A Rexión de Murcia (en castelán: Región de Murcia, en valenciano: Regió de Múrcia) é unha comunidade autónoma uniprovincial de España situada no sueste da Península Ibérica. Limita ao norte con Castela-A Mancha, ao sur co mar Mediterráneo, ao oeste con Andalucía e ao leste coa Comunidade Valenciana.
Trátase dunha rexión histórica do sueste de España, herdeira do antigo Reino de Murcia, que tradicionalmente comprendeu as provincias de Albacete e Murcia. Durante a Transición, Albacete quedou integrada na nova Castela-A Mancha, formándose a actual autonomía uniprovincial.
A súa capital e cidade máis poboada é Murcia, que é sede dos órganos institucionais rexionais, agás a Asemblea Rexional de Murcia, que se atopa en Cartaxena, segunda cidade en importancia. Algo menos dun terzo da poboación total da Rexión vive na cidade de Murcia, mentres que esta cidade xunto con Cartaxena e Lorca aglutinan a metade da poboación.
A rexión é unha das maiores produtoras de froitas, verduras e flores de Europa, con viñedos importantes nos municipios de Jumilla, Bullas e Yecla, que posúen denominación de orixe. O seu territorio é cálido e na súa maioría semiárido; a pesar diso, a súa agricultura é tradicionalmente de regadío. Tamén é importante o sector turístico, especialmente concentrado na costa, así como as industrias petroquímica, enerxética e alimentaria.
Xeografía física Relevo A Rexión sitúase no extremo oriental das Cordilleiras Béticas e vese influída pola súa orografía. Estas cordilleiras divídense á súa vez en:
Cordilleira Prebética: a máis setentrional, constitúe os relevos que forman, de oeste a leste, as Serras da Muela, do Porto, de Sopalmo, da Magdalena e de El Carxe. A súa litoloxía dominante é fundamentalmente carbonatada. A existencia de importantes fallas rexionais (Jumilla-Pinoso e Jumilla-Yecla) favoreceu a aparición de fenómenos de diapirismo (Jumilla e Yecla) e de volcanismo (La Celia). Cordilleira Subbética: está constituída por numerosos encabalgamentos superpostos entre si ou sobre os materiais do Prebético. Os seus materiais forman parte da Serra de Moratalla ata a Serra de Barinas, pasando polos relevos da Serra do Gavilán, Quipar, Ouro e da Pila, e tamén de forma notable na Serra de Ricote. Cordilleira Penibética (de norte a sur): os tres complexos litolóxicos diferenciados (Nevado-Filabride, Alpujárride e Maláguide) atópanse moi fracturados, aínda que existe un predominio de encabalgamentos e fallas inversas entre devanditos complexos. Resultado desta complexidade estrutural son as serras de Almenara, Carrascoy, Cartagena ou de Espuña. A súa litoloxía dominante corresponde a rocas metamórficas e carbonatadas.
Hai importantes fallas rexionais en todas as zonas, como a Falla de Alhama de Murcia, a falla de Bullas-Archena ou a Cicatriz Nor-Bética, xunto á intersección con outras fallas menores.
miniatura|dereita|400px|Cara sur do macizo de Revolcadores.
Tradicionalmente considerouse que o pico de Revolcadores, pertencente ao macizo de mesmo nome, era o máis alto da Rexión de Murcia, con 2.027 metros de altura; pero nas medicións dos últimos mapas do SNIG (Servizo Nacional de Información Xeográfica de España) Revolcadores figura con 1.999 m e é un cume do mesmo macizo, lixeiramente máis setentrional, a máis elevada: Los Obispos, con 2.015 m de altitude.
Aproximadamente o 27 % do territorio murciano corresponde a relevos montañosos, o 38 % a depresións intramontanas e vales corredores, e o 35 % restante a chairas e penechairas.
Climatoloxía A Rexión de Murcia goza dun clima mediterráneo de tipo semiárido, cuns invernos suaves (11 °C de media en decembro e xaneiro) e uns veráns calorosos (con máximas de 40 °C). A temperatura anual media é de 18 °C.
Cunhas precipitacións escasas duns 300 a 350 mm por ano, a Rexión ten entre 120 e 150 días ao ano onde o ceo está totalmente despexado. Abril e outubro son os meses con máis precipitacións, sendo frecuentes as trombas de auga nun só día.
