Jodensavanne (en neerlandés, "sabana xudía") foi unha comunidade de plantacións xudías en Suriname, América do Sur, e foi durante un tempo o centro da vida xudía na colonia. Estableceuse na década de 1600 por xudeus sefardís e volveuse máis desenvolvida e rica despois de que un grupo de xudeus que fuxían da persecución no Brasil se establecese alí na década de 1660. Estaba situada no que hoxe é o Distrito de Pará, a uns 50 km ao sur da capital Paramaribo, no río Surinam. As plantacións de cana de azucre establecéronse obrigando aos negros africanos a traballar como escravos. No seu auxe, arredor de 1700, Jodensavanne albergou aproximadamente 500 propietarios de plantacións e 9000 persoas escravizadas. A colonia enfrontouse a ataques regulares dos pobos indíxenas, revoltas de escravos e mesmo incursións da armada francesa. A comunidade finalmente trasladouse á capital de Paramaribo. A limpeza das tumbas e o mantemento das ruínas da sinagoga realizáronse en varias ocasións desde a década de 1940 ata o século XXI.
Jodensavanne, xunto co cemiterio de Cassipora, designáronse Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en setembro de 2023 co nome de Sitio arqueolóxico de Jodensavanne: Asentamento de Jodensavanne e cemiterio de Cassipora Creek.
Historia miniatura|Jodensavanne arredor de 1830 En 1639, os ingleses, que controlaban Suriname naquel momento, permitiron que xudeus sefardís dos Países Baixos, Portugal e Italia se establecesen na zona. Primeiro chegaron á antiga capital Torarica. O 8 de abril de 1651, Benjamin de Caseras, Henry de Caseras e Jacob Fraso enviaron unha petición ao Consello de Estado inglés para obter permiso para vivir e comerciar nos territorios de Suriname e Barbados, marcando unha data sólida para as orixes do establecemento dunha comunidade xudía dentro do territorio. No ano 1652, un novo grupo de aproximadamente mil douscentos que emigraron baixo o liderado de Francis, Lord Willoughby asentouse na zona agora coñecida como Jodensavanne. Un terceiro grupo chegou en 1664, despois da súa expulsión do Brasil e despois da Güiana Francesa, liderado por David Cohen Nassy. Os británicos intentaron evitar que este grupo se trasladase de novo garantíndolles privilexios, incluído o dereito a dirixir o seu propio tribunal e a ter liberdade de relixión. Foi por esta época cando a comunidade adoptou o nome de Savanne polos campos que a rodeaban. O asentamento construíuse nunha zona elevada e construíuse inicialmente cunha estrada principal e catro rúas laterais. Construíuse unha escola que ensinaba español e portugués ademais de temas xudeus. Parte da razón pola que estes colonos xudeus se estaban preparando para un asentamento máis permanente era que, a diferenza dos colonos cristiáns que a miúdo esperaban facerse ricos dirixindo unha plantación e regresar a Europa, os residentes de Jodensavanne non tiñan ningún lugar de Europa ao que regresar.
Esta comunidade xudía desenvolveu unha economía de plantación de cana de azucre que utilizaba escravos africanos como man de obra. Segundo algúns relatos, as familias recentemente asentadas recibiron 4 ou 5 escravos como parte da súa concesión de asentamento. A medida que os holandeses gañaron o control de Suriname, preservaron os dereitos outorgados a esta comunidade xudía e incluso a ampliaron nalgúns aspectos, incluíndo o dereito a transportar mercadorías os domingos e desterrar a xente da súa comunidade, así como unha concesión de terras de 1691 de 100 acres para construír unha sinagoga e un lugar de enterramento. O asentamento alcanzou o seu maior tamaño arredor de 1700, cando se estimaba que tiña 570 cidadáns.
Os cidadáns escravistas de Jodensavanne tamén participaban regularmente en conflitos coas poboacións indíxenas veciñas e cos escravizados nas súas plantacións. En 1670, segundo o Essai Historique, aproximadamente douscentos xudeus abandonaran Suriname e, en 1677, un ano antes do asalto caribe a Jodensavanne, dez familias xudías marcharan cos seus escravos. Os asentamentos europeos, incluídos os de Jodensavanne, foron atacados polos caribes (pobo kalina) a finais de 1678 e os escravos tamén se rebelaron. De novo en 1690 houbo unha revolta de escravos na plantación dun propietario chamado Immanuel Machado, que foi asasinado e cuxos antigos escravos fuxiron a unha comunidade cimarrona. Mariñeiros franceses, conscientes da riqueza da comunidade, tamén a atacaron en 1712. Debido aos numerosos ataques, especialmente por parte de antigos escravos, os colonos construíron un sistema defensivo arredor do asentamento.
