Gatón do Bierzo, floruit 853 e finado despois de 878, tenente no Bierzo e en Astorga, probablemente fillo do rei Ramiro I, foi un magnate que xogou un papel primordial tanto na reconquista militar das terras de Galicia, León e Zamora, como na súa repoboación.
Ascendencia A liña xenealóxica máis aceptada baséase na obra Al-Bayan Al-Mughrib escrita por Ibn Idhari quen o sitúa como irmán do rei Ordoño I e, polo tanto, fillo de Ramiro I. Outros autores, non obstante, o supoñen irmán de Nuña, polo tanto, cuñado de Ordoño.
Protagonista na reconquista e repoboación A invasión musulmá sumiu o Bierzo nunha grave crise demográfica e económica, ata que cara ao 850, Ordoño I, tendo en conta o prestixio do conde Gatón, encargoulle a reconquista e repoboación da bisbarra, empresa á que se suman, seguíndoo, casteláns, asturianos e mozárabes.
Partindo do noroeste do Bierzo (a tradición e a lenda faille partir de Paraxis no concello berciano de Valboa), emprendeu diversas expedicións militares co obxectivo de controlar os territorios bercianos, así como León e Zamora, conseguindo afianzar o dominio sobre o primeiro deles e en gran parte dos segundos.
O seu papel na repoboación destes territorios foi moi importante, asumindo o protagonismo desta tarefa, repoboando, nesa época, gran parte de León e Zamora con xentes procedentes do Bierzo. No ano 854 encárgaselle a repoboación de Astorga Así se testemuña nun documento do ano 878 que nomea o conde Gatón á fronte do populus de Bergido cum illorum comite Gaton exierunt pro Astorica populare.
En 854 Ordoño I enviou tropas para socorrer os toledanos que se sublevaran contra Al-Hakam os que, temendo as represalias do emir, solicitaron apoio. O rei enviou unha mesnada liderada polo conde Gatón que foi derrotada despois de caer nunha emboscada, morrendo, segundo as crónicas árabes, uns oito mil cristiáns.
Posteriormente, durante ese século, repoboáronse baixo o seu mando, numerosas vilas e aldeas que ao ser ocupadas por grupos procedentes do Bierzo, conservaron nas súas toponimias o lugar de orixe.
Na bisbarra de La Cepeda encóntrase a viña de Villagatón, que como o seu nome indica aloxou o Pazo do Conde Gatón. Non se conserva devandito edificio, pero si aínda a rúa que o albergou, hoxe chamada Rúa do Pazo.
Matrimonio e descendencia
Casou con Exilona (tamén chamada Exilo), nacendo catro fillos deste matrimonio :
Sarracino Gatoniz. Bermudo Gatoniz. Hermesinda Gatoniz casada con Hermenexildo Guterrez, magnate galego, dux de Galicia, conquistador de Coímbra, e mordomo maior do rei Afonso III de Asturias. Deste matrimonio naceron: Elvira Menéndez, esposa de Ordoño I de Galicia, e Goterre Méndez, conde do Miño e pai de San Rosendo. Sabarico II, bispo de Mondoñedo dende 907 ata 925-926. Patruina Gatoniz (morta despois de xuño de 927).Aparece na documentación do Mosteiro de San Salvador de Celanova o 25 de xuño de 927 facendo unha doazón ao seu sobriño-neto, o bispo San Rosendo dunhas propiedades que pertenceran ao seu irmán xa defunto, o bispo Savarico. 'Cfr. ' ' Sáez (1947), páx. 48, nota 94.
Notas
Véxase tamén Bibliografía
Categoría:Historia de Castela e León Categoría:Nobres de Galicia do século IX Categoría:Nobres de León