Watatakalu Yawalapiti, nada en Mato Groso o 18 de xuño de 1980, é unha activista indíxena brasileira, defensora da Amazonia, da cultura indíxena e dos dereitos das mulleres. É a líder do pobo yawalapiti, un dos dezaseis pobos do Xingu, que viven no nordeste do estado de Mato Groso, no sur da Amazonia. É considerada como sucesora do xefe Raoni na representación internacional dos pobos indíxenas da Amazonia.

Traxectoria Nada en 1980, Watatakalu é filla de Pirakumã, xefe da tribo yawalapiti, antigo membro da Fundación Nacional dos Pobos Indíxenas, finado arredor de 2015, quen a introduciu na política. A súa nai era Iamony Mehinako, unha xamán do pobo mehinaku, finada en 2021 por mor da COVID-19. Fala portugués e cinco linguas locais e estudou (un caso raro para unha nena) nunha escola de brancos en Canarana, malia a oposición dalgúns membros da súa familia.

Seguindo o costume da súa tribo, en canto menstruou (aos 11 anos), comezou a vivir illada nunha pequena habitación (ata os 14 anos), tendo contacto só coa súa nai e os seus avós, que lle transmitiron os costumes e os coñecementos da súa tribo. Aos 15 anos, foi obrigada a casar e só conseguiu escapar tres anos despois (salvouse da consumación grazas a unha punta de frecha que gardaba na súa hamaca). En 2002, adoptou un neno rexeitado pola comunidade porque a súa nai era solteira. Despois tivo un fillo dun segundo matrimonio que non durou, e logo casou con Ianukulá Kaiabi Suiá en 2005, con quen tivo dous fillos.

Arredor dos 18 anos, comezou a facer campaña por causas ambientais. e feministas. A súa loita é pola preservación da cultura dos pobos amazónicos, libre de prácticas que considera sexistas. miniatura|"Un feminismo indíxena", un relato de Watatakalu Yawalapiti na colección do Museu da Pessoa. Converteuse na líder do pobo yawalapiti e traballou para protexer a súa aldea no Alto Xingu contra os incendios, a minería e a silvicultura ilegais. Abriu a Casa da Muller na aldea dos kisêdje para opoñerse a un goberno masculino. A súa influencia esténdese gradualmente á escala nacional brasileira. É a coordinadora do departamento de mulleres da Associação Terra Indígena do Xingu (ATIX - Mulher). Participou na organización da primeira gran reunión do movemento de mulleres indíxenas do Xingu, que tivo lugar en Mato Groso en maio de 2019.. É unha das mulleres nativas americanas mobilizadas ante a crise epidémica da COVID-19, coordinando activamente as loitas.. Segundo ela, durante a pandemia:

"Os nosos familiares foron levados á cidade para recibir tratamento médico e morreron.".

"A miña nai recibiu a súa primeira dose de CoronaVac en febreiro de 2021 en Canarana. Obrigou ao técnico de saúde do Distrito Sanitario Indíxena Especial de Xingu a vacinala e só conseguiu recibir a segunda dose 60 días despois, 30 días tarde. Mesmo así, foi despois de moitas discusións.

No Brasil, fundou a Articulación Nacional das Mulleres Indíxenas Guerreiras da Ancestralidade (ANMIGA), unha asociación que axudou a impulsar a Sônia Guajajara ao goberno de Lula da Silva en 2023 como Ministra dos Pobos Indíxenas e a elixir a Joenia Wapichana para a presidencia da Fundación Nacional dos Pobos Indíxenas,.Selma Gomes, Beatriz Murer, Daniele Leal, Mariana Furtado e Silvia Futada. Watatakalu Yawalapiti. 2019.

Ela aparece na escena internacional, especialmente no foro da COP27. En 2023, entrou no círculo (ata entón moi masculino) dos homes de confianza do xefe Raoni, e espérase que ocupe o seu lugar.

Oposición a Ysani Kalapalo Jair Bolsonaro presentou a Ysani Kalapalo como a representante case oficial dos pobos indíxenas do Brasil.. Os seus detractores cren que a que alcumaron "muller indíxena de Bolsonaro" e que se proclama "muller indíxena de dereitas" ou "muller indíxena do século XXI" está lonxe de ser unha das grandes voces da causa, senón que en realidade é só unha youtuber profesional.. Na súa canle, seguida por 292.000 persoas en outubro de 2019, Ysani enxalza os méritos de Bolsonaro, promove a explotación agrícola da Amazonia e ataca a Raoni, o seu obxectivo preferido.

Referíndose a ela, Watatakalu declarou a Le Monde : «Ysani non ten lexitimidade para representarnos ou falar no noso nome. É unha canalla, só interesada no diñeiro e na notoriedade, e que usa a imaxe do Xingu para o seu propio beneficio. Isto é unha loucura. E é moi triste». Reiterando o seu apoio ao xefe caiapó Raoni, declarou: «Raoni segue sendo o noso líder. É calquera cousa menos unha figura do pasado. Foi un exemplo para os meus fillos onte, é hoxe e seguirá séndoo mañá».

Irrupción no Kuarup da súa nai En maio de 2021, a xamán Iamyony Mehinako (nai de Watatakalu Yawalapiti) morreu de COVID-19 e, en setembro, os pobos indíxenas do Xingu celebraron o último día do Kuarup, un ritual funerario indíxena que decreta o fin do loito, no centro da aldea dos mehinaku. Dous homes descoñecidos entraron no ritual cun cartel de campaña de Jair Bolsonaro (que se presentaba á reelección). Watatakalu foi onda eles e pediu que retirasen a pancarta. Como se negaron a respectar a cerimonia, Watatakalu tirou da pancarta con forza e, coa axuda doutros, retirouna do círculo ritual.

O vídeo do evento foi editado para que parecese que o pobo do Xingu estaba nunha manifestación en apoio da reelección de Bolsonaro e foi publicado nas contas de redes sociais de Carlos Bolsonaro, quen cualificou a acción de "indiociata".

Nas eleccións de 2018, Bolsonaro presentou os pobos indíxenas como inimigos do desenvolvemento do país e prometeu, e cumpriu a súa promesa, non demarcar nin un só centímetro de terra para os pobos orixinarios.

Dous días despois da publicación de Carlos Bolsonaro, a Asociación Terra Indíxenas Xingu (Atix) emitiu unha declaración de repudio, afirmando que a acción era unha afronta a un ritual sagrado e que o seu uso con fins electorais era extremadamente deshonroso.

Indigneime porque os malos estaban a usar a imaxe do noso ritual para o seu propio beneficio, porque a xente non indíxena sabe como facelo moi ben, usar a nosa dor, o noso sufrimento para o seu propio beneficio. Usaron a morte da nosa nai para dicir que os pobos indíxenas apoian este goberno, e iso é mentira.

Recoñecementos 2022 - Prêmio Sim à Igualdade Racial.RBSTV. Prêmio Sim à igualdade racial. 2023. 2020 - “A voz dos sem voz", en Louvain-la-Neuve, Bélxica, da man de Christiane de Wan, presidente do Colectivo de Mulleres..

Notas

Véxase tamén

Bibliografía

Categoría:Nados en 1980 Categoría:Pobo yawalapiti Categoría:Activistas do Brasil Categoría:Políticos do Brasil Categoría:Activistas dos dereitos indíxenas Categoría:Ecoloxistas do Brasil Categoría:Feministas do Brasil