Fundouse a congregación Beracha ve Shalom ("Bendicións e Paz"), coa primeira sinagoga de madeira da comunidade (a terceira sinagoga de América do Sur) construída entre 1665 e 1671 e renovada en 1827. A construción desta sinagoga marcou o traslado do centro da vida xudéa na rexión de Torarica a Jodensavanne. Esta primeira sinagoga contiña unha sección separada para as mulleres, un arquivo para a comunidade e detalles de prata no edificio de madeira. Unha segunda, feita de ladrillo importado, construíuse en 1685. Antes da construción do Beracha ve Shalom, non houbera ningunha sinagoga de grande importancia arquitectónica nas Américas. Dise que a celebración do centenario da sinagoga, celebrada en outubro de 1785, tivo unha asistencia de máis de 1500 persoas, moitas das cales chegaron desde Paramaribo, xa que nese momento só había unhas vinte familias xudéas. Moitos dos cales chegaron navegando desde Paramaribo, xa que nese momento só unhas vinte familias xudías vivían aínda en Jodensavanne. No século XX tamén se fixeron esforzos para limpar e preservar as ruínas da sinagoga.
Jodensavanne decaeu a mediados do século XVIII e a maior parte da súa poboación trasladouse a Paramaribo. No século XVIII, Suriname sufriu unha serie de crises que afectaron duramente ás plantacións xudéas, algunhas das cales estaban particularmente na antiga colonia. Os gastos tenderon a aumentar como resultado de: un forte tributo cobrado pola expedición Cassard, o colapso dun importante importador de cana de azucre de Ámsterdam en 1773 e a acumulación de préstamos inmobiliarios. A introdución do cultivo de remolacha azucreira en Europa a partir de 1784 e o esgotamento dos solos nas plantacións máis antigas reduciron os ingresos. As condicións de seguridade deterioráronse como resultado das Guerras Cirmarrón en curso, mentres que o crecemento de Paramaribo como porto comercial exclusivo da colonia, máis preto da costa, actuou para afastar os xudeus de Jodensavanne. En 1790, a poboación de Jodensavanne era aproximadamente de vinte e dous, excluíndo os escravos. Esta cifra baixou a menos de dez a principios do século XIX. O asentamento continuou no seu estado reducido ata que foi destruído por un incendio durante unha revolta de escravos en 1832.
Durante a Segunda Guerra Mundial, construíuse un campo de internamento preto do lugar onde se atopaba o antigo asentamento xudeu e recibiu o seu nome, o campo de internamento de Jodensavanne. Construído en 1942 para albergar a 146 presos políticos das Indias Orientais Neerlandesas que eran considerados simpatizantes alemáns incondicionais ou membros do NSB ou do Partido Nazi Alemán Non obstante, algúns nacionalistas indonesios tamén foron deportados a Jodensavanne, o máis famoso dos cales foi Ernest Douwes Dekker.
A historiadora Natalie Zemon Davis está a traballar nunha historia da guerra xudéa do século XVIII, centrándose en David Cohen Nassy (nado en 1747) e nas relacións entre persoas negras e brancas dentro da comunidade xudéa. Publicouse un artigo titulado "Recuperando Xerusalén" en 2016 por Davis, detallando unha celebración da Páscoa dentro de Jodensavanne.
thumb|Unha lápida recuperada dun dos cemiterios situados en Jodensavanne, inscrita en hebreo
Situación actual A día de hoxe, todo o que queda no sitio de Jodensavanne son os restos da sinagoga "Berache ve Shalom", xunto con tres cemiterios, cuxas lápidas están inscritas principalmente en hebreo e portugués.
O Instituto Arqueolóxico das Américas, en colaboración coa Universidade de Suriname, participou nun proxecto denominado 'Interactive Dig Jodensavanne', cuxos esforzos de conservación e proxectos de mantemento de rexistros levan activos desde 2014.
A Jodensavanne está situada preto da aldea indíxena de Redi Doti,
Poboación A poboación de Jodensavanne non se estableceu con claridade. Fontes como o Essai Historique, afirman que a poboación se situaba aproximadamente en mil persoas en 1677, pola contra, historiadores como Harry Friedenwald argumentaron a favor da falta dunha forte presenza xudéa, unha afirmación que implicaría unha Jodensavanne menos poboada. thumb|Un mapa que detalla e enumera as plantacións atopadas xunto ao río Surinam, proporcionando a localización de Jodensavanne. Había arredor de 70 plantacións existentes ao longo do río Surinam en 1750, a maioría das cales levaban nomes "xudeus", como as propiedades de mil acres propiedade dun tal Solomon Meza. Estas plantacións marcáronse e identificáronse mediante un mapa do século XVIII titulado "Algemeene Kaart van de Colonie of Provintie van Surinam", debuxado polo enxeñeiro Alexander de Lavaux, natural de Berlín que serviu nas forzas prusianas.
Había varios cemiterios situados dentro de Jodensavanne, dos cales o máis utilizado e o primeiro cemiterio existente coñécese como o Cemiterio de Cassipora. Recibe o seu nome en parte polo regato Cassipora que nace do río Surinam e espérase que conteña aproximadamente dúascentas lápidas, a máis antiga das cales é de principios do século XVII e a máis recente crese que construíuse en 1840. As lápidas aquí están inscritas principalmente en hebreo, portugués e neerlandés, e tamén existen varios ohelim na zona, unha indicación das estruturas da comunidade xudéa dentro do asentamento.
Notas
Véxase tamén
Ligazóns externas Jodensavanne Foundation Jews in Suriname The settlement of Joden Savanne and Cassipora cemetery at UNESCO.org Penal colony at Jodensavanne at strafkolonie.nl
Categoría:Patrimonio da Humanidade en Suriname