A distancia respecto ao mar e o relevo fai que existan diferenzas térmicas entre a costa e o interior, sobre todo no inverno. Mentres que no litoral as temperaturas de cando en cando descenden de 10 °C, nas comarcas do interior non se adoita exceder os 6 °C e as súas precipitacións son maiores (ata 600 mm).
A marca absoluta de temperatura rexistrada en España foron os 47,8 °C rexistrados na cidade de Murcia o día 29 de xullo de 1876.
Hidrografía miniatura|esquerda|O río Segura ao seu paso por Archena. A rede hidrográfica da Rexión de Murcia componse de forma fundamental polo río Segura; que constitúe o eixo principal da rede de drenaxes murciana, ao que hai que engadir uns eixos secundarios estruturados ao redor dos seus afluentes: Mundo, Alhárabe, Argos, Quípar, Mula e Guadalentín.
Este sistema hídrico canaliza o 95% das augas que se recollen na Rexión de Murcia, o resto son vertidas cara á costa mediterránea a través de multitude de ramblas. Excepto unha pequena parte do norte do municipio de Yecla que pertence á conca do Xúcar, e o extremo máis occidental dos termos de Moratalla e Caravaca que verten á do Guadalquivir,Rodríguez Llopis, Atlas histórico ilustrado de la Región de Murcia y su antiguo reino, pag. 18 o resto do territorio murciano atópase baixo a unidade hidrolóxica do Segura.
O déficit de recursos hídricos que sofre a conca do Segura; motivado por ser unha conca de réxime pluvial mediterráneo levantino, impulsou ao longo do tempo diversas iniciativas gobernamentais que pretendían solucionar ou polo menos paliar devandito déficit. Algunhas das máis significativas son: O transvasamento Texo-Segura, completado en 1979 e en servizo; O transvasamento do Ebro, incluído inicialmente no Plan Hidrolóxico Nacional aprobado en 2005 e logo suprimido, que prevía transvasamentos desde devandito río a diversas concas deficitarias, entre outras a do Segura; O Programa AGUA, actualmente en marcha, que se expuxo como alternativa aos transvasamentos previstos no Plan Hidrolóxico Nacional e que inclúe, entre outras actuacións, a construción de plantas desalgadoras.
Historia miniatura|División de Hispania realizada por Diocleciano no ano 298.
Idade Antiga
Á importante presenza da cultura ibera na zona, dominada polos bastetanos e os mastienos, hai que engadir a poderosa influencia fenicia a través das intensas redes comerciais e de asentamentos costeiros como a Punta dos Gavilanes en Mazarrón.
Os cartagineses desenvolveron posteriormente o seu máis importante área de actuación peninsular no Sueste ibérico. No Asdrúbal fundou un asentamento comercial na actual Cartagena, denominándoa Qart Hadasht (Cidade Nova en fenicio) do mesmo xeito que a súa homóloga africana, sendo conquistada no por Escipión, que a rebautizou como Carthago Nova para diferenciala da Carthago africana.
Baixo o dominio romano o territorio da actual Rexión de Murcia formou parte, primeiro da provincia da Hispania Citerior, posteriormente á provincia Tarraconense, constituíndose no Baixo Imperio romano a Provincia Carthaginense. Nesta época Carthago Nova foi unha das principais cidades romanas de Hispania.
Idade Media
Ao longo do século V produciuse a invasión de diversos pobos bárbaros, instalándose os visigodos no último cuarto do século. Con todo no 552 o sueste hispano caeu en poder dos bizantinos de Xustiniano, creando a Provincia de Spania, cuxa capital foi Carthago Spartaria (Cartagena). Posteriormente os visigodos recuperaron as zonas do interior, desenvolvéndose baixo o seu control as cidades de Orihuela e Begastri.
No século VIII o Sueste volveu estar unido baixo o poder do dux visigodo Teodomiro. Este foi quen pactou cos musulmáns de Abd o Aziz no 713 o denominado Pacto de Teodomiro, polo que a zona quedaría como rexión autónoma, pasando a ser denominada como Cora de Tudmir. Coa dominación musulmá desenvolveuse a agricultura de regadío que tanta importancia tivo (e segue tendo nalgunhas comarcas) na economía murciana. A Cora de Tudmir tiña o seu capital en Orihuela, pasando posteriormente a Lorca. A partir do 825 Córdoba decidiu facerse máis presente na Cora polo que Abderramán II mandou fundar Mursiyya; a actual cidade de Murcia, que acabaría por converterse na capital da Cora de Tudmir ao longo do século X.
