Jelena Vučković () srpsko-američka je elektroinženjerka, primijenjena fizičarka i profesorica na Univerzitetu Stanford. Njena istraživanja obuhvataju fotoniku, nanofotoniku, kvantnu optiku, nelinearnu optiku, kvantnu informaciju i interakciju svjetlosti i materije u strukturama nanometarskih dimenzija.
Biografija
Obrazovanje Vučković je rođena u Nišu, gdje je započela studij i radila kao asistentica prije odlaska u inostranstvo. Diplomirala je inženjerstvo na Univerzitetu u Nišu, a zatim nastavila studij na Caltechu, gdje je magistrirala 1997. i doktorirala 2002. iz elektrotehnike.
Doktorsku disertaciju Photonic crystal structures for efficient localization or extraction of light ("Strukture fotonskih kristala za efikasno lokaliziranje ili izvlačenje svjetlosti") izradila je pod mentorstvom Axela Scherera. Nakon doktorata bila je postdoktorska istraživačica u Odjelu za primijenjenu fiziku na Stanfordu.
Karijera Fakultetu Stanforda pridružila se 2003. kao članica Odjela za elektrotehniku. U kasnijoj karijeri razvila je istraživačku grupu za nanofotoniku i kvantnu fotoniku, povezanu s Ginztonovim laboratorijem, Stanford Photonics Research Centerom, PULSE Instituteom, SIMES-om i drugim interdisciplinarnim programima.
Od 2021. do 2023. bila je Fortinet Founders Chair Odsjeka za elektrotehniku na Stanfordu. Bila je i prva direktorica Q-FARM-a, zajedničke Stanford-SLAC inicijative za kvantnu nauku i inženjerstvo, koja povezuje istraživanja kvantnih materijala, uređaja, algoritama i arhitektura.
Godine 2024. imenovana je vanjskom naučnom članicom Instituta Max Planck za kvantnu optiku. Institut je pri imenovanju naveo njen dugogodišnji rad u eksperimentalnoj kvantnoj nauci i tehnologiji, raniju ulogu u Naučnom savjetodavnom odboru i status MPQ Distinguished Scholar 2019.
Istraživanja Vučkovićin rad usmjeren je na kontrolu svjetlosti u čvrstotjelesnim nanostrukturama i na razvoj fotonskih sistema koji mogu služiti kao osnova za klasične i kvantne informacijske tehnologije. Njena grupa koristi poluprovodničke platforme, dijamantske centre boje, silicij-karbid, optičke mikrošupljine i fotonskokristalne rezonatore radi stvaranja efikasnih interfejsa između pojedinačnih kvantnih emitera i fotona.
U ranim radovima bavila se dizajnom mikrošupljina u fotonskim kristalima za šupljinsku kvantnu elektrodinamiku. Ti sistemi omogućavaju jačanje interakcije između emitera i elektromagnetskog moda malog volumena, što je važno za izvore pojedinačnih fotona, nanolasere, kvantne mreže i integrisane optičke čipove. Kasnije je taj pristup proširila na kvantne tačke u fotonskim kristalima i na kontrolu emisije na nivou pojedinačnih fotona.
Jedan od važnih pravaca njenog rada jeste inverzni dizajn fotonskih uređaja. Umjesto ručnog podešavanja geometrije komponenti, algoritmi optimiziraju raspored materijala tako da uređaj ispuni zadatu optičku funkciju. Takav pristup omogućava izradu kompaktnih spojnika, razdjelnika, rezonatora i drugih elemenata za integrisanu fotoniku, uključujući sisteme namijenjene optičkim međupoveznicama, računarstvu i senzorskim platformama.
Njena grupa također razvija kvantnofotonske platforme u dijamantu i silicij-karbidu. U radu o centrima boje u silicij-karbidu pokazano je da se pojedinačni defektni centri mogu integrisati u nanostubove radi skalabilne kvantne fotonike, izvora pojedinačnih fotona, kubita i nanosenzora. U kasnijem radu o centrima kositra u dijamantu prikazano je sprezanje takvih centara s fotonskokristalnim rezonatorima, što je korak prema efikasnim spin-fotonskim interfejsima.
Dio istraživanja odnosi se na nelinearnu i integrisanu kvantnu optiku. U radu o solitonskim mikročesljevima ispitivani su kvantnooptički procesi u integrisanom rezonatoru od silicij-karbida, što povezuje frekvencijske češljeve, optičko računarstvo, spektroskopiju i moguće višemodne kvantne resurse.
Priznanja Vučković je dobila Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers 2006, Humboldtovu nagradu 2010. i Marko V. Jaric Award 2012. za doprinos fizici.
Izabrana je za članicu IEEE-ja 2018. Godine 2022. dobila je Vannevar Bush Faculty Fellowship Ministarstva odbrane SAD-a, jedno od najviših istraživačkih priznanja za temeljna istraživanja u američkom odbrambenom naučnom sistemu. Za članicu Nacionalne akademije nauka SAD-a izabrana je 2023.
Kao profesorica na Stanfordu bila je mentorica velikom broju doktorskih studenata i postdoktoranata u oblastima fotonike, kvantne optike i primijenjene fizike. Među njenim bivšim doktorantima nalaze se istraživači koji su kasnije razvili samostalne akademske karijere, uključujući Hatice Altug i Dirka Englunda.
Odabrana djela
Reference
Vanjski linkovi
Kategorija:Biografije, Niš Kategorija:Srpski fizičari Kategorija:Američki fizičari Kategorija:Srpski inženjeri Kategorija:Američki inženjeri