Anandamid, poznat i kao N-arahidonoiletanolamin (AEA) je masna kiselina, neurotransmiter izveden iz neoksidativnog metabolizma eikosatetraenoične kiseline (arahidonska kiselina), esencijalne omega-6 masne kiseline. Ime je preuzeto sa sanskritskoj riječi ananda), što znači radost, blaženstvo, slava + amid. Sintetizira se iz N-arahidonoil fosfatidiletanolaminskog višestrukog puta. Razlaže se prvenstveno enzimom amid-hidrolaza masne kiseline (FAAH), koji anandamid pretvara u etanolamin i arahidonsku kiselinu. Kao takvi, inhibitori FAAH dovode do povišene razine anandamida i koriste se za terapijske potrebe.

Anandamid su prvi put opisali (i imenovali) Raphael Mechoulam i članovi njegove laboratorije W. A. Devane i Lumír Hanuš, 1992.

Učinak anandamida može se pojaviti ili na centralnom ili perifernom nervnom sistemu. Ove različite efekte posreduju prvenstveno CB1kanabinoidni receptori centralnog nervnog sistema i periferni kanaboidni receptori CB2. Potonji su uglavnom uključeni u funkcije imunskog sistema. Kanabinoidni receptori su prvotno otkriveni kao osjetljivi na Δ9-tetrahidrokanabinol (Δ9-THC, obično zvani THC), koji je primarni psihoaktivni kanabinoid koji se nalazi u kanabisu. Otkriće anandamida proizišlo je iz istraživanja CB1 i CB2 jer je bilo neizbježno da se nađe prirodna (endogena) hemikalija koja utiče na te receptore.

Pokazalo se da anandamid narušava radnu memoriju kod pacova. U toku su studije koje će istražiti kakvu ulogu anandamid ima u ljudskom ponašanju, poput prehrambenih obrazaca, načina spavanja i ublažavanja bolova.

Anandamid je također važan za implantaciju ranog stadija embriona, u obliku blastocisti, u maternici. Stoga bi kanabinoidi poput Δ9-THC mogli uticati na procese tokom najranijih faza ljudske trudnoće. Vrhunac razine anandamida u plazmi događa se pri ovulaciji i u pozitivnoj je korelaciji s najvišim nivoima estradiola i gonadotropina, što sugerira da oni mogu biti uključeni u regulaciju razine anandamida. Nakon toga, anandamid je predložen za biomarkera neplodnosti, ali za sada nedostaje bilo koja prediktivna vrijednost da bi se mogao koristiti i klinički.

Anandamid ima ulogu u regulaciji ponašanja u ishrani, kao i u neuronskoj generaciji motivacije i užitka. Anandamid ubrizgan direktno u prednjemoždanu strukturu mozga povezanu sa nagradama, nucleus acumbens, pojačava ugodne reakcije pacova na nagrađujući okus saharoze, a povećava i unos hrane. Štaviše, akutni blagotvorni efekti vežbanja (zvani kao trkački visok ) izgleda da posreduju anandamidom kod miševa. Anandamid je prekursor klase fiziološki aktivnih supstanci, prostamida. Anandamid inhibira proliferaciju ćelija karcinoma dojke kod ljudi.

Anandamid se nalazi u čokoladi zajedno sa dvije supstance koje mogu oponašati efekte anandamida, N-oleoiletanolamin i N-linoleoiletanolamin.

Pored toga, anandamid i drugi endokanabinoidi nalaze se u modelnom organizmu Drosophila melanogaster (voćna mušica), iako ni kod jednog drugog insekta nisu pronađeni CB receptori.

Sinteza i razgradnja Kod ljudi se anandamid biosintezira iz N-arahidonoil fosfatidiletanolamina (NAPE). Zauzvrat, NAPE nastaje prenošenjem arahidonske kiseline iz lecitina u slobodni amin cefalin pomoću enzima N-aciltransferaza. Sinteza anandamida iz NAPE odvija se kroz više puteva i uključuje enzime, kao što su fosfolipaza A2, fosfolipaza C i N-acetilfosfatidiletanolamin-hidrolizujuća fosfolipaza D (NAPE-PLD.

Kristalna struktura NAPE-PLD-a u kompleksu s fosfatidiletanolaminom i deoksiholatom pokazuje kako se kanabinoid anandamid stvara iz membrane N- acilfosfatidiletanolamina ( NAPE) i otkriva da žučne kiseline – koje su uglavnom uključene u adsorpciju lipida u tankom crevu – moduliraju svoju biogenezu.

Endogeni anandamid prisutan je u vrlo niskim razinama i ima vrlo kratak poluživot zbog djelovanja enzima amid-hidrolaza masne kiseline (FAAH), koji ga razgrađuje u slobodnu arahidonsku kiselinu i etanolamin. Ispitivanja prasića pokazuju da prehrambeni nivo arahidonske kiseline i drugih esencijalnih masnih kiselina utiče na razinu anandamida i drugih endokanabinoida u mozgu.

Dijetalna ishrana sa visokim udjelom masti kod miševa povećava nivo anandamida u jetri i povećava lipogenezu. Ovo upućuje na to da bi anandamidi mogli igrati ulogu u razvoju pretilosti, barem kod glodavaca.

Paracetamol (koji se u SAD-u i Kanadi naziva acetaminofen) metabolički je kombiniran s arahidonskom kiselinom FAAH da bi se dobio AM404. Ovaj metabolit paracetamola je moćan agonist na TRPV1 vaniloidnom receptoru, slab agonist i za receptore CB1 i CB2 i inhibitor ponovne pohrane anandamida. Kao rezultat toga, povišena je razina anandamida u tijelu i mozgu. Na ovaj način, paracetamol djeluje kao lijek za kanabimimetski metabolit. Ovo djelovanje može biti djelimično ili u potpunosti odgovorno za analgetske efekte paracetamola.

Endokanabinoidni transporteri za anandamid i 2-arahidonoilglicerol uključuju proteine toplotnog udara (Hsp70) i proteini koji vežu masnu kiselinu (FABP).

Otkriveno je da anandamid preferira holesterol i ceramid više od ostalih membranskih lipida, a holesterol se može ponašati kao obvezujući partner za njega i nakon inicijalne interakcije posredovane uspostavom vodikovih veza, endokanabinoid privlači prema unutrašnjosti membrana, gdje formira molekulski kompleks sa holesterolom nakon prilagodbe funkcijske konformacije apolarne membranski milje, a odatle je kompleks dalje usmjeren na kanabinoidni receptor (CB1) i van.

Također pogledajte Virodhamin

Reference

Vanjski linkovi Could anandamide be the missing link to "runner's high"? Accessed 2015-10-31 https://web.archive.org/web/20131215032041/http://www.harford.de/arne/articles/NeuroReport.pdf

Kategorija:Endokanabinoidi Kategorija:Neurotransmiteri Kategorija:Amidi Kategorija:Biomolekule Kategorija:Primarni alkoholi Kategorija:Agonisti receptora Kategorija:Euforijanti