miniatura|180px| 55px 70px Os sitios do Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) son lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural tal como se describe na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, establecida en 1972. O patrimonio cultural está composto por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e sitios (incluídos os sitios arqueolóxicos). O patrimonio natural está composto por elementos naturais (formacións físicas e biolóxicas), formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluídos os hábitats das especies ameazadas de animais e plantas) e sitios naturais que son importantes desde o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural. Turkmenistán aceptou a convención o 30 de setembro de 1994, facendo que os seus sitios históricos sexan elixibles para a súa inclusión na lista. En 2025, Turkmenistán ten cinco sitios Patrimonio da Humanidade e outros nove sitios na súa lista provisional.

O primeiro sitio de Turkmenistán engadido á lista foi a cidade de Merv, en 1999. Os dous sitios máis recentes engadíronse en 2023 e compártense con outros países. As Rutas da Seda: Corredor Zarafshan-Karakum compártense con Taxiquistán e Uzbekistán, mentres que os desertos de inverno frío de Turan compártense con Casaquistán e Uzbekistán. Este último é o único sitio natural de Turkmenistán, os outros catro están catalogados pola súa importancia cultural.

Sitios Patrimonio da Humanidade A UNESCO enumera os sitios segundo dez criterios, cada entrada debe cumprir polo menos un dos criterios. Os criterios do I ao VI son culturais e os do VII ao X son naturais.

+ Sitios Patrimonio da Humanidade Sitio Imaxe Localización (rexión) Ano de inclusión {Datos da UNESCO DescriciónParque Histórico e Cultural Estatal “Merv Antiga” Mary 1999 886; II, III (cultural) Merv foi unha cidade oasis de grande importancia na Asia Central. A zona xa estaba habitada na Idade de Bronce no terceiro milenio a.C. Foi unha cidade importante da Ruta da Seda e serviu como capital do Califato Abbásida a principios do século IX e do Imperio Selxúcida no século XII. A cidade foi destruída polos mongois baixo o mando de Tolui en 1221, coa morte de case toda a poboación. Foi parcialmente reconstruída nos séculos XV e XVI. As ruínas da Gran Kyz Kala, unha fortaleza, aparece na foto.Kunya-Urgench 160x110px|alt=Sultan Tekesh Mausoleum, Konye-Urgench, Turkmenistan. Daşoguz 2005 1199; II, III (cultural) Urgench está situada no noroeste de Turkmenistán, na marxe esquerda do río Amu Daria. Urgench foi a capital da rexión de Khorezm, que formaba parte do Imperio aqueménida. A cidade vella contén unha serie de monumentos que datan principalmente dos séculos XI ao XVI, como unha mesquita, as portas dun caravanserai, fortalezas, mausoleos e un minarete de 60 m de altura. Os monumentos dan testemuño de logros excepcionais na arquitectura e a artesanía, cuxa influencia chegou a Irán e Afganistán, e máis tarde á arquitectura do Imperio mogol da India do século XVI.Fortalezas partas de Nisa 160x119px|alt=A view of Nisa, an ancient parthian capital, now in Turkmenistan Ahal 2007 1242; II, III (cultural) As fortalezas partas de Nisa constan de dous tells, os de Nisa Vella e Nisa Nova, que indican a localización dunha das cidades máis antigas e importantes do Imperio Parto, unha gran potencia desde mediados do século III a.C. ata o século III d.C. Conservan os restos sen escavar dunha civilización antiga que combinou habilmente os seus propios elementos culturais tradicionais cos do occidente helenístico e romano. As escavacións arqueolóxicas en dúas partes do sitio revelaron unha arquitectura ricamente decorada, ilustrativa das funcións domésticas, estatais e relixiosas. Situado no cruzamento de importantes eixes comerciais e estratéxicos, este poderoso imperio formou unha barreira para a expansión romana ao tempo que servía como un importante centro de comunicación e comercio entre o leste e o oeste, o norte e o sur.Rutas da seda: corredor de Zarafshan-Karakum 150x150px|alt=Medieval fortress of Amul Lebap, Mary 2023 1675; II, III, V (cultural) O Corredor Zarafshan-Karakum é unha sección clave das rutas da seda en Asia Central que conecta outros corredores desde todas as direccións. Situado en montañas escarpadas, vales fluviais fértiles e desertos inhabitables, o corredor de 866 quilómetros corre de leste a oeste ao longo do río Zarafshon e máis ao suroeste seguindo as antigas estradas de caravanas que cruzaban o Deserto de Karakum ata o Oasis de Merv. Canalizando gran parte do intercambio leste-oeste ao longo das Rutas da Seda desde o século II a.C. ata o século XVI d.C., unha gran cantidade de mercadorías comercializouse ao longo do corredor. A xente viaxou, asentouse, conquistou ou foi derrotada aquí, converténdoo nun crisol de etnias, culturas, relixións, ciencias e tecnoloxías. Desertos fríos de inverno de Turán 160x120px|alt=Desert scene with a plant behind Ahal, Daşoguz, Lebap 2023 1693; IX, X (natural) Esta propiedade, compartida con Casaquistán e Uzbekistán, comprende 14 sitios que representan os ecosistemas de Asia Central nos desertos con clima continental rigoroso con invernos moi fríos e veráns calorosos. Os desertos albergan numerosas especies vexetais, así como o antílope saiga e a gacela persa. Catro áreas están listadas en Turkmenistán: Reserva natural de Bereketli Garagum, Reserva natural de Gaplaňgyr, Reserva estatal da biosfera de Repetek (na imaxe) e o deserto de Yeradzhi.

Lista provisional Ademais dos sitios inscritos na Lista do Patrimonio da Humanidade, os estados membros poden manter unha lista de sitios provisionais que poidan considerar para a súa candidatura. As candidaturas para a Lista do Patrimonio da Humanidade só se aceptan se o sitio xa figuraba previamente na lista provisional. En novembro de 2025, Turkmenistán incluíu nove bens na súa lista provisional.

+ Sitios provisionais Sitio Imaxe Localización (rexión) Ano de inclusión Criterios da UNESCO DescriciónDehistán / Mishrian Balkan 1998 I, II, III, IV, V (cultural) Reserva natural estatal de Badhyz Mary, Ahal 2009 VII, IX, X (natural) Reserva natural estatal Syunt Hasardag Balkan 2009 X (natural) Dinosauros e covas de Koytendag Lebap 2009 VIII, X (natural) Reserva estatal da biosfera de Repetek 150px|alt= Lebap 2009 X (natural) Reserva natural estatal de Amudarya Lebap 2009 X (natural) Reserva Natural Estatal de Hazar 150px|alt= Balkan 2009 X (natural) Rutas da Seda Sitios en Turkmenistán Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap, Mary 2010 II, III, IV, V, VI (cultural) Carso, canóns, e covas de Kugitang Lebap 2025 VII, VIII, X Esta candidatura transnacional compartida con Uzbekistán abrangue a parte suroeste da Cordilleira de Pamir-Alay, incluíndo montañas, desertos de inverno frío e semidesertos. As covas locais teñen formacións cristalinas excepcionais e a zona, co seu complexo sistema cárstico, alberga tanto especies típicas de Asia Central como endémicas da rexión. Kugitang tamén ten unha alta densidade de formacións fósiles e pegadas de dinosauros. De Turkmenistán, están nomeadas a Reserva Natural Estatal de Koytendag, o Santuario de Vida Silvestre de Garlyk, o Santuario de Vida Silvestre de Khojapil e o Santuario de Vida Silvestre de Khojagaraul.

Notas

Véxase tamén

Outros artigos Patrimonio da Humanidade por país

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Turkmenistán