Antički Rim je bila Italska civilizacija koja je nastala od grada-države Rima osnovanog na Apeninskom poluostrvu u 8. stoljeću p. n. e. Ovaj grad-država se nalazio u sredini poluostrva na obali Sredozemnog mora, a proširenjem je postalo jedno od najvećih carstava u antičkom svijetu. Na vrhuncu svoje moći između prvog i drugog stoljeća imalo je teritoriju od 6,5 miliona kilometara kvadratnih na kojoj je živilo 50 do 90 miliona stanovnika (oko 20 % svjetske populacije). Tokom 12 stoljeća svog postojanja, rimska civilizacija je prešla put od monarhije u klasičnu republiku, da bi na kraju postala autokratsko carstvo. Kroz osvajanja i asimilaciju dominirala je južnom i zapadnom Evropom, Malom Azijom, sjevernom Afrikom i dijelovima sjeverne i istočne Evrope.
Rimska civilizacija se često svrstava u klasičnu antiku zajedno sa antičkom Grčkom koja je inspirisala veliki dio kulture antičkog Rima. Antički Rim je značajno doprinio razvoju moderne vladavine, zakona, politike, građevinarstva, arhitekture, tehnologije, rata, religije, jezika i društva. Kao visoko razvijena civilizacija, antički Rim je profesionalizirao i proširio svoju vojsku i stvorio sistem vlasti koji je bio inspiracija modernim državama kao što su Sjedinjene Američke Države i Francuska. Također su ostvarili impresivne tehnološke i arhitektonske podvige, kao što su izgradnja opsežnog sistema akvadukata i puteva, i izgradnja velikih spomenika, palača i javnih objekata.
Do kraja Republike, Rim je osvojio sve zemlje oko Mediterana i proširio svoju domenu od Atlantskog okeana do Arabije i od ušća Rajne do sjeverne Afrike. Rimsko Carstvo je nastalo tokom vladavine Oktavijana Augusta. Rimsko-perzijski ratovi su postali najduži sukob u ljudskoj historiji i imali su velike trajne efekte i posljedice za oba carstva. Tokom vladavine Trajana, Rimsko Carstvo je dostiglo svoj teritorijalni vrhunac. Republikanski običaji i tradicija počeli su da opadaju tokom carskog perioda, sa pojavom građanskih ratova koji su postali zajednički rituali za rast moći novog cara. Za vrijeme krize 3. stoljeća carstvo je privremeno bilo podijeljeno na splinter države, kao što je Palmirsko carstvo. Opterećen unutrašnjim nestabilnostima i napadima od strane različitih naroda, zapadni dio carstva se raspao na nezavisna kraljevstva u 5. stoljeću. Pad Zapadnog Rimskog Carstva koriste historičari kao orijentir u podjeli antičkog perioda univerzalne historije i pred-srednjovjekovnog "Mračnog doba" Evrope.
Osnivanje Rima Prema mitu o osnivanju Rima, grad su osnovali braća blizanci Romul i Rem 21. aprila 753. p. n. e. na obali rijeke Tibar u centralnoj Italiji. Potomka trojanskog princa Eneje, kralja Numitora je svrgnuo njegov brat Amulije jer je Numitorova kćerka Rea Silvija rodila blizance. Bojeći se da će blizanci preuzeti prijestolje, novi kralj Amulije je naredio da se bace u rijeku Tibar. Kako je blizance vestalka Rea Silvija rodila s bogom rata Marsom, bogovi su naredili da sanduk s blizancima rijeka izbaci na obalu gdje ih je usvojila vučica. Braća su kasnije ubila kralja Amulija i osnovala vlastiti grad na mjestu gdje ih je rijeka izbacila. Nakon svađe oko toga ko će prvi vladati i koje će ime gradu dati, Romul je ubio Rema. Tako je grad dobio ime po Romulu - Roma (Rim) - koji je postao prvi od sedam legendarnih kraljeva. Kako bi privukao ljude u grad, Rim je postao utočište za siromašne, prognane i neželjene ljude. To je prouzrokovalo probleme jer je u Rim došla velika muška populacija bez žena. Romul je odlučio posjetiti susjedne gradove i plemena gdje je pokušao osigurati bračna prava ali je bio odbijen. Legenda kaže da su Latinci pozvali Sabinjane na festival i ukrali im nevjenčane sluškinje što je dovelo do integracije Latinaca i Sabinjana.
