Orión é un xigante mitolóxico procedente da mitoloxía grega, grego antigo: Ὠρίων ou Ωαρίων; latín: Orión ou máis raramente Oarion.
Xeneralidades As fontes clásicas recollen varias versións diferentes sobre Orión. Existen dúas versións principais sobre o seu nacemento e varias respecto á súa morte. Os episodios máis importantes da súa vida son o seu nacemento en Beocia, a súa visita á illa de Quíos onde se encontrou con Mérope e foi cegado polo seu pai Enopión, a recuperación da vista na illa de Lemnos, a súa cacería xunto con Ártemis en Creta, a súa morte causada por unha frecha lanzada por Ártemis ou por un escorpión xigante e a súa elevación aos ceos pola mesma Ártemis, ou por Zeus, como a constelación de Orión.
Na literatura grega aparece como un gran cazador na Odisea de Homero, onde Odiseo ve a súa sombra no inframundo. A lenda básica de Orión está relatada por recompiladores de mitos helenísticos e romanos mais non hai unha versión literaria das súas aventuras comparable, por exemplo, á de Xasón nas Argonáuticas de Apolonio de Rodas ou a Medea de Eurípides. No poema Fastos de Ovidio, no mes de maio cítase o nacemento de Orión. Os fragmentos lendarios superviventes proporcionaron un campo preparado para a imaxinación sobre a prehistoria e a mitoloxía gregas.
Orión realizou varios papeis na cultura da antiga Grecia. A historia das aventuras de Orión o cazador é unha das que quedan máis evidencias: é a personificación da constelación do seu mesmo nome, foi venerado como heroe no sentido grego, na rexión de Beocia e hai unha pasaxe etiolóxico que di que Orión foi o responsable do aspecto actual dos estreitos de Sicilia.
Literatura Homero e Hesíodo Orión é mencionado nas máis antigas obras superviventes da literatura grega, que datan dos séculos VII a. C. ou VIII a. C. Na Ilíada de Homero, Orión é descrito como unha constelación e a estrela Sirio como o seu can. Na Odisea, Odiseo veo cazando no inframundo cun garrote de bronce. Tamén é mencionado como unha constelación, como o amante de Eos, a deusa do amencer, como asasinado por Ártemis e como o máis fermoso dos mortais.Rose, A Handbook, páx.117. Homero nunca identifica o cazador coa constelación e suxire que non son orixinalmente a mesma personaxe. Nos Traballos e días de Hesíodo, Orión é tamén unha constelación con movementos que son usados para datar as tarefas agrícolas. miniatura|Pintura de Daniel Seiter de Diana sobre o corpo de Orión, antes da súa ascensión aos ceos, (1685). A lenda de Orión foi integramente contada nunha obra perdida de Hesíodo, probablemente a Astronomía. Esta versión é coñecida a través da obra sobre constelacións dun autor helenístico, quen dá un largo resumo sobre o escrito por Hesíodo sobre Orión.<ref> se estas obras son realmente de Hesíodo ou de Eratóstenes é dubidoso. Por iso considérase o autor de Catasterismi como o Pseudo-Eratóstenes. En devandita obra non se especifica que obra de Hesíodo está resumindo, mais asúmese modernamente que é a mesma obra que outros autores chaman Astronomía. Dende logo non é nin a Teogonía nin os Traballos e días”.</ref>
De acordo con esta versión, Orión era o fillo de Poseidón e Euríale, filla de Minos, rei de Creta. Orión tiña o don de andar sobre as augas, concedido polo seu pai, Poseidón. Foi ata a illa de Quíos onde se embebedou e atacou a Mérope, filla de Enopión. En vinganza, Enopión cegou a Orión e expulsouno de Quíos. Orión encamiñouse a Lemnos onde o deus Hefesto ten a súa forxa. Hefesto díxolle ao seu criado Cedalión que o guiase ao extremo oriente, onde Helios, o Sol, o curaría. Orión levou nos ombreiros a Cedalión, mentres este o guiaba. Retornou a Quíos para castigar a Enopión, mais este escondeuse baixo terra e escapou á ira de Orión. Posteriormente Orión pasou a Creta onde cazou xunto á deusa Ártemis e a súa nai Leto. Durante o curso da cacería vangloriouse de que podía matar todos os animais e bestas da Terra. Xea alarmouse e enviou un xigantesco escorpión para matalo. O escorpión conseguiu facelo e trala súa morte as deusas solicitaron a Zeus que puxese a Orión entre as constelacións do ceo. Zeus outorgouno e en memoria da morte do heroe engadiu tamén a constelación do escorpión.Ambas as constelacións teñen a particularidade de que cando unha comeza a ser visible no ceo nocturno, a outra ocúltase, mantendo así unha persecución celeste reflexo da que tiveron en vida.
