Zastava Bosne i Hercegovine jedan je od državnih simbola Bosne i Hercegovine, zajedno sa grbom i državnom himnom. Proglašena je odlukom visokog predstavnika Carlosa Westendorpa 4. februara 1998. godine, a Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila ju je zakonom 2001. godine. Zastava je plave boje, sa žutim trouglom desno od centra i redom od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične) duž hipotenuze trougla. Zamijenila je prethodnu zastavu Republike Bosne i Hercegovine iz 1992. godine, koja je sadržavala štit sa zlatnim ljiljanima.
Trougao na zastavi simbolizira tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine (Bošnjake, Hrvate i Srbe), kao i približni geografski oblik zemlje. Zvijezde predstavljaju Evropu i zamišljene su kao beskonačan niz. Prvobitna svijetloplava boja zamijenjena je tamnoplavom koja odgovara plavoj boji zastave Evropske unije.
Zastava se zvanično ističe na svim zgradama zajedničkih institucija Bosne i Hercegovine, diplomatsko-konzularnih predstavništava, graničnim prijelazima, te prilikom zvaničnih međunarodnih posjeta i takmičenja.
Izgled zastave
Temeljna odredba o izgledu zastave Bosne i Hercegovine sadržana je u članu 3. Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine:
Zakon dalje propisuje da mjere i tehničke specifikacije u vezi sa likovno-grafičkim rješenjem i dimenzijama zastave, koje se nalaze u prilogu zakona, čine njegov sastavni dio.
Zastava je prvobitno nametnuta odlukom visokog predstavnika 4. februara 1998. godine, da bi Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donijela Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine, objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine.
Konstrukcija
Prema službenoj konstrukcijskoj šemi:
Omjer širine i dužine zastave je 1:2. Trougao je jednakokraki, sa jednom stranicom postavljenom pod uglom od 45° u odnosu na ivice zastave. Zvijezde su pravilni petokraki, sa jednim krakom usmjerenim prema gore. Zvijezde su ravnomjerno raspoređene duž linije paralelne lijevoj strani trougla. Gornja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju gornju ivicu zastave. Donja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju donju ivicu zastave.
Prema mjerenjima sa EPS crteža, vertikalna središnja linija centralne zvijezde nalazi se na udaljenosti od približno 42% dužine zastave od jarbola.
mini|centar|500p|Konstrukcijska shema zastave Bosne i Hercegovine
Boje
Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine ne precizira tačne nijanse boja. Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja Ujedinjenih nacija. Međutim, odlukom visokog predstavnika izabrana je tamno plava, koja korespondira sa plavom bojom zastave Evropske unije.
Službene specifikacije boja prema različitim izvorima:
Boja Prikaz Pantone CMYK RGB HTML/hexadecimalni kod PlavaReflex Blue C100, 87, 0, 20(0, 20, 137)#001489 Žuta116 C0, 10, 98, 0(255, 205, 0)#FFCD00 Bijela—0, 0, 0, 0(255, 255, 255)#FFFFFF
Prema protokolu za Olimpijske igre u Londonu 2012. godine, korištene su PMS 294 (plava) i 116 (žuta).
Simbolika
Zastava Bosne i Hercegovine nosi višeslojnu simboliku koja je objašnjena prilikom njenog proglašenja 1998. godine.
Žuti trougao
Tri vrha trougla simboliziraju tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine: Bošnjake, Hrvate i Srbe. Trougao također predstavlja približni geografski oblik teritorije Bosne i Hercegovine. Žuta boja simbolizira sunce i nadu.
Plava podloga i bijele zvijezde
Plava i bijele zvijezde predstavljaju Evropu, odnosno činjenicu da je Bosna i Hercegovina dio evropske porodice naroda. Zvijezde su zamišljene kao beskonačan niz – što objašnjava polovične zvijezde na vrhu i dnu zastave – simbolizirajući kontinuitet, a ne konačan broj.
Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja Ujedinjenih nacija, da bi kasnije izabrana tamno plava koja odgovara plavoj boji zastave Evropske unije.
