Dijabetes tipa 2 (T2D), ranije poznat kao dijabetes odraslih, je oblik dijabetes melitusa koji karakterizira visok šećer u krvi, insulinska rezistencija i relativni nedostatak insulina. Znaci i simptomi thumb|upright=1.9| Pregled najznačajnijih simptoma dijabetesa Klasični simptomi dijabetesa su učečestalo mokrenje (poliurija), pojačana žeđ (polidipsija), pojačana glad (polifagija) i gubitak težine. Ostali simptomi koji su obično prisutni prilikom dijagnoze uključuju anamnezu zamućenog vida, pruritusa, periferne neuropatije, rekurentne vaginske infekcije i umor. Drugi simptomi mogu uključivati gubitak okusa. Mnogi ljudi, međutim, nemaju simptome tokom prvih nekoliko godina i dijagnoza se postavlja rutinskim testiranjem. Mali broj ljudi s dijabetesom tipa 2 može razviti hiperosmno hiperglikemijsko stanje (stanje vrlo visokog šećera u krvi povezano sa smanjenim nivoom svijesti i niskim krvnim pritiskom).
Komplikacije
Dijabetes tipa 2 obično je hronična bolest, povezana s deset godina kraćim životnim vijekom."Causes of Diabetes". niddk.nih.gov. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. June 2014. Archived from the original on 2 February 2016. Retrieved 10 February 2016. Djelimično je to zbog niza komplikacija s kojima je povezan. dva do četiri puta većim rizikom od kardiovaskularnih bolesti, uključujući ishemijsku bolest srca i moždani udar; 20 puta veći broj amputacija donjih ekstremiteta i povećane stope hospitalizacija. U razvijenom svijetu, a sve više i drugdje, dijabetes tipa 2 je najveći uzrok netraumatskog sljepoće i zatajenja bubrega. Također je povezan s povećanim rizikom od kognitivne disfunkcije i demencija, kroz bolesti poput Alzheimerove bolesti i vaskularne demencije. Ostale komplikacije uključuju hiperpigmentaciju kože (acanthosis nigricans), seksualnu disfunkciju, dijabetesku ketoacidozu i česte infekcije. Također postoji povezanost između dijabetesa tipa 2 i blagog gubitka sluha.
Uzroci Razvoj dijabetesa tipa 2 uzrokovan je kombinacijom načina života i genetičkih faktora. Dok su neki od ovih faktora pod ličnom kontrolom, poput prehrane i gojaznosti, drugi faktori nisu, poput starenja, ženskog spola i genetike. Prekomjerna konzumacija alkohola je također faktor rizika. Gojaznost je češća kod žena nego kod muškaraca u mnogim dijelovima Afrike. Nutritivni status majke tokom fetusnog razvoja takođe može igrati ulogu.
Način života
Faktori načina života važni su za razvoj dijabetesa tipa 2, uključujući gojaznost i prekomjernu težinu (definiranu indeksom tjelesne mase većim od 25), fizičku neaktivnost, lošu prehranu, psihički stres i urbanizaciju. Višak tjelesne masti povezan je s 30% slučajeva kod osoba kineskog i japanskog porijekla, 60–80% slučajeva kod osoba evropskog i afričkog porijekla i 100% slučajeva kod Pima autohtonog naoda i stanovnika pacifičkih ostrva. Među onima koji nisu gojazni, često je prisutan visok omjer struka i bokova. Čini se da i pušenje povećava rizik od dijabetesa tipa 2. Nedostatak sna također je povezan s dijabetesom tipa 2. Laboratorijske studije su povezale kratkotrajne nedostatke sna s promjenama u metabolizmu glukoze, aktivnosti nervnog sistema ili hormonalnim faktorima koji mogu dovesti do dijabetesa. Faktori ishrane također utiču na rizik od razvoja dijabetesa tipa 2. Prekomjerna konzumacija napitaka zaslađenih šećerom povezana je s povećanim rizikom. Vrsta masti u ishrani je važna, pri čemu zasićene masti i trans masne kiseline povećavaju rizik, a polinezasićene i mononezasićene masti smanjuju rizik. Čini se da konzumiranje puno bijele riže ima ulogu u povećanju rizika. Vjeruje se da nedostatak tjelovježbe uzrokuje 7% slučajeva. Sedentary lifestyle is another risk factor. Perzistentni organski zagađivači također mogu imati ulogu.