No século XI, durante os primeiros reinos de taifas xurdiu a Taifa de Murcia, un dos territorios en que se dividiu o Califato de Córdoba, fundada por Abu Abd al-Rahman Ibn Tahir con capital en Mursiyya (Murcia), logo da decadencia do Califato Omeia. Tras a Batalla de Sagrajas en 1086, a dinastía Almorábide estendeuse por todas as taifas reunificando Al-Ándalus.
No século XII, coa chegada dos almohades, xurdiu a segunda Taifa de Murcia da man de Ibn Mardanis (o Rei Lobo), que na súa loita antialmohade dominou un territorio comprendido desde Xaén ata Albarracín. Durante o seu reinado, Mursiyya converteuse nunha das principais cidades de todo Al-Andalus. No 1172, o seu reino foi totalmente conquistado polos almohades. Con todo, en 1228, aproveitando a debilidade almohade tras a derrota das Navas de Tolosa, Ibn Hud sublevouse no Val de Ricote dando lugar á terceira Taifa de Murcia, pondo baixo o seu control todos os territorios que se mantiñan baixo dominio musulmán na Península, excepto Valencia e o Estreito. Tras o seu asasinato en 1238, e cun reino en recesión, os sucesores de Ibn Hud expuxeron a Fernando III o Santo o vasalaxe do reino musulmán de Murcia (1243).
A través do tratado de Alcaraz, a taifa de Murcia convertíase nun protectorado de Castela. Con todo diversos núcleos da taifa non acataron o acordo polo que o infante Afonso (futuro Afonso X) aplicou o dereito de conquista sobre Mula (1244) e Cartagena (1245). O resto da taifa permaneceu baixo autonomía musulmá. Con todo, en 1250 Castela decidiu crear a diocese de Cartagena, e en 1258 o adiantamento maior do Reino de Murcia. Os sucesivos incumprimentos do pactado en Alcaraz levaron á sublevación dos musulmáns murcianos en 1264. A rebelión foi definitivamente sufocada polas tropas de Xaime I o Conquistador en 1266, deixando un importante continxente de poboadores cataláns e aragoneses.
A partir de 1266 Afonso X puido comezar a construír libremente o cristián Reino de Murcia coa creación de concellos, a doazón de vilas a ordes militares ou nobres, o repartimento de terras, e concedendo a Murcia a representatividade do seu reino nas Cortes castelás. miniatura|O Reino de Murcia no contexto dos territorios da Coroa de Castela. En 1296, no contexto do conflito dinástico pola minoría de idade de Fernando IV, Afonso da Porca ofreceu o Reino de Murcia a Xaime II de Aragón a cambio da súa colaboración. Xaime conquistou o reino entre 1296 e 1300, articulándoo como un territorio máis da Coroa de Aragón ao outorgarlle os foros das Constitutiones Regni Murcie de 1301. En 1304, pola Sentenza Arbitral de Torrellas, Xaime "o Xusto" devolveu á Coroa de Castela o Reino de Murcia, a excepción do val do Vinalopó, o Campo de Alacant, e a Vega Baja que pasaron ao Reino de Valencia.
Durante o século XIV produciuse unha profunda crise económica e de poboación debido ás epidemias, as perigosas incursións granadinas, e os conflitos con Aragón.
Idade Moderna
A finais do século XV o Reino de Murcia perdeu o seu carácter fronteirizo ao producirse a conquista da zona oriental do Reino nazarí de Granada en 1488, na que tropas murcianas participaron activamente. O fin da fronteira permitiu un importante crecemento económico e de poboación ao longo de todo o século XVI.
A crise finisecular española do século XVI non chegaría ao Reino de Murcia ata ben entrado o século XVII, tras a expulsión dos mouriscos murcianos en 1613, o afundimento do importante sector sericícola en 1630, as posteriores epidemias de 1648 e as inundacións de 1651.
miniatura|Mapa do Reino de Murcia en 1795