Portparol OHR-a Duncan Bullivant izjavio je 4. februara 1998. godine:
Proces usvajanja
Političke nesuglasice (1995–1997)
Pitanje zastave Bosne i Hercegovine nije rješavano Dejtonskim mirovnim sporazumom 1995. godine, kojim je konstituirana sadašnja Bosna i Hercegovina. Politički predstavnici konstitutivnih naroda dugo vremena iznosili su radikalno različite prijedloge zajedničke zastave, oko kojih se nisu mogli dogovoriti. Bilo je prijedloga za zastavu s podijeljenim poljima za Federaciju i Republiku Srpsku ili za tri konstitutivna naroda.
Na konferenciji u Bonu u decembru 1997. godine, Vijeće za implementaciju mira (PIC) zadužilo je visokog predstavnika da "uspostavi proces koji vodi ka odluci o novoj zastavi i simbolima ako se strane ne mogu dogovoriti do 31. decembra 1997. godine".
Nezavisna komisija (januar 1998)
Nakon što strane nisu ispoštovale ovaj rok, visoki predstavnik Carlos Westendorp je 12. januara 1998. godine osnovao nezavisnu komisiju sastavljenu od bosanskohercegovačkih intelektualaca i akademskih građana, sa zadatkom da predloži alternative za novu zastavu.
Komisija je 26. januara 1998. godine predložila tri modela zastave:
Alternativa 1 – zastava sa trouglom i zvijezdama (dizajn koji je kasnije usvojen) Alternativa 2 – zastava sa maslinovom grančicom Alternativa 3 – "papagaj zastava" po uzoru na zastavu Češke Republike
Predloženi dizajni proslijeđeni su Parlamentarnoj skupštini, koja je trebala odabrati i usvojiti jedan od modela 3. februara 1998. godine.
Neuspjeh u Parlamentu (3. februar 1998)
Na šestoj sjednici Parlamentarne skupštine 3. februara 1998. godine, poslanici nisu uspjeli sakupiti potrebnu većinu za usvajanje bilo kojeg prijedloga. U Predstavničkom domu, Alternativa 1 osigurala je 16 glasova, 16 uzdržanih i samo jedan glas protiv. Poslanici SDS i HDZ BiH su se uzdržali.
Odluka visokog predstavnika (4. februar 1998)
Visoki predstavnik Carlos Westendorp je 3. februara 1998. godine donio Odluku o nametanju Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine. U pismu članovima Predsjedništva i predsjedavajućim Parlamentarne skupštine, Westendorp je naveo:
Nekoliko sati kasnije, nova zastava je podignuta ispred zgrade Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Dana 6. februara 1998. godine, nova zastava je podignuta ispred zgrade UN-a u New Yorku, a generalni sekretar Kofi Annan pozdravio je novu zastavu u "porodicu naroda". Sljedećeg dana, zastava je podignuta na ceremoniji otvaranja Zimskih olimpijskih igara u Naganu.
Parlamentarno usvajanje (2001)
Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine, koji je objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine. Dom naroda je 23. maja 2001. godine usvojio 11 zakona koje je nametnuo visoki predstavnik, uključujući zakone o zastavi, grbu i himni.
Historijske zastave
Srednjovjekovna Bosna
Zastava Banovine, a potom i Kraljevine Bosne, zasnivala se na grbu bosanske dinastije Kotromanić, kralja Tvrtka I i njegovih nasljednika. Zastava srednjovjekovne Bosne bila je bijele boje sa grbom dinastije Kotromanić u sredini. Zastava Kraljevine Bosne se razlikovala od zastave Republike Bosne i Hercegovine po tome što je imala krunu sa heraldičkim ljiljanima. Isti štit i zastavu koristila je bosanska vojska za vrijeme bitke na Kosovu protiv Osmanlija.
Borba za autonomiju (1831–1832)
Za vrijeme borbe za autonomiju Bosne od septembra 1831. do juna 1832. pod vodstvom Husein-kapetana Gradaščevića usvojena je nova zastava Bosne. Početkom 1832. Bosna i Hercegovina je kratko vrijeme bila oslobođena osmanske vladavine i proglašena je nezavisnost. Zastava korištena od 1831. do 1832. bila je zelene boje sa žutim mjesecom i zvijezdom petokrakom u sredini. Zastava se počela koristiti sa početkom borbe protiv osmanske vlasti 14. septembra 1830. godine.
mini|centar|245p|Zastava nezavisne Bosne iz 1831.