Outras fontes Aínda que Orión apenas ocupa unhas poucas liñas nas obras de Homero e só é citado nos Traballos e días de Hesíodo, moitas das historias sobre el rexístranse en alusións incidentais e en escuros escritos posteriores. Ningún gran poeta relatou a lenda.Rose, A Handbook, páx.116–117 As máis antigas fontes sobre a lenda de Orión son, en gran medida, notas marxinais en poetas antigos (escolios) ou compilacións por autores posteriores, ou equivalente as recompilacións de referencia ou enciclopedias. Mesmo a lenda recollida na Astronomía de Hesíodo sobrevive nunha de devanditas compilacións. En moitos casos, incluíndo o resumo da Astronomía, aínda que a obra que se conservou leva o nome dun autor famoso, como Apolodoro de Atenas, Eratóstenes, ou Hixino, o que sobrevive é ou ben unha antiga falsificación ou ben un resumo da compilación orixinal por un escritor posterior de dubidosa competencia. Os editores destes textos suxiren que podían levar os nomes de grandes autores porque eran resumos, e mesmo notas de alumnos, baseados nas súas obras.En Oxford Classical Dictionary, baixo a epígrafe dedicada a Apolodoro de Atenas (6) describe a Biblioteca mitolóxica como unha falsificación varios séculos posterior a Apolodoro. Así mesmo distingue a Hixino (4), como o autor das Fábulas e Astronomía poética, de Hixino (1), Caio Xulio, indicando que os absurdos da abreviada compilación realizada polo primeiro das obras do segundo son debidos parcialmente á ignorancia do grego pola súa parte. En Eratóstenes, cualifica a Catasterismi como pseudo-eratóstenica. Véxase para estes dous últimos miniatura|esquerda|300px|Imaxe da constelación de Orión. As estrelas que forman en cuadrilátero exterior son Saiph, Betelgeuse, Rigel e Bellatrix e as tres que forman o cinto de Orión son Mintaka, Alnitak e Alnilam, tamén coñecidas como As Tres Marías. Nas marxes da copia realizada pola emperatriz Elia Eudoxia da Ilíada hai unha nota resumindo o poeta helenístico, Euforión de Calcis, do século II a. C., que conta o nacemento do xigante Orión en Tanagra: as tres deidades, Zeus, Hermes e Poseidón foron de incógnito a visitar a Hirieo de Tanagra quen cociñou un boi enteiro para eles. Cando os deuses lle ofreceron concederlle un desexo pola súa hospitalidade, Hirieo pediu ter un fillo. Os deuses tomaron o pelello do boi, exacularon ou ouriñaronAmbas as accións escríbense en grego co mesmo participio: ourion, explicando así o nome de Orión. Na versión que chegou ata a actualidade de Palefato, Historias incribles, 51, emprega apespermenan, sementar, estender semente e ourēsai, infinitivo de ourion, en diferentes ocasións. As traducións de Hixino ao latín son ambiguas. O mitógrafo Karl Kerenyi asume a exaculación de seme como a interpretación máis obvia, non obstante John Peter Oleson argumenta que debe entenderse ouriñar. (véxase ). Así mesmo, Robert Graves relaciónao cun rito africano para invocar a chuvia que incluía ouriñar nunha pel de touro. nel, e soterrárono. Deixáronlle instrucións de que á décima lunaciónDez lunacións era a medida de tempo na que se cifraba en tempos dos antigos gregos a duración dun embarazo. Corresponde aos nove meses que se consideran hoxe en día o desenterrase. Cando o fixo atopouse cun neno, ao que chamou Urión, o que ouriña.
