Evropa

desno|250p|mini|Položaj Evrope na karti svijeta desno|250p|mini|Države Evrope

Evropa je kontinent koji zauzima zapadni dio Evroazije i u potpunosti je na sjevernoj hemisferi, odnosno većim dijelom unutar istočne hemisfere. Izraz "kontinent" obično podrazumijeva fizičku geografiju velike kopnene mase s potpunim ili gotovo potpunim vodenim okruženjem na njenim granicama. Međutim, granica Evrope i Azije donekle je proizvoljna i nedosljedna po toj definiciji zbog djelomičnog naslanjanja na Ural i Kavkaz, a ne zbog niza djelomično spojenih vodenih puteva, što je 1715. predložio kartograf Herman Moll. "Europe" (str. 68–69); "Asia" (str. 90–91): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."

Te vodene granice idu od turskih moreuza do gornjeg toka Oba, gdje se ta rijeka ulijeva u Arktički okean. Granica između Evrope i Azije mijenjana je nekoliko puta od svoje prve koncepcije iz vremena klasične antike kao niz rijeka, mora i moreuza za koje se vjerovalo da se protežu do nepoznate udaljenosti istočno i sjeverno od Sredozemnog mora, bez uključivanja bilo kojih planinskih lanaca.

Sadašnja podjela Evroazije na dva kontinenta odražava kulturološke, jezičke i etničke razlike između Istoka i Zapada, koji se razlikuju po spektru osobina, a ne po oštroj razdijelnoj liniji. Geografska granica između Evrope i Azije ne slijedi nikakve državne granice i sada slijedi samo nekoliko vodenih površina. Turska je transkontinentalna zemlja koja je u cijelosti odvojena vodom, dok su Rusija i Kazahstan samo dijelom odvojeni vodenim tokovima. Prema sadašnjoj konvenciji, Gruzija i Azerbejdžan transkontinentalne su zemlje u kojima su planine potpuno zamijenile vodene puteve kao prirodna granica između kontinenata.

Granice evropskog kontinenta određuju Arktički okean na sjeveru, Atlantski okean na zapadu, Azija na istoku i Sredozemno more na jugu. Od oko 1850. Evropa se najčešće smatra zasebnim kontinentom, odvojenim od Azije rijekom Ural, planinama Uralom i Kavkazom, Kaspijskim jezerom i Crnim morem, kao i turskim moreuzima. S površinom 10.180.000 km2, osim Australije, najmanji je kontinent i čini približno 2% Zemljine površine i 6,8% njenog kopna. Poslije Azije i Afrike Evropa je sa 742.452.000 stanovnika (2018) treći najnaseljeniji kontinent (11% svjetskog stanovništva).http://esa.un.org/unpd/wpp/ Podaci o svjetskoj populaciji

Na klimu Evrope uveliko utječu tople atlantske struje, koje ublažavaju zime i ljeta na većem dijelu kontinenta, čak i na geografskim širinama na kojima su klimatski uvjeti u Aziji i Sjevernoj Americi hladni. Dalje od mora vidljivije su sezonske razlike. Politički, Evropa je podijeljena na pedesetak nezavisnih država, od kojih je Rusija najveća i najmnogoljudnija s približno 39% učešća u površini (evropski dio Rusije) i 15% učešća u stanovništvu. S druge strane, Vatikan je i po broju stanovnika i po površini njena najmanja država.

Evropa, a posebno antička Grčka i stari Rim, rodno su mjesto zapadne civilizacije. Pad Zapadnog Rimskog Carstva 476. i kasnija Velika seoba naroda označili su kraj starog i početak srednjeg vijeka. Renesansni humanizam, velika geografska otkrića umjetnost i nauka doveli su do modernog doba. Otkad su Portugalsko i Špansko Carstvo počeli doba velikih geografskih otkrića, Evropa je imala glavnu ulogu u svjetskim poslovima. Između 16. i 20. stoljeća evropske sile kontrolirale su u različitim vremenima američki kontinent, gotovo cijelu Afriku i Okeaniju te većinu Azije.

Doba prosvjetiteljstva i kasnija Francuska revolucija i Napoleonovi ratovi oblikovali su kontinent kulturno, politički i ekonomski od kraja 17. do prve polovine 19. stoljeća. Industrijska revolucija, koja je počela u Velikoj Britaniji krajem 18. stoljeća, dovela je do radikalnih ekonomskih, kulturnih i društvenih promjena u zapadnoj Evropi, a na kraju i u većem dijelu svijeta. Oba svjetska rata odvijala su se većim dijelom u Evropi, doprinoseći padu prevlasti zapadne Evrope u svjetskim poslovima do sredine 20. stoljeća, dok su Sovjetski Savez i Sjedinjene Američke Države zauzeli vodeće pozicije. Tokom hladnog rata Evropa je bila podijeljena duž željezne zavjese između NATO-a na zapadu i Varšavskog pakta na istoku sve do revolucija 1989. i pada Berlinskog zida.