Genetika
Većina slučajeva dijabetesa uključuje mnogo gena, pri čemu svaki od njih malo doprinosi povećanoj vjerovatnoći razvoja dijabetesa tipa 2 (poligensko nasljeđivanje). Udio dijabetesa koji je nasljedan procjenjuje se na 72%. Pronađeno je više od 36 gena i 80 jednonukleotidnih polimorfizama (SNP) koji doprinose riziku od dijabetesa tipa 2. Svi ovi geni zajedno i dalje čine samo 10% ukupne nasljedne komponente bolesti. Alel TCF7L2, naprimjer, povećava rizik od razvoja dijabetesa za 1,5 puta i predstavlja najveći rizik od uobičajenih genetičkih varijanti. Većina gena povezanih s dijabetesom uključena je u funkcije pankreasnih beta-ćelija.
Postoji niz rijetkih slučajeva dijabetesa koji nastaju zbog abnormalnosti u jednom genu (poznati kao monogenski oblici dijabetesa ili "druge specifične vrste dijabetesa"). To uključuje dijabetes s početkom u zreloj dobi (MODY), Donohueov sindrom i Rabson-Mendenhallov sindrom, među ostalima drugi. Dijabetes koji se javlja u odrasloj dobi kod mladih čini 1–5% svih slučajeva dijabetesa kod mladih ljudi.
Epigenetička regulacija može imati ulogu u dijabetesu tipa 2.
Medicinska stanja Postoji niz lijekova i drugih zdravstvenih problema koji mogu predisponirati pacijente na dijabetes. Neki od lijekova uključuju: glukokortikoide, tiazide, beta blokatore, atipične antipsihotike, i statine. One koje su prethodno imale gestacijski dijabetes, imaju veći rizik od razvoja dijabetesa tipa 2. Ostali zdravstveni problemi koji su povezani su: akromegalija, Cushingov sindrom, hipertireoza, feokromocitom i određene vrste raka poput glukagonoma. Individuals with cancer may be at a higher risk of mortality if they also have diabetes. Testosterone deficiency is also associated with type 2 diabetes. Poremećaji ishrane mogu također uticati na dijabetes tipa 2, pri čemu bulimija nervoza povećava rizik, a anoreksija nervoza smanjuje.
Patofiziologija thumb|280px|Hiperbolički odnos između osjetljivosti na insulin i funkcije beta-ćelija koji pokazuje dinamičku kompenzaciju kod "zdrave" insulinske rezistencije (prelaz iz A u B) i evoluciju dijabetesa melitusa tipa 2 (prelaz iz A u C): pokazuje dinamičku kompenzaciju kod "zdrave" inzulinske rezistencije (prelaz iz A u B) i evoluciju dijabetesa melitusa tipa 2 (prelaz iz A u C). Metrike dispozicije integriraju funkciju beta-ćelija i osjetljivost na insulin tako da rezultati ostaju konstantni kroz dinamičku kompenzaciju. Promijenjeno iz Cobelli et al. 2007, Hannon et al. 2018 and Dietrich et al. 2024
Dijabetes tipa 2 nastaje zbog nedovoljne proizvodnje insulina iz beta ćelija u kontekstu insulinske rezistencije. Insulinska rezistencija odnosi se na nemogućnost ćelija da adekvatno reaguju na normalne nivoe insulina. Na molekularnom nivou patološkog mehanizma, ovo je obično zbog oštećenja puta transdukcije insulinskog signala – posebno, aberantne inhibicije jedne ili više proksimalnih komponenti u signalnoj kaskadi nizvodno od insulinskog receptora, kao što su sam insulinski receptor, proteini supstrata insulinskog receptora (IRS) ili AKT.
Insulinska rezistencija se javlja u mišićima, jetri i masnom tkivu. U jetri, insulin normalno potiskuje oslobađanje glukoze. Međutim, u slučaju indulinske rezistencije, jetra nepravilno oslobađa glukozu u krv. Udio insulinske rezistencije u odnosu na disfunkciju beta-ćelija razlikuje se među pojedincima, pri čemu neki imaju prvenstveno insulinsku rezistenciju i samo manji defekt u lučenju insulina, a drugi imaju blagu insulinsku rezistenciju i prvenstveno nedostatak lučenja insulina. Važno je napomenuti da se insulinska rezistencija javlja i unutar samih otočića pankreasa β-ćelije. Budući da normalna funkcija β-ćelija ovisi o netaknutom insulinske signalizacije unutar β-ćelije, poremećaj ovog puta može oštetiti proizvodnju i lučenje insulina, doprinoseći disfunkciji β-ćelija kod dijabetesa tipa 2.
Ostali potencijalno važni mehanizmi povezani s dijabetesom tipa 2 i insulinskom rezistencijom uključuju: povećanu razgradnju lipida unutar masnih ćelija, otpornost na i nedostatak inkretina, visoke nivoe glukagona u krvi, povećano zadržavanje soli i vode od strane bubrega i neodgovarajuću regulaciju metabolizma od strane centralnog nervnog sistema. Međutim, ne razvijaju svi ljudi s insulinskom rezistencijom dijabetes jer je potrebno i oštećenje lučenja insulina od strane beta ćelija pankreasa.