Unha segunda versión completa, pero incluso máis curta que a de Hesíodo, está recollida nunha colección romana de mitos baseada na obra do mitólogo e poeta Ferécides de Leros. Orión é aquí descrito como nado da terra, autóctono e divino en sentido estrito, aínda que tamén se mencionan a Poseidón e Hermes como os seus pais, e enorme en estatura. Inclúe ademais un primeiro matrimonio con Side antes de coñecer a Mérope, ambas as imaxes producidas por Zeus con éter da bóveda celeste. Todo o que se coñece de Side é que Hera a guindou ao Hades por rivalizar con ela en beleza. Tamén dá unha versión da súa morte distinta da homérica: Eos, a Aurora, namorouse de Orión e levouno a Delos onde Ártemis o matou.Fontenrose, Orion: The Myth of the Hunter and the Huntress, páx. 6. Aínda que esta versión da lenda nos chegou a través de Apolodoro na súa Biblioteca mitolóxica, véxase , é case seguramente atribuible a Ferécides de Leros.
Outra narración sobre Orión, de tres parágrafos de lonxitude, débese a un escritor latino cunhas breves anotacións que chegaron baixo o nome de Hixino. e además un resumo curto en a crítica moderna mantén que estas non son as versións orixinais de Hixino senón resumos posteriores. Este cita como fontes a Calímaco, a AristómacoOxford Classical Dictionary: Aristómaco de Soli escribiu sobre apicultura. e a Istro e comeza coa historia do nacemento de Orión na pel de touro e sitúa a acción en Tebas ou en Quíos. Existen dúas versións do propio Hixino, nunha das cales omite a presenza de Poseidón, que é, segundo a moderna crítica, a versión máis antiga e concordante coa orixinal.Fontenrose, Orion: The Myth of the Hunter and the Huntress .
A mesma fonte conta dúas versións diferentes da morte de Orión. A primeira di que Orión vivía en "achegada intimidade"prope nimia conjunctum amicitia vixisse. Hixino, Astronomía poética, ii.34 con Enopión e querendo demostrarlle a súa habilidade para a caza, vangloriouse ante Ártemis e Leto de que podía matar calquera animal sobre a terra. Xea alarmouse e enviou o escorpión, que o matou. Na segunda, Ártemis namórase de Orión anoxando dese xeito o seu irmán Apolo. Nunha ocasión en que este ve a Orión nadando tan lonxe que só podía vérselle a cabeza, retou a Ártemis a que alcanzase cunha frecha o vulto escuro que se podía observar, e acertándolle, matou a Orión. Apolo reta a Ártemis a acertar o malvado Candaor que acababa de seducir unha das sacerdotisas hiperbóreas de Ártemis. Candaor era o sobrenome beocio de Orión, aínda que Ártemis non o sabía. Parece ser que esta narración é un recurso literario de Graves, xa que non aparece citada nas súas fontes.
Hixino conecta Orión con máis constelacións ademais da de Escorpión. Orión tratou de violentar a Pléione mentres viaxaba xunto ás súas fillas as Pléiades por Beocia. Elas escaparon pero Orión perseguinas durante sete anos ata que Zeus, compadecido da súa fuxida, elevounas aos ceos. Os seus cans están representados polas constelacións de Can maior e Can menor. Perseguen a constelación da Lebre, aínda que segundo Hixino, a algúns críticos, como Calímaco, parécelles pouca presa e represéntano perseguindo o Touro.
Un mitógrafo renacentista, Natalis Comes, engadiu os nomes dos cans de Orión: Leucomelaena, Maera, Dromis, Cisseta, Lampuris, Lycoctonus, Ptoophagus, Arctophonus. Calquiera que sexan as súas interpretacións, sempre é escrupuloso á hora de citar as súas fontes. Neste caso, polo contrario, di simplemente commemorantur, adderunt o que vén significar escritores antigos, sen especificar. Os nomes dos cans significan: Branco-negro, posiblemente Gris, Centella, Corredor, Ansioso, Brillante, Matador de Lobos, Comedor de Medo (?) e Matador de Osos.
Variantes