Godine 1949. osnovano je Vijeće Evrope s idejom objedinjavanja Evrope u postizanju zajedničkih ciljeva. Daljnje evropsko objedinjavanje dovelo je do formiranja Evropske unije (EU) kao zasebnog političkog entiteta, koja je negdje između konfederacije i federacije. Evropsa unija nastala je u zapadnoj Evropi, ali se širi prema istoku od raspada Sovjetskog Saveza 1991. Valuta većine zemalja Evropske unije, euro, najčešće se koristi među Evropljanima, a Šengenska zona EU-a ukida graničnu i imigracijsku kontrolu između većine država članica Unije.

Porijeklo imena

thumb|200px|desno|Prva rana mapa svijeta po Anaksimandru (6. stoljeće p. n. e) U klasičnoj grčkoj mitologiji Evropa (starogrčki: Εὐρώπη) bila je feničanska princeza, koju je oteo Zeus u liku bika.εὐρύς, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus. Ipak, mit ne objašnjava zašto je kontinent nazvan po njoj. U Grčkoj se taj pojam prvi put spominje u 6. stoljeću p. n. e. Čini se da su u početku tako zvali kontinentalni dio Grčke sjeverno od Korintskog zaliva, a zatim i sve zemlje sjeverno od Sredozemnog mora. Postoji i drugo objašnjenje – da ime kontinenta potječe od riječi ereb, koja na semitskim jezicima znači "zalazak Sunca", tj. mjesto zalaska Sunca. Naime, za semitske (bliskoistočne) narode Sunce zalazi nad Evropom.Michael A. Barry: "L'Europe et son mythe : à la poursuite du couchant", u: Revue des deux Mondes (novembar / decembar 1999), str. 110;

Definicija Moderna definicija

Preovladavajuća definicija Evrope kao geografskog naziva koristi se od sredine 19. stoljeća. Smatra se da je Evropa ograničena velikim vodenim tijelima na sjeveru, zapadu i jugu. Kao granice Evrope na krajnjem istoku obično se smatraju planina Ural, rijeka Ural i Kaspijsko more. Na jugoistočnim su granicama Kavkaz, Crno more i vodeni putevi koji povezuju Crno i Sredozemno more.

Ostrva su uglavnom grupisana s najbližim kontinentalnom kopnom, pa se Island smatra dijelom Evrope, dok je obližnje ostrvo Grenland obično dodijeljeno Sjevernoj Americi, iako politički pripada Danskoj. Ipak, postoje neke iznimke koje se temelje na sociopolitičkim i kulturološkim razlikama. Kipar je najbliži Anadoliji (ili Maloj Aziji), ali se političkim dijelom smatra dijelom Evrope i član je EU. Malta se stoljećima smatrala ostrvom koje pripada Magribu, ali sada se smatra i dijelom Evrope.Falconer, William; Falconer, Thomas. Dissertation on St. Paul's Voyage, BiblioLife (BiblioBazaar), 1872. (1817), p. 50, These islands Pliny, as well as Strabo and Ptolemy, included in the African sea

"Evropa" (kako se izričito koristi u britanskom engleskom), može se odnositi i isključivo na kontinentalnu Evropu.

Historija pojma Evropa thumb|250px|desno|Srednjovjekovna Terrarum Orbis karta koju je 1472. ispisao Günther Zainer, a koja prikazuje tri kontinenta kao domene sinova Nuha - od Azije do (Šema), od Evrope do (Jafeta) i od Afrike do Šama.