U ranim fazama insulinske rezistencije, masa beta-ćelija se širi, povećavajući proizvodnju insulina kako bi se kompenzirala insulinska neosjetljivost, tako da indeks dispozicije ostaje konstantan. Drugi potencijalno važni mehanizmi povezani s dijabetesom tipa 2 i insulinskom rezistencijom uključuju: povećanu razgradnju lipida unutar masnih ćelija, otpornost na i nedostatak inkretina, visoke nivoe glukagona u krvi, povećano zadržavanje soli i vode od strane bubrega i neodgovarajuću regulaciju metabolizma od strane centralnog nervnog sistema. Međutim, ne razvijaju svi ljudi s inzulinskom rezistencijom dijabetes jer je potrebno i oštećenje lučenja inzulina od strane beta ćelija pankreasa.
U ranim fazama inulinske rezistencije, masa beta ćelija se širi, povećavajući proizvodnju insulina kako bi se kompenzirala insulinska neosjetljivost, tako da indeks dispozicije ostaje konstantan.
Dijagnoza
Definicija dijabetesa (i tipa 1 i tipa 2) koju daje Svjetska zdravstvena organizacija odnosi se na jedno povišeno očitanje glukoze sa simptomima ili na povišena očitanja glukoze u dva odvojena datuma, bilo da se radi o: glukoza u plazmi natašte ≥ 7,0 mmol/L (126 mg/dL) ili test tolerancije glukoze sa dva sata nakon oralne doze glukozom u plazmi ≥ 11,1 mmol/L (200 mg/dL) Slučajni šećer u krvi veći od 11,1 mmol/L (200 mg/dL) u kombinaciji s tipičnim simptomima ili glikirani hemoglobin (HbA1c) od ≥ 48 mmol/mol (≥ 6,5 DCCT %) još je jedna metoda dijagnosticiranja dijabetesa. U 2009, Međunarodni stručni odbor koji je uključivao predstavnike Američkog udruženja za dijabetes (ADA), Međunarodne federacije za dijabetes (IDF) i Evropskog udruženja za proučavanje dijabetesa (EASD) preporučilo je da se za dijagnozu dijabetesa koristi prag HbA1c od ≥ 48 mmol/mol (≥ 6,5 DCCT %). Ovu preporuku je usvojilo Američko udruženje za dijabetes 2010. Pozitivne testove treba ponoviti osim ako osoba ne pokaže tipične simptome i šećer u krvi >11,1 mmol/L (>200 mg/dL).
+ ADA-dijagnostički kriteriji za dijabetes Diabetes mellitusPrediabetesHbA1c≥ 6,5% (≥ 48 mmol/mol)5,7–6,4% (39–47 mmol/mol)Glukoza natašte≥ 126 mg/dL100–125 mg/dL2-satna glukoza≥ 200 mg/dL140–199 mg/dL Slučajna glukoza s klasičnim simptomima≥ 200 mg/dL Nedostupna Prag za dijagnozu dijabetesa zasniva se na odnosu između rezultata testova tolerancije glukoze, glukoze natašte ili HbA1c i komplikacija poput retinopatije i problema s mrežnjačom. Test tolerancije glukoze natašte ili nasumično mjerenje šećera u krvi je poželjnije od testa tolerancije glukoze, jer su pogodniji za ljude. HbA1c ima prednost što nije potreban post i rezultati su stabilniji, ali ima nedostatak što je test skuplji od mjerenja glukoze u krvi. Procjenjuje se da 20% ljudi s dijabetesom u Sjedinjenim Američkim Državama ne shvata da imaju tu bolest.
Dijabetes tipa 2 karakterizira visoka razina glukoze u krvi u kontekstu insulinske rezistencije i relativnog nedostatka insulina. Ovo je u suprotnosti sa dijabetesom tipa 1 kod kojeg postoji apsolutni nedostatak insulina, zbog uništavanja ćelija pankreasna ostrvaca u pankreasu i gestacijskim dijabetesom koji je nova pojava visokog šećera u krvi povezanog s trudnoćom. Tip 1 i tip 2 dijabetesa obično se mogu razlikovati na osnovu prisutnih okolnosti. Ako je dijagnoza u nedoumici, testiranje na antitijela može biti korisno za potvrdu dijabetesa tipa 1, a nivoi C-peptida mogu biti korisni za potvrdu dijabetesa tipa 2, sa normalnim ili visokim nivoima C-peptida kod dijabetesa tipa 2, ali niskim kod dijabetesa tipa 1.
Skrining