Druga legenda, koju je zabilježio grčki historičar Dionizije iz Halikarnasa, govori da je trojanski princ Eneja predvodio grupu Trojanaca na morskom putovanju u potrazi za novom Trojom koja je bila uništena nakon Trojanskog rata. Nakon dužeg putovanja po nemirnim morima, oni su se iskrcali na obali rijeke Tibar. Nedugo nakon toga, muškarci su se htjeli ponovo iskrcati na more, ali žene koje su putovale sa njima nisu htjele otići. Jedna žena, po imenu Roma, je predložila ženama da spale brodove na moru kako bi spriječili njihov odlazak. Muškarci su se u početku ljutili na Romu, ali su ubrzo shvatili da su na idealnom mjestu za život pa su naselje nazvali po ženi koja je zapalila brodove. Rimski pjesnik Vergilije je prepričao ovu legendu u svojoj klasičnoj epskoj pjesmi Eneidi, gdje je trojanski princ Eneja odlučio da osnuje novu Troju. U ovom epu žene odbijaju povratak na more pa ostaju na rijeci Tibar. Nakon što je stigao do Italije, princ Eneja je bio primoran da vodi rat sa svojim bivšim štićenikom Turnom. I prema ovom epu, Romul i svi rimski kraljevi vode porijeklo od Eneje.
Rimsko kraljevstvo Grad Rim je narastao iz malog naselja na rijeci Tibar u raskrsnicu prometa i trgovine. Prema arheološkim dokazima, grad Rim su tokom 8. stoljeća p. n. e. vjerovatno osnovali pripadnici latinskog plemena na vrhu brda Palatin. Čini se da su Etruščani, koji su se prethodno naselili na sjeveru Etrurije, uspostavili političku kontrolu u ovom regionu do kraja 7. stoljeća p. n. e. formirajući aristokratsku i monarhijsku elitu. Rimska tradicija i arheološki dokazi ukazuju na kompleks unutar Rimskog foruma kao sjedišta kraljeve vlasti i religijskog centra. Drugi rimski kralj Numa Pompilije je započeo izgradnju kraljevske palate Regia i kompleksa za vestalke.
Rimska republika
Rimska republika (510. p. n. e.- 30. p. n. e.), kada Rim pod vodstvom senata kao grad i država uspijeva zavladati cijelim Apeninskim poluostrvom, Sredozemljem, sjevernom Afrikom i dijelovima Azije. Doba rane Rimske Republike (510. p. n. e. - 351. p. n. e.) 510. p. n. e. - prvi konzuli su bili Lucije Junije Brut i Lucije Tarkvinije Kolatin 508. p. n. e. - uprava pod Pontifex Maximus (visokim svećenikom) 496. p. n. e. - bitka kod Regilskog jezera (Lago Reggilo) protiv latinskih legija 494. p. n. e. - prvi secessio plebis 493. p. n. e. - Savez s federacijom latinskih gradova 450. p. n. e. - drugi secessio plebis 450. p. n. e. - Decemvir objavljuje Zakon dvanaest tablica rimskog prava 447. p. n. e. - Tribunska skupština 443. p. n. e. - Centurijska skupština 406. p. n. e. - 396. p. n. e. - rat s etrurskim gradom Vejom (Vei) 390. p. n. e. - bitka na rijeci Aliji protiv Gala 367. p. n. e. - obnova vlasti konzula - Licinijev i Sekstijev zakon 366. p. n. e. - ured gradskog pretora (Preator Urbanus) 365. p. n. e. - umire slavni rimski vojskovođa Kamilo, Marko Furije (lat. Marcus Furius Camillus) Uspon i razvitak Rimske republike (351. p. n. e. - 130. p. n. e.) 351. p. n. e. - izabran prvi cenzor u u centurijsku skupštinu iz redova plebejaca 343. p. n. e. - 341. p. n. e. - Prvi samnitski rat 340. p. n. e. - 338. p. n. e. - Latinski rat 327. p. n. e. - 304. p. n. e. - Drugi samnitski rat 300. p. n. e. - plebejci mogu postati svećenicima (Lex Ogulnia) 298. p. n. e. - 290. p. n. e. - Treći samnitski rat 296. p. n. e. - Bitka kod Sentinuma (Sentino) 280. p. n. e. - 275. p. n. e. - Pirov pohod na Italiju 280. p. n. e. - Bitka kod Herakleje 279. p. n. e. - Bitka kod Askuluma 275. p. n. e. - Bitka kod Beneventuma 265. p. n. e. - pad Etrurije i Kampanije (Campania), a Rimljani metodom podijeli pa vladaj (divide et impera) vladaju cijelom Italijom 264. p. n. e. - 241. p. n. e. - Prvi punski rat 261. p. n. e. - bitka kod Agrigenta 260. p. n. e. - bitka kod Mila 256. p. n. e. - bitka kod rta Eknoma 256. p. n. e. - brodolom kod Kamerine 255. p. n. e. - bitka na rijeci Bagradi 250. p. n. e. - opsada Lilibeja 249. p. n. e. - bitka kod Drepana 242. p. n. e. - bitka kod Egadskih otoka 