Rana historija Prva zabilježena upotreba Evrope kao geografskog pojma može se pronaći u Homerovoj himni Delian Apolonu o zapadnoj obali Egejskog mora. Kao naziv za dio poznatog svijeta prvi put ga koriste u 6. vijeku p. n. e. Anaksimandar i Hekatej Milećanin. Anaksimandar je postavio granicu između Azije i Evrope uz rijeku Fazis (današnja rijeka Rioni na teritoriji Gruzije) na Kavkazu, ustaljeni naziv koji je još uvijek slijedio Herodot u 5. vijeku p. n. e.Histories 4.38. C.f. James Rennell, The geographical system of Herodotus examined and explained, Volume 1, Rivington 1830, p. 244 Herodot je spomenuo da su nepoznate osobe svijet podijelile u tri dijela, Evropu, Aziju i Libiju (Afrika), s tim da rijeke Nil i Faza sačinjavaju njihove granice. On je također izjavio da su neki smatrali rijeku Don, a ne Fazis kao granicu između Evrope i Azije. Istočnu granicu Evrope odredio je u 1. vijeku p. n. e. geograf Strabon na rijeci Don. U drevnom jevrejskom tekstu Knjiga jubileja opisani su kontinenti kao zemlje koje je Noa dao svojoj trojici sinova. Prema ovom tekstu, Evropa se proteže od Herkulovih stubova na Gibraltarskom moreuzu, razdvajajući ih od Sjeverozapadne Afrike pa sve do rijeke do Dona, razdvajajući ih od Azije.

Ovaj ustaljeni običaj određivanja evropskih granica nastavljen je i u Srednjem vijeku, a današnje određivanje granica koje je u upotrebi potječe iz vremena Antčkog Rima, koju su koristili autori iz tog vremena poput Posidonija,W. Theiler, Posidonios. Die Fragmente, vol. 1. Berlin: De Gruyter, 1982, fragm. 47a. Strabona I. G. Kidd (ed), Posidonius: The commentary, Cambridge University Press, 2004, , p. 738. i Ptolomeja,Geographia 7.5.6 (ed. Nobbe 1845, vol. 2, p. 178) "And [Asia] is connected to Europe by the land-strait between Lake Maiotis and the Sarmatian Ocean where the river Tanais crosses through." koji su smatrali Tanais (današnja rijeka Don) kao prirodnu evropsku granicu.

Izraz Evropa prvi se put koristi za kulturnu sferu u Karolinškoj renesansi u 9. vijeku. Od tada je ovaj naziv označavao sferu utjecaja zapadne crkve, nasuprot istočnjačkim pravoslavnim crkvama i islamskom svijetu.

Kulturna definicija Evrope kao zemalja latinskog hrišćanstva nastala je u 8. vijeku, označavajući novu kulturnu zajednicu nastalu spajanjem njemačkih tradicija i hrišćansko-latinske kulture, koji je djelomično definiran u kontrastu s Bizantom i Islamom. Ograničen je na sjeverno Pirinejsko poluostrvo, Britanskih ostrva, Francuske, kristijaniziranog dijela zapadne Njemačke, alpske regije te sjeverne i središnje Italije.Norman F. Cantor, The Civilization of the Middle Ages, 1993, ""Culture and Society in the First Europe", pp185ff.

Savremene definicije thumb|250px|desno|Europa regina (bosanski: Kraljica Evropa), prikaz iz 1582. godine Pitanje određivanja precizne istočne granice Evrope postavlja se u ranom modernom razdoblju, budući da je istočni nastavak preko Velike Moskovske Kneževine počeo uključivati i Sjevernu Aziju.

Kroz Srednji vijek pa sve do 18. vijeka, tradicionalna podjela kopnene evroazije na dva kontinenta, Evropu i Aziju, pratila je Ptolomejevu podjelu, s granicom koja slijedi Turski tjesnac, Crno more, Kerčki tjesnac, Azovsko more i rijeku Don (drevni grad Tanais). Ali karte proizvedene tokom 16. do 18. vijeka obično su se razlikovale u tome kako nastaviti granicu izvan zavoja rijeke Don kod Kalača na Donu (gdje je najbliža Volgi, a sad joj je pridružen i kanal Volga-Don), na teritoriju koju drevni geografi nisu detaljno opisali. Oko 1715, kartograf Herman Moll izradio je mapu na kojoj je prikazan sjeverni dio rijeka Ob i njene glavne pritoke Irtiš, kao komponente niza djelomično spojenih vodotokova koji su graničili između Evrope i Azije od rijeke Don pa sve do Arktičkog okeana. Godine 1721. izradio je noviju kartu koja se lakše čitala. Međutim, njegovu ideju da se velike rijeke koriste gotovo isključivo kao razgraničenje nikada nije preuzelo Rusko Carstvo. thumb|250x250px|Nova Karta Evrope prema najnovijim opažanjima (1721) Hermanna Molla, koji je crtao istočnu granicu Evrope duž rijeke Don koja teče na jugozapad, i rijeka Tobol, Irtiš i Ob koje teku prema sjeveru|alt=