A igrexa de San Pedro é un templo católico situado na vila de Lugo. A igrexa formou parte do convento de San Francisco de Lugo, que pertenceu á Orde Franciscana e un dos máis destacados desta cidade e tamén, en opinión dalgúns autores, a «síntese da arquitectura franciscana e dominica en Galicia». Está declarada Ben de Interese Cultural. Historia Fundación miniatura|Francisco de Asís. Óleo sobre lenzo de Bartolomé Esteban Murillo (catedral de Anveres). Segundo a tradición o convento de San Francisco de Lugo fundouno o propio Francisco de Asís en 1214, durante a súa peregrinación a Santiago de Compostela, aínda que hai numerosos mosteiros en España que reivindican esa «honra», e outros autores afirmaron erroneamente que se non foi fundado persoalmente polo propio San Francisco debeu selo por algúns dos seus discípulos. A afirmación de que en 1267 os franciscanos aínda non se instalaron en Lugo «parece» ser certa en opinión de Marta Pérez Martínez, xa que no testamento que nesa data outorgou o bispo de Lugo, chamado Miguel, o prelado non lles deixou ningún legado nin aos dominicos nin aos franciscanos de Lugo, a pesar de que si o fixo a outros conventos mendicantes de Galicia, polo que en opinión de devandita historiadora é moi probable que nesa data aínda non se fundase o convento de San Francisco.
Tarrío Carrodeaguas afirma que entre os anos 1280 e 1282 os franciscanos xa tiñan convento en Lugo, e hai constancia de que en 1282 xa tiñan un, porque nesa data estableceron un «pacto de amizade» cos dominicos lucenses e repartíronse unha propiedade que compraran. Ademais, na Crónica da Provincia Franciscana de Santiago afirmouse que o convento de San Francisco xa se fundara antes de 1332 e que o rei Afonso XI de Castela lle concedeu un privilexio que se conservaba no convento.Na Crónica de la Provincia Franciscana de Santiago afírmase que o convento o fundara un conde de Lemos, e que os herdeiros deste título, Pedro Enríquez e o seu fillo Fadrique Enríquez, que tamén fue duque de Arjona, foron os que reedificaron o convento. Disto derivaríase, xunto co feito de estaren sepultados ambos na capela maior, que arredor de 1614 os condes de Lemos ainda conservasen o padroado od convento (Tarrío Carrodeaguas 2012, 523). Mais se ben o conde Pedro Enríquez si foi sepultado no convento de San Francisco de Lugo, onde tiña un sepulcro con epitafio, seu fillo e herdeiro Fadrique Enríquez foi sepultado primeiro na abadía de Santa María de Benevívere e despois no convento de Santa Clara la Real de Toledo, onde se conservan os seus restos (Pérez Martínez 1996, 74). Mais non hai probas que confirmen que os franciscanos xa ocupaban o edificio actual até o ano 1358, durante o reinado de Pedro I de Castela, e nos seus primeiros momentos, nin a igrexa nin o convento tiveron un patrocinador destacado.
Con todo, no século XIV o padroado do convento quedou en mans dos condes de Trastámara, xa que Pedro Henríques de Castela, que era neto de Afonso XI de Castela e conde de Trastámara, Lemos, Sarria, Viana do Bolo e O Bolo, planeou enterrarse na capela maior do convento xunto cos seus familiares. O mencionado conde financiou boa parte das obras da capela maior do templo, aínda que hai razóns para crer que á súa morte, ocorrida en 1400, aínda non fora terminada, o que obrigou ao seu fillo, Fadrique Enríquez de Castela, que foi duque de Arjona, a seguir financiando as obras e a construír «capelas e mausoleos» para os membros da súa familia. É posible que en 1430, tras a morte do duque Fadrique preso no castelo de Peñafiel, o padroado do convento pasase a mans da súa irmá, Beatriz Enríquez de Castela, e mais do esposo seu o conde Pedro Álvarez Osorio.
