Hlor () jest hemijski element sa simbolom Cl i atomskim brojem 17. Hlor se nalazi u grupi halogenih elemenata (grupa 17) i drugi je najlakši halogen nakon fluora. U standardnim uslovima temperature i pritiska, element je žuto-zeleni gas, pri čemu se nalazi u obliku dvoatomske molekule. Hlor ima najviši afinitet prema elektronu i treću po veličini elektronegativnost među svim reaktivnim elementima. Iz tog razloga, on je vrlo jako oksidirajuće sredstvo. Slobodni hlor je vrlo rijedak na Zemlji, a obično je rezultat direktne ili indirektne oksidacije pomoću kisika.
Najčešći i najuobičajeniji spoj hlora, natrij-hlorid (obična kuhinjska so), bio je poznat iz antičkih vremena. Oko 1630. gasni hlor je prvi put sintetiziran u hemijskoj reakciji, ali nije bio prepoznat kao fundamentalno važna supstanca. Određivanje osobina gasnog hlora sačinio je Carl Wilhelm Scheele, koji je 1774. pretpostavio da se radi o oksidu nekog novog elementa. Međutim, hemičari su 1809. otkrili da je taj gas zapravo čisti hemijski element, što je u svojim radovima potvrdio i Humphry Davy 1810. koji novi element nazvao današnjim imenom, izvedenim iz grčkog χλωρóς (hloros, žuto-zeleni).
Gotovo sav hlor u Zemljinoj kori nalazi se u vidu hlorida u raznim ionskim spojevima, uključujući i kuhinjsku so. On je drugi najrasprostranjeniji halogeni element i 21. najrasprostranjeniji element u Zemljinoj kori. Elementarni hlor se industrijski proizvodi iz slane vode pomoću elektrolize. Veliki potencijal elementarnog hlora za oksidiranje drugih elemenata komercijalno se koristi u sastavu mnogih izbjeljivača i dezinfekcijskih sredstava, a općenito se koristi kao nezamjenjiv reagens u hemijskoj industriji. On se koristi i pri proizvodnji mnogih potrošačkih roba i proizvoda, od čega dvije trećine otpada na organske hemikalije poput polivinil hlorida, kao i mnoge poluproizvode u proizvodnji plastičnih i drugih proizvoda za krajnju potrošnju. Takvi proizvodi obično ne sadržavaju elementarni hlor. Elementarni hlor i spojevi hlora često se koriste kao dezinfekcijsko sredstvo koje se direktno sipa u bazene za kupanje čime se oni čiste.
U obliku hloridnih iona, hlor je neophodan i nezamjenjiv za sva poznata živa bića. Druge vrste spojeva hlora su rijetki u živim organizmima, a vještački proizvedeni organohlorni spojevi mogu biti potpuno inertni ali i veoma otrovni. U gornjim slojevima Zemljine atmosfere, organske molekule koje sadrže hlor poput hlorofluorougljika uključene su u uništavanje ozonskog omotača. Malehne količine elementarnog hlora se generiraju oksidacijom hlorida do hipohlorita u neutrofilima, kao dio imunog odgovora protiv bakterija. Elementarni hlor u visokim koncentracijama je ekstremno opasan i otrovan za sve žive organizme, a koristio se tokom Prvog svjetskog rata kao prvo gasovito hemijsko bojno oružje.
Historija Najčešći i najuobičajeniji spoj hlora, natrij hlorid, poznat je još od antičkih vremena. Arheolozi su našli dokaze da je kamena so bila korištena još oko 3000 p. n. e. dok se voda iz slanih bunara koristila od 6000 p. n. e. Tek oko 1630, hlor u gasovitom stanju je otkrio flamanski hemičar i fizičar Jan Baptist van Helmont. thumb|140px|Carl Wilhelm Scheele
Elementarni hlor prvi je dobio i proučavao švedski hemičar Carl Wilhelm Scheele 1774. pa se stoga njemu pripisuje otkriće hlora. On ga je nazvao deflogistovani murijatni kiseli zrak, jer je bio gasovit (stoga nazvan zrak) a dobio ga je iz hlorovodične kiseline (tada poznata kao murijatna kiselina). Međutim, on nije uspio "unaprijediti" otkriveni hlor u hemijske elemente, jer je pogrešno mislio da je iz hlorovodične kiseline zapravo dobio oksid (pogledaje teoriju flogistona). Scheele je novom elementu u ovom "oksidu" dao ime murijatik (muriaticum). I pored toga što je razmišljao na taj način, Scheele je izolirao hlor reakcijom MnO2 (kao minerala piroluzita) sa HCl:
4 HCl + MnO2 → MnCl2 + 2 H2O + Cl2
Scheele je zapazio nekoliko osobina hlora: njegov izbjeljivački efekt na lakmus testu, smrtonosno djelovanje na insekte, njegovu žuto-zelenu boju i miris sličan zlatotopki.
