narednog dana, nakon što je Freud ubrzano podučen hebrejskim molitvama. U braku su dobili šestero djece: Mathilde (1887), Jean-Martina (1889), Olivera (1891), Ernsta (1892), Sophie (1893) i Annu (1895). Od 1891. pa sve do napuštanja Beča 1938, porodica Freud živjela je u stanu u ulici Berggasse 19, u blizini historijskog gradskog jezgra Beča. Danas se na toj adresi nalazi Muzej Sigmunda Freuda posvećen njegovom životu i radu.
Dana 8. decembra 1897. Freud je primljen u članstvo jevrejskog kulturnog udruženja B'nai B'rith, s kojim je ostao povezan do kraja života. Na jednom od sastanaka udruženja održao je predavanje o tumačenju snova, koje je naišlo na veoma pozitivan prijem. Ideje predstavljene u tom izlaganju postale su osnova za njegovo najpoznatije djelo, Tumačenje snova, objavljeno 1899.
Godine 1896. Minna Bernays, sestra Freudove supruge Marthe, postala je stalna članica domaćinstva porodice Freud nakon smrti svog zaručnika. Tokom druge polovine 20. vijeka pojavile su se tvrdnje o mogućoj intimnoj vezi između Freuda i njegove svastike. Ove tvrdnje uglavnom se zasnivaju na navodima koje je Carl Jung navodno povjerio svojim saradnicima, kao i na drugim posrednim svjedočanstvima i dokumentima.
Dodatnu pažnju izazvalo je otkriće upisa u knjigu gostiju u jednom švicarskom hotelu iz augusta 1898, koji su pojedini istraživači protumačili kao mogući dokaz njihove veze. Međutim, među historičarima i Freudovim biografima ne postoji saglasnost o vjerodostojnosti takvih tumačenja. Dok su neki autori smatrali da dostupni podaci upućuju na postojanje afere, drugi su odbacili takve zaključke kao nedovoljno potkrijepljene dokazima.
Freud je počeo pušiti duhan u dobi od 24 godine. U početku je pušio cigarete, a kasnije je postao strastveni pušač cigara. Vjerovao je da pušenje povećava njegovu radnu sposobnost te da posjeduje dovoljno samokontrole da tu naviku drži umjerenom. Uprkos zdravstvenim upozorenjima svog kolege Wilhelma Fliessa, nastavio je pušiti, što je na kraju dovelo do razvoja karcinoma usne šupljine. U prepisci s Fliessom iz 1897. iznio je stav da su različiti oblici ovisnosti, uključujući i ovisnost o duhanu, zamjena za masturbaciju, koju je opisao kao ″jednu veliku naviku″.
Tokom studija Freud je iskazivao veliko poštovanje prema svom profesoru filozofije Franzu Brentanu, poznatom po teorijama percepcije i introspekcije. U djelu Psychology from an Empirical Standpoint (1874) Brentano je razmatrao mogućnost postojanja nesvjesnog uma. Iako je sam odbacivao njegovo postojanje, njegova rasprava o nesvjesnom vjerovatno je doprinijela Freudovom upoznavanju s tim konceptom.
Freud je također posjedovao i proučavao najvažnija djela Charles Darwin o evoluciji, a značajan utjecaj na njegovo mišljenje imala je i knjiga The Philosophy of the Unconscious njemačkog filozofa Eduarda von Hartmanna. Među autorima koji su oblikovali njegov intelektualni razvoj bili su i Gustav Fechner te Johann Friedrich Herbart, pri čemu se Herbartovo djelo Psychology as Science smatra posebno značajnim, iako se njegov utjecaj na Freuda često podcjenjuje. Freud se oslanjao i na rad Theodora Lippsa, jednog od vodećih teoretičara nesvjesnog i empatije s kraja 19. vijeka.
Iako je Freud nerado povezivao svoje psihoanalitičke ideje s ranijim filozofskim teorijama, brojni autori ukazivali su na sličnosti između njegovog rada i filozofije Arthura Schopenhauera i Friedricha Nietzschea. Posebno su isticane podudarnosti između Schopenhauerovog koncepta volje i Freudovih ideja o nesvjesnom, kao i sličnosti u njihovim razmatranjima seksualnosti, represije i mentalnih poremećaja.