Outras familias nobres tamén tiveron un protagonismo destacado, aínda que inferior ao dos condes de Trastámara, na construción do convento, e entre elas figuraban a dos Ulloa, cuxa vinculación co mesmo comezou en 1402, a dos Bolaño, que empezou en 1422, e por último a dos Saavedra e a dos Goyos, que tivo lugar en 1456.
O convento entre os séculos XVII e XX miniatura|Vista xeral do claustro do antigo convento de San Francisco. O 8 de decembro de 1638 houbo un grande incendio que consumiu o edificio agás os elementos construídos en pedra, a igrexa e o claustro. Pérez Martínez sinala que o bispo de Lugo, Juan Vélez de Valdivieso, proporcionoulles aos franciscanos un aloxamento provisional. Os frades iniciaron axiña a reconstrución do convento coas xenerosas esmolas do bispo e dos habitantes da vila.
En 1809, durante a Guerra da Independencia, as tropas británicas en primeiro lugar e posteriormente os soldados franceses causaron graves danos no complexo conventual, que foi destinado a cuartel, e tamén na igrexa, que chegou a ser utilizada como cortello. Case todo o mobiliario do templo foi convertido en leña polos soldados, aínda que se salvaron algúns fragmentos de diversos altares.
En 1835 o convento sufriu a Desamortización de Mendizábal, que afectou a case todos os mosteiros de España, e o día 30 de agosto dese mesmo ano os franciscanos e os dominicos abandonaron a cidade de Lugo e o convento de San Francisco foi incautado polo Estado e ordenouse o seu peche por «circunstancias políticas».
O convento e o claustro, aínda que non a igrexa, albergaron sucesivamente ao longo do século XIX un asilo de beneficencia, unha casa de maternidade e o Teatro Municipal da cidade, e a pesar de que os frades franciscanos regresaron a Lugo en devandito século non volveron aloxarse no seu antigo convento. A igrexa conventual empregouse como presidio e almacéns municipais, etapa na que desapareceron algúns dos sepulcros, dos que só se conservan na actualidade os seus arcosolios, e mesmo algunhas das laxas do solo do templo. miniatura|Cabeceira da igrexa de San Pedro de Lugo En 1867 a antiga igrexa de San Francisco foille cedida á Venerable Orde Terceira, e os seus membros restaurárona rapidamente para que polo menos puidese abrirse ao culto, o que levou a efecto o 10 de febreiro dese mesmo ano. Pero iso non impediu que en 1892 fose demolida a sancristía do templo para construír un frontón de pelota.
A igrexa de San Francisco converteuse en 1915 na parroquia de San Pedro, que até entón tivera a súa sede na catedral de Lugo, e aínda permanece baixo devandita advocación na actualidade. En 1915 comezou a restaurarse o antigo templo gótico, substituíuse boa parte do teitume antigo, e fixéronse grandes reparacións na torre, na que se colocaron escaleiras e campás. En 1917, debido ao seu estado ruinoso, demoleuse o hastial do brazo norte do cruceiro do templo e reconstruíuse de novo aínda que cunha perda de 80 centímetros de lonxitude.
En 1931 a igrexa foi declarada Monumento nacional polo Estado español, e na década de 1950 o que quedaba do antigo convento foi demolido para levantar un edificio de nova planta que debería albergar o Museo Provincial de Lugo, que aínda permanece alí. O claustro, a cociña e o refectorio do antigo convento franciscano forman parte na actualidade de devandito museo, que abriu as súas portas en 1957, e o arquitecto Francisco Pons Sorolla dirixiu na década de 1970 diversas obras de restauración na igrexa de San Pedro.
Igrexa e as dependencias conventuais
Igrexa de San Pedro miniatura|Interior da igrexa. A igrexa de San Pedro ten planta de cruz latina, e o seu cruceiro, cuberto por un tellado a catro augas que descansa sobre unha estrutura de madeira sostida por catro arcos torais, sobresae tanto en altura como en lonxitude, e é de «un só tramo en cada brazo, e de cinco tramos na nave».
