vignette|Arbre phylogénétique des Hexapodes. Cette page a pour objet de présenter un arbre phylogénétique des Insecta (Ectognatha, Insectes), c'est-à-dire un cladogramme mettant en lumière les relations de parenté existant entre leurs différents groupes (ou taxa), telles que les dernières analyses reconnues les proposent. Ce n'est qu'une possibilité, et les principaux débats qui subsistent au sein de la communauté scientifique sont brièvement présentés ci-dessous, avant la bibliographie.

Arbre phylogénétique

▲ └─o Insecta ou Ectognatha ├─o Archaeognatha ou Microcoryphia └─o Dicondylia ├─o Thysanura s.s. ou Zygentoma └─o Pterygota ├─o Ephemeroptera └─o Metapterygota ├─o Odonatoptera ► └─o Neoptera ├─o Polyneoptera ou Orthopterodea │ ├─o Dictyoptera ► │ └─o Anartioptera │ ├─o Polyplecoptera ou Plecopterida │ │ ├─o Mystroptera │ │ │ ├─o Zoraptera │ │ │ └─o Embiidina ou Embioptera │ │ └─o Plecoptera │ └─o Polyorthoptera │ ├─o Dermaptera ► │ └─o Orthopterida │ ├─o Notopterodea ou Grylloblattida │ │ ├─o Grylloblattodea │ │ └─o Mantophasmatodea │ └─o Panorthoptera │ ├─o Orthoptera ► │ └─o Phasmatodea ou Phasmida └─o Eumetabola ├─o Paraneoptera ou Hemipterodea │ ├─o Psocodea ► │ └─o Condylognatha │ ├─o Hemiptera ► │ └─o Thysanoptera └─o Endopterygota ou Holometabola ├─o Neuropterodea │ ├─o Coleoptera ► │ └─o Neuropterida │ ├─o Rhaphidioptera │ └─o │ ├─o Neuroptera ► │ └─o Megaloptera └─o Mecopterodea ├─o Hymenoptera ► └─o Panorpida ou Mecopterida ├─o Amphiesmenoptera │ ├─o Lepidoptera ► │ └─o Trichoptera ► └─o Antliophora ├─? Halteria │ ├─o Diptera ► │ └─o Strepsiptera └─o Mecoptera s.l. (paraphylétique) └─o Siphonaptera

▲ └─o Insecta ou Ectognatha ├─o Archaeognatha ou Microcoryphia │ ├─? Cercopodata (éteint) │ └─o │ ├─? Monura ou Dasyleptidae (éteint) │ └─o Machiloidea │ ├─? Triassomachilis (éteint) │ ├─o Meinertellidae │ └─o Machilidae │ ├─o Machilinae │ └─o Petrobiinae └─o Dicondylia ├─o Thysanura s.s. ou Zygentoma │ ├─o Tricholepidion │ └─o │ ├─o Lepidothrix (éteint) │ └─o Euzygentoma │ ├─o │ │ ├─o Maindroniidae │ │ └─o Lepismatidae │ └─o │ ├─? Onychomachilis (éteint) │ ├─o Nicoletiidae │ └─o Ateluridae └─o Pterygota ├─o Ephemeroptera │ ├─o Synthonopterodea (éteint) │ │ ├─o Syntonopteridae (éteint) │ │ └─o Bojophlebiidae (éteint) │ └─o Plectoptera ou Euephemeroptera │ ├─o Proterismatoidea (éteint) │ │ ├─o Protereismatidae (éteint) │ │ ├─o Misthodotidae (éteint) │ │ ├─o Jarmilidae (éteint) │ │ ├─o Oboriphlebiidae (éteint) │ │ └─o Palingeniopsidae (éteint) │ └─o │ ├─? Thuringopteryx (éteint) │ ├─o Litophlebiidae (éteint) │ ├─o Mesoplectopteridae (éteint) │ ├─o Mesephemeridae (éteint) │ └─o │ ├─o Tintoriniidae (éteint) │ └─o Euplectoptera │ ├─? Hexagenitidae (éteint) │ ├─? Paedephemeridae (éteint) │ ├─o Carapacea ou Baetoidea │ │ ├─o Baetidae │ │ ├─o Oniscigastridae │ │ ├─o Ameletopsidae │ │ └─o Ametropodidae │ ├─o Pisciforma │ │ ├─o Siphlonuridae │ │ └─o │ │ ├─? Epeoromimidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─? Aenigephemeridae (éteint) │ │ └─o Heptagenioidea │ │ ├─o Coloburiscidae │ │ ├─o Heptageniidae │ │ ├─o Isonychiidae │ │ └─o Oligoneuriidae │ └─o Furcatergalia │ ├─o Pannota │ │ ├─o Caenoidea │ │ │ ├─o Caenidae │ │ │ ├─o Prosopistomatidae │ │ │ ├─o Baetiscidae │ │ │ └─o Neoephemeridae │ │ └─o │ │ ├─? Mesonetidae (éteint) │ │ └─o Ephemerelloidea │ │ ├─o Ephemerellidae │ │ ├─o Leptohyphidae │ │ └─o Tricorythidae │ └─o │ ├─o Lanceolata ou Leptophlebiidae │ ├─o │ │ ├─o Torephemeridae (éteint) │ │ └─o Palpotarsa ou Behningiidae │ └─o Scapphodonta ou Ephemeroidea │ ├─? Palaeoanthidae (éteint) │ ├─o Ephemeridae │ ├─o Euthyplociidae │ ├─o Polymitarcyidae │ ├─o Palingeniidae │ └─o Potamanthidae └─o ├─? Protephemeroptera ou Triplosobidae (éteint) └─o Metapterygota ├─? Rhyniognatha (éteint) │ ├─o Odonatoptera ► │ ├─o Palaeodictyopteroida (éteint) │ ├─? Spilapteridae (éteint) │ ├─? Palaeodictyoptera (éteint) │ │ ├─o Dictyoneuridae (éteint) │ │ ├─o Lithomanteidae (éteint) │ │ ├─o Megaptilidae (éteint) │ │ ├─o Lycocercidae (éteint) │ │ ├─o Graphiptilidae (éteint) │ │ ├─o Breyeriidae (éteint) │ │ ├─o Tchirkovaeidae (éteint) │ │ ├─o Homoiopteridae (éteint) │ │ ├─o Mecynostomatidae (éteint) │ │ ├─o Fouqueidae (éteint) │ │ ├─o Eubleptidae (éteint) │ │ ├─o Elmoboriidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Archaemegaptilidae (éteint) │ │ ├─o Calvertiellidae (éteint) │ │ └─o Eugereonidae (éteint) │ └─o │ ├─o Diaphanopterodea (éteint) │ │ ├─o Diaphanopteridae (éteint) │ │ ├─o Prochoropteridae (éteint) │ │ ├─o Elmoidae (éteint) │ │ ├─o Parelmoidae (éteint) │ │ ├─o Paruraliidae (éteint) │ │ ├─o Martynoviidae (éteint) │ │ ├─o Biarmohymenidae (éteint) │ │ ├─o Asthenohymenidae (éteint) │ │ ├─o Rhaphidiopsidae (éteint) │ │ └─o Parabrodiidae (éteint) │ └─o │ ├─o Permothemistida ou Dicliptera (éteint) │ │ ├─? Kansasiidae (éteint) │ │ ├─o Permothemistidae (éteint) │ │ └─o Diathemidae (éteint) │ └─o Megasecoptera (éteint) │ ├─? Aykhalidae (éteint) │ ├─? Fioririidae (éteint) │ ├─? Ischnoptilidae (éteint) │ ├─? Arcioneuridae (éteint) │ ├─? Alectoneuridae (éteint) │ ├─o Eubleptoptera (éteint) │ │ ├─o Eubleptidae (éteint) │ │ ├─o Namurodiaphidae (éteint) │ │ ├─o Anchineuridae (éteint) │ │ ├─o Engisopteridae (éteint) │ │ ├─o Sphecocorydaloididae (éteint) │ │ └─o Xenopteridae (éteint) │ └─o │ ├─o Eumegasecoptera (éteint) │ │ ├─o Mischopteridae (éteint) │ │ ├─o Corydaloididae (éteint) │ │ ├─o Sphecopteridae (éteint) │ │ ├─o Vorkutiidae (éteint) │ │ ├─o Carbonopteridae (éteint) │ │ └─o Moravohymenidae (éteint) │ └─o Protohymenoptera (éteint) │ ├─o Ancopteridae (éteint) │ ├─o Aspidothoracidae (éteint) │ ├─o Aspidohymenidae (éteint) │ ├─o Bardohymenidae (éteint) │ ├─o Brodiidae (éteint) │ ├─o Brodiopteridae (éteint) │ ├─o Caulopteridae (éteint) │ ├─o Hanidae (éteint) │ ├─o Protohymenidae (éteint) │ └─o Scytohymenidae (éteint) └─o Neoptera ├─o Polyneoptera ou Orthopterodea │ ├─? Paraplecoptera (éteint) │ │ │ ├─o Dictyoptera ► │ └─o │ ├─? Blattinopsidae (éteint) │ ├─? Chelopteridae (éteint) │ ├─? Phenopteridae (éteint) │ ├─? Raaschiidae (éteint) │ ├─? Stereopteridae (éteint) │ ├─? Protembiidae (éteint) │ ├─? Sheimiodea (éteint) │ └─o Anartioptera │ ├─o Polyplecoptera ou Plecopterida │ │ ├─? Permoplecoptera (éteint) │ │ ├─o Mystroptera │ │ │ ├─o Zoraptera ou Zorotypidae │ │ │ └─o Embiidina ou Embioptera ou Embiodea │ │ │ ├─o Clothoda │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Antipluria │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Chromatoclothoda │ │ │ └─o Neoembiodea │ │ │ ├─o Sorellembiidae (éteint) │ │ │ ├─o Oligotominae │ │ │ ├─o Teratembiidae │ │ │ ├─o Archembiidae │ │ │ ├─o Embiidae │ │ │ ├─o Embonychidae │ │ │ ├─o Notoligotomidae │ │ │ │ ├─o Notoligotominae │ │ │ │ └─o │ │ │ │ ├─o Burmitembiinae (éteint) │ │ │ │ └─o Australembiinae │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Andesembiidae │ │ │ └─o Anisembiidae │ │ │ ├─o Anisembiinae │ │ │ ├─o Scolembiinae │ │ │ ├─o Aporembiinae │ │ │ ├─o Chorisembiinae │ │ │ ├─o Platyembiinae │ │ │ ├─o Cryptembiinae │ │ │ └─o Chelicercinae │ │ └─o Plecoptera │ │ ├─o Palaeonemouridae (éteint) │ │ ├─o Palaeoperlidae (éteint) │ │ ├─o Perlopseidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o │ │ │ ├─o Eusthenioides (éteint) │ │ │ ├─o Euxenoperlidae (éteint) │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Siberioperlidae (éteint) │ │ │ └─o Antarctoperlaria │ │ │ ├─o Eusthenioidea │ │ │ │ ├─o Eustheniidae │ │ │ │ └─o Diamphipnoidae │ │ │ └─o Leptoperloidea │ │ │ ├─o Austroperlidae │ │ │ └─o Gripopterygidae │ │ └─o Arctoperlaria │ │ ├─o Euholognatha │ │ │ ├─o Scopuridae │ │ │ └─o Nemouroidea │ │ │ ├─o Perlariopseidae (éteint) │ │ │ ├─o Taeniopterygidae │ │ │ │ ├─o Taeniopteryginae │ │ │ │ └─o Brachypterinae │ │ │ └─o │ │ │ ├─o │ │ │ │ ├─o Capniidae │ │ │ │ └─o Leuctridae │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Notonemouridae │ │ │ └─o Nemouridae │ │ │ ├─o Amphinemurinae │ │ │ └─o Nemourinae │ │ └─o Systellognatha │ │ ├─? Platyperlidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Pteronarcyidae │ │ └─o │ │ ├─o │ │ │ ├─o Styloperlidae │ │ │ └─o Peltoperlidae │ │ │ ├─o Microperlinae │ │ │ └─o Peltoperlinae │ │ └─o Subulipalpia │ │ ├─o Perlodidae │ │ │ ├─o Isoperlinae │ │ │ └─o Perlodinae │ │ │ ├─o Arcynopterygini │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Perlodini │ │ │ └─o Diploperlini │ │ ├─o Chloroperlidae │ │ │ ├─o Paraperlinae │ │ │ └─o Chloroperlinae │ │ │ ├─o Alloperlini │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Suwalliini │ │ │ └─o Chloroperlini │ │ └─o Perlidae │ │ ├─o Claasseniini │ │ └─o │ │ ├─o Acroneuriinae │ │ │ ├─o Anacroneuriini │ │ │ └─o Acroneuriini │ │ └─o Perlinae │ │ ├─o Neoperlini │ │ └─o Perlini │ └─o Polyorthoptera │ ├─? Dermopterida │ │ │ │ │ ├─o Dermaptera ► │ │ │ │ │ └─o Protelytroptera (éteint) │ │ ├─o Elytroneuridae (éteint) │ │ ├─o Archelytridae (éteint) │ │ ├─o Apachelytridae (éteint) │ │ ├─o Protocoleidae (éteint) │ │ ├─o Protelytridae (éteint) │ │ ├─o Megelytridae (éteint) │ │ ├─o Planelytridae (éteint) │ │ ├─o Permelytridae (éteint) │ │ ├─o Permophilidae (éteint) │ │ ├─o Labidelytridae (éteint) │ │ ├─o Dermelytridae (éteint) │ │ └─? Umenocoleidae (éteint) │ ├─? Chresmodidae (éteint) │ └─o Orthopterida │ ├─o Notopterodea ou Grylloblattida │ │ ├─? Protoperlina ou Tillyardembiidae (éteint) │ │ ├─? Lemmatophorina (éteint) │ │ │ ├─o Atactophlebiidae (éteint) │ │ │ └─o Lemmatophoridae (éteint) │ │ └─o Grylloblattina │ │ ├─? Probnidae (éteint) │ │ ├─? Liomopteridae (éteint) │ │ ├─o │ │ │ ├─o Megakhosaridae (éteint) │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Mesoblattinidae (éteint) │ │ │ └─o Blattogryllidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Plesioblattogryllidae (éteint) │ │ └─o Notoptera ou Xenotomia │ │ ├─o Grylloblattodea ou Grylloblattidae │ │ └─o Mantophasmatodea ou Mantophasmatidae │ │ ├─o Raptophasma (éteint) │ │ ├─o Adicophasma (éteint) │ │ ├─o Ensiferophasma (éteint) │ │ ├─o Tanzaniophasmatinae │ │ └─o Mantophasmatinae │ │ ├─o Tyrannophasmatini │ │ └─o │ │ ├─o Mantophasmatini │ │ └─o Austrophasmatini │ └─o Panorthoptera │ ├─? Glosselytrodea (éteint) │ │ ├─o Archoglossopteridae (éteint) │ │ ├─o Glosselytridae (éteint) │ │ ├─o Glossopteridae (éteint) │ │ ├─o Jurinidae (éteint) │ │ ├─o Polycytellidae (éteint) │ │ └─o Uskatelytridae (éteint) │ ├─o │ │ ├─o │ │ │ ├─o Orthoptera ► │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Geraridae (éteint) │ │ │ └─o Titanoptera (éteint) │ │ │ ├─o Mesotitanidae (éteint) │ │ │ ├─o Paratitanidae (éteint) │ │ │ └─o Gigatitanidae (éteint) │ │ └─o Caloneurodea (éteint) │ │ ├─o Caloneuridae (éteint) │ │ ├─o Anomalogrammatidae (éteint) │ │ ├─o Aspidoneuridae (éteint) │ │ ├─o Euthygrammatidae (éteint) │ │ ├─o Paleuthygrammatidae (éteint) │ │ ├─o Permobiellidae (éteint) │ │ ├─o Amboneuridae (éteint) │ │ ├─o Pleisiogrammatidae (éteint) │ │ └─o Synomaloptilidae (éteint) │ └─o Holophasmatodea │ ├─o │ │ ├─o Prochresmodidae (éteint) │ │ └─o Xiphopteridae (éteint) │ └─o │ ├─o Cretophasmatidae (éteint) │ └─o │ ├─o Durnoraria (éteint) │ ├─o Aeroplanidae (éteint) │ └─o │ ├─o Chresmodella (éteint) │ ├─o Baissophasma (éteint) │ └─o │ ├─o Aerophasmatidae (éteint) │ └─o │ ├─o Hagiphasmatidae (éteint) │ └─o │ ├─o Coniphasma (éteint) │ └─o Phasmatodea ou Phasmida │ ├─o Timematidae │ └─o Euphasmida │ ├─o Agathemeridae │ ├─? Pseudoperla (éteint) │ └─o Verophasmatodea │ ├─o Phylliinae │ │ ├─o Phyllini │ │ └─o Nanophyllini │ ├─o Aschiphasmatinae │ │ ├─o Aschiphasmatini │ │ └─o Dajacini │ └─o │ ├─o Bacilloidea │ │ ├─o Pseudophasmatinae │ │ │ ├─o Anisomorphini │ │ │ ├─o Prisopodini │ │ │ ├─o Pseudophasmatini │ │ │ ├─o Stratocleini │ │ │ └─o Xerosomatini │ │ ├─o Bacillidae │ │ │ ├─o Pygirhynchinae │ │ │ └─o Bacillinae │ │ │ ├─o Antongiliini │ │ │ ├─o Bacillini │ │ │ └─o Xylicini │ │ └─o Heteropterygidae │ │ ├─o Heteropteryginae │ │ │ ├─o Heteropterygini │ │ │ └─o Anisacanthini │ │ └─o Obriminiae │ │ ├─o Obrimini │ │ └─o Datamini │ └─o Phasmatidea │ ├─o Necroscioidea