U to vrijeme, prihvaćena hemijska teorija bila je: svaka kiselina je spoj koji sadrži kisik (i danas se na holandskom i njemačkom jeziku kisik naziva: sauerstoff ili zuurstof, što bi na bosanskom bilo prevedeno kao kisela supstanca), tako da su brojni hemičari, uključujući Claude Bertholleta, smatrali da je Scheeleov deflogistovani murijatni kiseli zrak kombinacija kisika i još neotkrivenog elementa, murijatika.
Godine 1809. Joseph Louis Gay-Lussac i Louis-Jacques Thénard pokušali su razložiti deflogistovani murijatski kiseli zrak putem njegove reakcije sa ugljem da bi se tako otpustio element murijatik (i ugljik dioksid). Međutim, nisu uspjeli te su objavili rezultat tog eksperimenta u kojem su razmatrali mogućnost da je deflogistiovani murijatski kiseli zrak zapravo čisti element, ali nisu bili ubijeđeni u to.
Sir Humphry Davy je 1810. pokušao ponovno izvesti isti eksperiment te je zaključio da se radi o hemijskom elementu a ne o spoju. Novi element je nazvao hlor, izvedeno iz grčke riječi χλωρος (hlōros), što znači zeleno-žuti. Naziv halogen znači "onaj koji daje so" prvobitno je korišten kao naziv za hlor 1811. u djelu Johanna Salomo Christopha Schweiggera. Ipak, ovaj pojam se kasnije koristio kao općeniti naziv kojim su se opisivali svi elemente iz porodice hlora (fluor, brom i jod), a nakon sugestije Jacoba Berzeliusa 1842. godine. Godine 1823., Michael Faraday je prvi naučnik koji je ukapljio hlor, te je demonstrirao ono što se tada zvalo "čvrsti hlor" da zapravo ima strukturu hlor hidrata (Cl2·H2O).
Gasoviti hlor prvi je upotrijebio francuski hemičar Claude Berthollet za izbjeljivanje tekstila 1785. godine. Moderna sredstva za izbjeljivanje su rezultat Bertholletovih daljnjih radova, koji je prvi proizveo natrij hipohlorit 1789. u svojoj laboratoriji u kvartu Javel (danas dio Pariza, Francuska) tako što je propuštao gas hlor kroz rastvor natrij karbonata. Nastala tekućina, nazvana "Eau de Javel" ("Žavelska voda"), bila je slabi rastvor natrij hipohlorita. Međutim, ovaj proces nije bio efikasan, te su se tražile metode za alternativnu proizvodnju. Škotski hemičar i industrijalac Charles Tennant prvi je dobio rastvor kalcij hipohlorita ("hlorirani krečnjak"), a nakon toga i čvrsti kalcij hipohlorit (praškasti izbjeljivač). Ovi spojevi su otpuštali vrlo malehne količine elementarnog hlora pa su se mogle mnogo lakše i efikasnije transportovati za razliku od natrij hipohlorita, koji je ostajao kao razblaženi rastvor jer kada bi se pročistio radi uklanjanja vode iz njega, postao bi vrlo opasno i nestabilno oksidativno sredstvo. Na kraju 19. vijeka, E. S. Smith je patentirao metod proizvodnje natrij hipohlorita koji uključuje elektrolizu slane vode čime se dobija natrij hidroksid i gasoviti hlor, koji se zatim miješa dajući natrij hipohlorit. Ovaj proces je poznat kao hloralkalni proces, koji je prvi put 1892. načinjen u industrijskim količinama, a danas je izvor gotovo cjelokupnoj količini proizvedenog elementarnog hlora i proizvodnji natrij hidroksida (dok je povezana reakcija elektrolize na niskim temperaturama, Hookerov proces, danas "odgovoran" za proizvodnju izbjeljivača i natrij hipohlorita).