Na cabeceira do templo, cuxa nave está cuberta por un artesoado de madeira plano e a dúas augas, hai tres ábsidas, que constitúen outras tantas capelas, e que están cubertos por bóvedas de crucería, aínda que a ábsida central, onde se sitúa a capela maior, é de maior tamaño que os dos lados. O estilo e a tipoloxía do templo, como sinalou Pérez Martínez, é a que máis frecuentemente empregaron as ordes mendicantes nas súas igrexas nesa época.
A única nave do templo está composta por cinco tramos divididos por «catro arcos de diafragma apuntados», e aos pés da igrexa áchase o coro, que foi construído no século XVIII.
Portada principal Sitúase aos pés do templo e no lado occidental, con dous contrafortes cadrados que a enmarcan e que frean o empuxe da nave do templo e da mesma portada, que está realizada con perpiaños de granito que terminan nun «piñón a dúas augas» coroado por unha cruz. No corpo central hai unha ampla ventá, e no inferior está a porta, que permite o acceso ao templo. Xunto á portada atópanse a torre, que está á súa dereita, e a capela da Venerable Orde Terceira, que se acha á súa esquerda e cuxa portada está ao mesmo nivel da fachada principal da igrexa.
Capela maior
Historia miniatura|Capela maior O conde Pedro Enríquez de Castela dispuxo no seu testamento que o seu cadáver debería recibir sepultura nunha capela que fundara no convento de San Francisco de Vilafranca do Bierzo e na que deberían facerlle unha sepultura «solemne e honrada». Para ese fin legou ao convento 200.000 marabedís que quedarían unidos a outros 2000 que doara anteriormente ao mesmo procedentes do portádego da vila de Villafranca de Valcárcel, da que o conde era señor, aínda que Alfonso Franco Silva sinalou que legou a ese convento unicamente 100.000 marabedís.
A pesar do anterior, outros autores aseguran que Pedro Enríquez desexaba enterrarse no convento de San Francisco de Lugo, onde finalmente recibiría sepultura, e afirman que non só o desexaba como lugar de enterramento para si mesmo senón tamén para os membros da súa familia e «outros nobres relacionados con el». O conde foi posiblemente o primeiro titular do padroado da capela maior dos franciscanos de Lugo, cuxas obras financiou e onde desexaba que descansasen os seus restos, e tamén custeou segundo algúns autores a maior parte da igrexa conventual e do convento e o seu propio enterramento. Pérez Martínez sinalou que, como era usual naquela época, posiblemente o conde lles deixou antes de morrer aos franciscanos de Lugo os fondos necesarios para que proseguisen as obras do seu convento, que tamén sería beneficiado polo seu fillo Fadrique Enríquez e posteriormente polos condes de Lemos.
Descrición É a maior do templo, ten forma hexagonal, e sobresae tanto «en planta como en alzado» pola súa altura, anchura e lonxitude. Como xa advertiu Pérez Martínez, é moi semellante á capela maior da igrexa de San Miguel de Palencia. Tarrío Carrodeaguas sinalou que a orixinalidade desta capela maior, que segundo algúns autores garda un gran parecido coa da basílica de Santa María dei Frari de Venecia, radica na forma da súa «planta poligonal derivada do decágono», xa que en lugar dunha ventá apuntada no seu eixo hai un ángulo co seu «correspondente contraforte».
Cripta Na década de 1970, durante unhas obras de restauración na igrexa, descubriuse unha pequena cripta de forma hexagonal e de pequenas dimensións que segundo algúns autores debeu servir para aloxar provisionalmente os restos dos que posteriormente eran sepultados na capela maior, onde foron localizadas «as osamentas correspondentes», como indicaron algúns autores, que basean a súa hipótese no feito de que en 1577 foron trasladados a este convento desde Madrid, onde faleceran en 1575, os restos do IV conde de Lemos, Fernando Ruiz de Castro e Portugal, e da súa esposa Teresa, que segundo esa fonte debían ser enterrados en sepulcros colocados na capela maior da igrexa de San Francisco.
Con todo, non hai constancia de que na capela maior haxa sepulcros, polo que cabe a posibilidade de que a cripta, á que actualmente non se pode acceder por estar situada baixo o altar maior, servise como lugar provisional de repouso aos mencionados condes.
Capela ao lado do Evanxeo