O gradiente térmico vertical ou gradiente térmico (en inglés, lapse rate) é a taxa de variación da temperatura coa altitude na atmosfera terrestre, onde un valor positivo indica unha diminución da temperatura coa altura. Este concepto é fundamental en meteoroloxía para avaliar a estabilidade atmosférica e o movemento vertical das masas de aire.
Existen varios tipos principais de gradientes térmicos, cada un dos cales describe procesos diferentes. O gradiente térmico ambiental (ELR, polas súas siglas en inglés) representa a diminución real e observada da temperatura coa altitude na atmosfera circundante, medida a miúdo mediante radiosondaxes e que varía segundo a localización e o momento. Pola súa banda, o gradiente adiabático seco (DALR) é a taxa teórica á que se arrefría unha masa de aire non saturado durante o ascenso adiabático, fixada en aproximadamente 9,8 °C por quilómetro (ou 5,5 °F por 1.000 pés) debido á expansión sen intercambio de calor. O gradiente adiabático húmido (MALR) aplícase ás masas de aire saturado, nas que o arrefriamento se ve moderado pola liberación de calor latente durante a condensación, o que resulta nunha taxa menor e variábel, duns 6 °C por quilómetro na troposfera inferior. Ademais, o gradiente térmico estándar da Atmosfera Estándar Internacional (ISA), empregado na aviación e na calibración de instrumentos, presupón unha diminución uniforme de 2 °C por cada 1.000 pés (ou 6,5 °C por quilómetro) ata os 36.000 pés.
Os gradientes térmicos desempeñan un papel crucial na determinación da estabilidade atmosférica, a cal inflúe en padróns meteorolóxicos como a convección, a formación de nubes e o desenvolvemento de tormentas. A atmosfera é absolutamente inestable cando o ELR supera o DALR, o que favorece correntes ascendentes intensas; condicionalmente inestable cando o ELR se sitúa entre o MALR e o DALR; e estable cando o ELR é inferior ao MALR, o que restrinxe o movemento vertical. Na aviación, as desviacións respecto ao gradiente térmico estándar afectan ao rendemento das aeronaves, á altitude de densidade e aos cálculos de seguridade. Estas taxas tamén serven de base para a predición de fenómenos como as inversións térmicas, nas que a temperatura aumenta coa altura, dando lugar a capas estábeis que atrapan a contaminación ou a néboa.
Notas
Categoría:Meteoroloxía