Rastvori elementarnog hlora se rastvaraju u hemijski alkalnoj vodi (natrij i kalcij hipohlorit) počeli su se prvi put koristiti kao sredstva za dezinfekciju i za zaštitu od truljenja tokom 1820tih u Francuskoj, mnogo prije nastanka germinativne teorije bolesti. Za ovaj rad je najviše zaslužan Antoine-Germain Labarraque, koji je prilagodio Bertholletovu "Žavelsku vodu" za izbjeljivanje i druge preparade od hlora u ovu svrhu. Od tada elementarni hlor bez prestanka služi u antiseptičke svrhe (poput rastvora za tretiranje rana i slično) kao i u svrhu javne sanitacije (naročito pročišćavanje vode u kupaćim bazenima i vode za piće).
Godine 1826. srebro hlorid se koristio za dobijanje prve fotografske slike. Hloroform je 1847. bio prvi anestetik. Polivinil hlorid (PVC) je izmišljen 1912, a prvobitno nije imao nikakvu svrhu niti upotrebu.
Gasoviti hlor je prvi put upotrijebila njemačka vojska kao oružje 22. apila 1915. kod Ypresa u Prvom svjetskom ratu, a rezultati upotrebe ovog oružja bili su užasni jer se tada gas-maske nisu dijelile vojnicima a postojeće se se vrlo sporo i nezgrapno stavljale na glavu.
Osobine Fizičke thumb|lijevo|Hlor ukapljen pod pritiskom od 7,4 bara pri sobnoj temperaturi, prikazan u kvarcnoj ampuli zatvorenoj u akrilnom staklu Pri standardnim uslovima temperature i pritiska, dva atoma hlora grade dvoatomsku molekulu Cl2. On je žuto-zeleni gas sa snažnim, prodornim mirisom, većini ljudi poznatom po običnom izbjeljivaču u domaćinstvima. Veza između dva atoma u molekuli je relativno slaba (samo 242,580 ± 0,004 kJ/mol), što čini molekulu Cl2 izuzetno reaktivnom. Tačka ključanja pri standardnom pritisku iznosi −34,6 °C, ali se on može ikapljiti pri sobnoj temperaturi pri pritisku iznad 740 kPa.
Iako je elementarni hlor žuto-zelen, hloridni ion kao i drugi halidni ioni, nema boju ni u jednom svom mineralu ili rastvoru (naprimjer u kuhinjskoj soli). Slično tome, (kao i drugi halogeni) atomi hlora ne doprinose bojenju organskih hlorida kada zamijene atom vodika u nekom bezbojnom organskom spoju, kao što je naprimjer tetrahlormetan. Tačka topljenja i gustoća ovih spojeva raste supstituiranjem vodika na mjesto hlora. Spojevi hlora sa drugim halogenim elementima, kao i mnogi oksidi hlora, su vrlo znatno obojeni.
Hemijske Pored fluora, broma, joda i astata, hlor je član serije halogena koja sačinjava 17 grupu periodnog sistema (ranije označavana kao VII, VIIA ili VIIB). Hlor gradi spojeve sa gotovo svim poznatim elementima dajući spojeve koji se obično nazivaju hloridi. Gasoviti hlor reagira sa većinom organskih spojeva, a može čak i usporiti ili prekinuti sagorijevanje zapaljenih ugljikovodika.
Hidroliza slobodnog hlora ili disproporcioniranje u vodi Pri 25 °C i atmosferskom pritisku, u jednom litru vode može se rastvoriti 3,26 g ili 1,125 l gasovitog hlora. Rastvori hlora u vodi sadrže hlor (Cl2), hlorvodoničnu kiselinu i hipohlornu kiselinu:
Cl2 + H2O 15px HCl + HClO
Ova konverzija prema desno se naziva disproporcioniranje, jer se reagens hlor i povećava i smanjuje po formalnom oksidacijskom stanju. Rastvorljivost hlora u vodi se povećava ako voda sadrži rastvorene alkalne hidrokside, pa u tom pogledu, stvara se hlorni izbjeljivač:
Cl2 + 2 OH− → ClO− + Cl− + H2O
Gasoviti hlor postoji samo u neutralnim ili kiselim rastvorima.
Izotopi
Hlor ima veliki broj izotopa. Među njima, postoje samo dva stabilna izotopa: 35Cl (sa udjelom od 75,77%) i 37Cl (udio 24,23%). Oni zajedno daju hloru prosječnu atomsku masu od 35,4527 g/mol. Polucijelobrojna vrijednost težine hlora je uzrokovala određenu zbunjenost među ranim hemičarima, kada se čak teoretiziralo da su njegovi atomi sastavljeni i od jedinice vodika (vidi Proustov zakon), a tada je postojanje hemijskih izotopa bilo neistraženo.