241. p. n. e. - kapitulacija Kartage i mirovni ugovor 242. p. n. e. - ured pretora peregrina (Preator Peregrinus) 241. p. n. e. - Sardinija i Korzika postaju prve rimske provincije 229. p. n. e. - 228. p. n. e. - Prvi ilirski rat 219. p. n. e. - Drugi ilirski rat 218. p. n. e. - 201. p. n. e. - Drugi punski rat 218. p. n. e. - bitka kod Ticina 218. p. n. e. - bitka kod Trebije 217. p. n. e. - bitka kod Trazimenskog jezera 216. p. n. e. - bitka kod Kane 207. p. n. e. - bitka kod Metaura 202. p. n. e. - bitka kod Zame 214. p. n. e. - 205. p. n. e. - Prvi rimsko-makedonski rat 200. p. n. e. - 197. p. n. e. - Drugi rimsko-makedonski rat 197. p. n. e. - bitka kod Kinoskefale 197. p. n. e. - ustanak španskih plemena, od kojih je najznačajniji bio luzitanski ustanak pod vođstvom Varijata 197. p. n. e. - širenje sirijskog kraljevstva u Maloj Aziji 190. p. n. e. - bitka kod Magnezije protiv sirijskog kralja Antioiha III. 180. p. n. e. - donošenje zakona Lex Villia Annali, čime je ustanovljen ured cursus honorum 171. p. n. e. - 168. p. n. e. - Treći rimsko-makedonski rat 168. p. n. e. - bitka kod Pidne 154. p. n. e. - 133. p. n. e. - borbe protiv luzitanaca u Španiji 150. p. n. e. - Pobjeda nad Kartagom 149. p. n. e. - 146. p. n. e. - Treći punski rat 148. p. n. e. - bitka kod Leukopetre protiv Ahejskog saveza 149. p. n. e. - zakonom Lex Carpurnia ozakonjena uspostava stalnog izvršnog suda 146. p. n. e. - Scipion Emilijan je razorio gradove Kartagu i Korint i osnovao provinciju Afriku 138. p. n. e. - pobuna robova na Siciliji 135. p. n. e. - Prvi robovski rat 133. p. n. e. - ubistvo poslanika (tribuna) Tiberija Grakha poslije izglasavanja agrarne reforme 133. p. n. e. - Pergamski kralj Atal III. dobrovoljno predaje pergamsku kraljevinu u ruke Rimljana 130. p. n. e. - osnivanje provincije Azije od pergamske kraljevine; sada u sastavu rimske države ima devet provincija: Azija, Afrika, Cisalpinska Galija, Ilirija, Korzika, Makedonija, Sicilija,Sardinija i Hispanija. Doba klasnih i građanskih ratova u Rimskoj Republici (130. p. n. e. - 30. p. n. e.) 125. p. n. e. - 121. p. n. e. - borba protiv Kelta, utvrđivanje Rimljana u Masiliji (južna Francuska) i stvaranje desete rimske provincije Galije (Narbonska Galija) 123. p. n. e. - Izbor Gaja Grakha za tribuna 121. p. n. e. - sprovedba zakona o zaštiti osobe rimskih građana (Senatus consultum de re publica defenda) na insistiranje Gaja Grakha 111. p. n. e. - 105. p. n. e. - Jugurtin rat u Numidiji 105. p. n. e. - borba Rimljana protiv Kelta i germanskih plemena Cimbri i Teutonci, te bitka kod Arauzija 104. p. n. e. - Drugi robovski rat 103. p. n. e. - izbor Lucija Apuleja Saturnina za narodnog tribuna, izbor Gaja Servilija Glaukije za pretora i Gaja Marija za konzula 102. p. n. e. - bitka kod Akva Sekstija protiv Teutonaca 101. p. n. e. - bitka kod Vercela protiv Cimbra 99. p. n. e. - izbor Marka Livija Druza za narodnog tribuna i pokušaj reorganiziranja senata i sudstva 91. p. n. e. - ubistvo narodnog tribuna Marka Livija Druza 91. p. n. e. - 88. p. n. e. - rat italskih saveza protiv Rima 89. p. n. e. - bitka kod Askuluma 88. p. n. e. - zapovjednik Kornelije Sula pokorava pleme Marse 90. p. n. e. - izglasan zakon o dodjeli građanskih prava onima koji su vjerni Rimu (Lex Iulia) 89. p. n. e. - zakonom obećana građanska prava onima koji se u slijedećih 60 dana pokore (Lex Plautia Papiria), što je izazvalo raspad među saveznicima 89. p. n. e. - Mitridat VI. Eupator iskorištava zauzetost Rimljana i zauzima provinciju Aziju 89. p. n. e. - Rim imenuje Kornelija Sulu za upravitelja provincije Azije i zapovjednika u pontonskim ratovima (89. p. n. e. - 85. p. n. e.) protiv Mitridata VI. Eupatora što ujedno i zaoštrava političku borbu u Rimu 87. p. n. e. - bitka protiv Arhelaja 86. p. n. e. - iskrcavanje u Tesaliji i zauzimanje Atene poslije tri mjeseca opsade 86. p. n. e. - bitka kod Heroneje 86. p. n. e. - bitka kod Orhomena 85. p. n. e. - potpisan Dardanski mir između pontonskog kralja Mitridata i Rimljana