Veliki bosanskohercegovački ustanak (1875–1877)
Za vrijeme velikog bosanskohercegovačkog ustanka 1875. do 1877. godine pobunjenici su koristili zastavu vodoravno podijeljenu na dva dijela, gornji bijeli i donji crveni. U gornjem polju zastave nalazio se crveni polumjesec sa crvenom šestokrakom zvijezdom. Postoje indicije da su ovu zastavu koristili pobunjenici protiv austrougarskog okupatora 1878.
mini|centar|245p|Nepotvrđena zastava iz 1875.
Nezavisna Bosna (1878)
Ubrzo nakon pristanka sultana da Bosna pređe u Austro-Ugarske ruke, osmanske trupe su povučene iz Bosne. U isto vrijeme u Bosni su izbile bune protiv austrougarskog okupatora. Pobunjenici su proglasili nezavisnost i Bosna je jedno vrijeme de facto bila nezavisna. Zastava korištena od pobunjenika u 1878. je zelena sa žutim polumjesecom i zvijezdom u sredini zastave.
mini|245p|centar|Zastava nezavisne Bosne iz 1878.
Austro-Ugarska uprava (1878–1918)
Poslije austrougarskog preuzimanja Bosne i Hercegovine 1878. godine adaptirana je nova zastava. Zastave zemalja unutar Austro-Ugarske monarhije imale su standardiziran izgled – horizontalno podijeljene na dva dijela u različitim bojama. Boje izabrane za Bosnu i Hercegovinu bile su crvena i žuta (crveno-žuto za Bosnu, žuto-crveno za Hercegovinu). Za razliku od ostalih zastava, bosanska zastava je imala i grb – ruku sa sabljom, motiv iz grba Hrvoja Vukčića Hrvatinića iz 14. vijeka.
Poslije austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine 1908. godine korištena je zastava podijeljena horizontalno u dva jednaka dijela – kod zastave Bosne gornji dio je bio crven, a donji žut, a kod zastave Hercegovine obrnuto.
Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina (1946–1992)
Za vrijeme Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije do 1992. godine, zastava SR BiH bila je crvene boje, što je predstavljalo socijalističke i komunističke ideale BiH i Jugoslavije u cjelini. U gornjem lijevom uglu zastave nalazila se umanjena zastava Jugoslavije sa crvenom petokrakom, obrubljena zlatnožutom trakom. Zastava je proglašena Ustavom Narodne Republike Bosne i Hercegovine od 31. decembra 1946. godine. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2.
Prije usvajanja ove zastave, kao zastava Bosne i Hercegovine koristila se crvena zastava sa zlatno obrubljenom zvijezdom u sredini.
mini|centar|245p|Zastava Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine (1946–1992)
Republika Bosna i Hercegovina (1992–1998)
Prva zastava nezavisne Republike Bosne i Hercegovine, usvojena po proglašenju nezavisnosti 1992. godine, bila je bijela zastava sa štitom zlatnih ljiljana preuzetim od prvog bosanskog kralja iz 14. vijeka Tvrtka Kotromanića. Zastava je usvojena 4. maja 1992. godine.
Zastava Republike Bosne i Hercegovine bila je pravougaonog oblika, bijele boje sa grbom Republike Bosne i Hercegovine u sredini. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2. Prvi put je zvanično predstavljena 22. maja 1992. godine ispred zgrade Ujedinjenih nacija u New Yorku, kada je Republika Bosna i Hercegovina primljena u članstvo UN-a.
Republika Bosna i Hercegovina nastavila je sa korištenjem zastave sa ljiljanima i nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma sve do februara 1998. godine, kada je visoki predstavnik proglasio sadašnju zastavu. Zastava je zamijenjena jer se smatrala previše bošnjački orijentiranom.
mini|centar|245p|Zastava Republike Bosne i Hercegovine (1992–1998)
Sadašnja zastava (1998–danas)
Sadašnja zastava Bosne i Hercegovine proglašena je odlukom visokog predstavnika Carlosa Westendorpa 4. februara 1998. godine. Prvobitno je nametnuta političkim putem i nema kulturno-historijsko utemeljenje. Zastava je prvi put predstavljena na Zimskim olimpijskim igrama u Naganu 1998. godine.
Zastava je plave boje, desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do donjeg ruba, proteže se red od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične). Zastava je pravougaonog oblika, odnosa širine i dužine 1:2.
Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine, čime je zastava dobila puni zakonski legitimitet.