miniatura|300px|Biblioteca Legado Ma Victoria Moreno, no IES G. Torrente Ballester de Pontevedra. miniatura|300px|Biblioteca Nacional de España - Madrid, España. Biblioteca (do grego βιβλιοθήκη, composto de βιβλίον, "libro", e θήκη "caixa, depósito"), na definición tradicional do termo, é un espazo físico en que se gardan libros. Por extensión, o termo biblioteca aplícase tamén a un conxunto de libros, ou ao moble onde se colocan libros. De maneira mais ampla, biblioteca é todo espazo (concreto, virtual ou híbrido) destinado a unha colección de informacións de calquera tipo, sexan escritas en papel (novelas, monografías, enciclopedias, dicionarios, manuais etc) ou dixitalizadas e almacenadas noutros tipos de soportes físicos, tales como CD, VHS, DVD ou bases de dados informatizadas. Máis recentemente, as bibliotecas enténdense como unha extensión máis alá das paredes físicas dun edificio, coa inclusión de material accesible por medios electrónicos, e proporcionando información e axuda a través do acceso a cantidades enormes de información e coñecemento por medio dunha gran variedade de instrumentos dixitais.
As bibliotecas poden variar moito en tamaño e poden estar organizadas e mantidas por un organismo público, como un goberno, unha institución (como unha escola ou un museo), unha empresa ou un particular. Ademais de proporcionar materiais, as bibliotecas tamén ofrecen os servizos de bibliotecarios que son expertos capacitados na procura, selección, circulación e organización de información, á vez que interpretan as necesidades de información e navegan e analizan grandes cantidades de información cunha variedade de recursos. A área de estudo coñécese como biblioteconomía e documentación ou estudos.
Os edificios das bibliotecas adoitan ofrecer zonas tranquilas para estudar, así como zonas comúns para o estudo en grupo e a colaboración, e poden proporcionar instalacións públicas para acceder aos seus recursos electrónicos, como computadores e acceso a Internet.
A clientela da biblioteca e os servizos xerais que ofrece varían en función do seu tipo, tamaño e, ás veces, localización: os usuarios dunha biblioteca pública teñen necesidades diferentes ás dunha biblioteca especializada ou unha biblioteca académica, por exemplo. As bibliotecas tamén poden ser centros comunitarios, onde se ofrecen programas e a xente participa na aprendizaxe permanente. As bibliotecas modernas amplían os seus servizos máis aló das paredes físicas do edificio ao proporcionar material accesible por medios electrónicos, mesmo desde casa a través de Internet.
Os servizos que ofrecen as bibliotecas descríbense de diversas maneiras como servizos bibliotecarios, servizos de información ou a combinación de "servizos bibliotecarios e de información", aínda que diferentes institucións e fontes definen dita terminoloxía de maneira diferente.
A disciplina que rexe o funcionamento das bibliotecas é a Bibliotecoloxía, que é o conxunto de actividades técnicas e científicas que ten como finalidade o coñecemento da información, dos materiais en que se presenta e do lugar en que se fai uso dela, para con isto responder mellor en calidade e cantidade ás demandas de información que fai a sociedade.
O Emperador Constantino reuniu máis de 6900 volumes na biblioteca por el fundada en Constantinopla a cal contaba 100.000 á morte do Emperador Teodosio II e foi incendiada no ano 477.
Etimoloxía
A palabra biblioteca provén do latín bibliothēca, que á súa vez deriva do grego βιβλιοθήκη (bibliothēke), a cal está composta por βιβλίον ('biblíon', 'libro') e θήκη ('théke', 'armario, caixa'); é dicir referíase ao lugar onde se gardaban os libros. Inicialmente, estes libros eran rolos de papiro, xa que era o formato librario máis común entón. No mundo grecolatino denominábase codex. Definicións miniatura|Interior da Biblioteca Nacional de Finlandia, que forma parte da Universidade de Helsinki. Segundo a norma UNE 50113-1:1992 (anulada por UNE-ISO 5127:2010 en 2010-02-03 e vixente ata 2018-07-05, actualmente ISO 5127:2017) sobre conceptos básicos de información e documentación, o termo biblioteca pode definirse en dous sentidos:
Calquera colección organizada de libros e publicacións en serie impresos ou outros tipos de documentos gráficos ou audiovisuais dispoñibles para o préstamo ou consulta. Organismo, ou parte del, cuxa principal función consiste en construír bibliotecas, mantelas, actualizalas e facilitar o uso dos documentos que precisen os usuarios para satisfacer as súas necesidades de información, investigación, educativas ou de esparexemento, contando para iso cun persoal especializado. thumb|Biblioteca Nacional de Colombia, Bogotá. miniatura|Sala principal do Real Gabinete Portugués de Lectura de Río de Xaneiro. thumb|A Sucursal Skillman Southwestern da Biblioteca Pública de Dallas en Dallas, Texas. Segundo a Asociación de Bibliotecas dos Estados Unidos (American Library Association, ALA) defínese a biblioteca como unha «Colección de material de información organizada para que poida acceder a ela un grupo de usuarios. Ten persoal encargado dos servizos e programas relacionados coas necesidades de información dos lectores».
A norma ISO 2789-1991 (Norma UNE-EN ISO 2789) sobre estatísticas internacionais de bibliotecas defínea como: «Organización ou parte dela cuxa principal función consiste en manter unha colección e facilitar, mediante os servizos do persoal, o uso dos documentos necesarios para satisfacer as necesidades de información, de investigación, de educación e lecer dos seus lectores».
Manuel Carrión defínea no seu Manual de Bibliotecas como «Unha colección de libros debidamente organizada para o seu uso». Hai que aclarar que Carrión toma o termo libro nun sentido amplo como sinónimo de documento, isto é, como soporte de información destinado a ser lido, e que contén unha parte do coñecemento social. Esta última precisión exclúe aos documentos de arquivo, que foron xerados por unha persoa física ou xurídica no exercicio das súas funcións e non pertencen ao coñecemento social.
En todas as definicións distinguimos tres elementos fundamentais: colección, organización e uso. A estes tres elementos acompaña un cuarto factor, o persoal encargado da súa xestión e que é peza clave do conxunto.
Cando falamos de colección, referímonos a unha realidade heteroxénea e en constante evolución. Durante moitos séculos limitouse aos libros en principio manuscritos, logo impresos. Posteriormente incorporáronse as publicacións periódicas e outros impresos. Logo material cartográfico, música impresa, elementos gráficos, audiovisuais, microfichas, etc. Nun paso seguinte incorporáronse os ficheiros electrónicos en soportes físicos almacenados na biblioteca, e hoxe en día, grazas ao desenvolvemento das telecomunicacións e Internet, as bibliotecas empezan a ter acceso a documentos que nunca posuirán fisicamente, pois se achan albergados en servidores remotos, ás veces noutros continentes. Iso deu orixe á aparición do concepto de biblioteca dixital.
Seguindo ao profesor García Gutiérrez, a organización refírese á aplicación dun conxunto de técnicas normalizadas (análise documental), baseadas nuns coñecementos científicos, a un conxunto documental co obxecto de facelo máis controlable e utilizable na súa posterior recuperación.
O uso identifícase coa satisfacción das necesidades dos usuarios, isto é, a obtención do documento ou da información demandada.
Dos tres elementos mencionados, a moderna biblioteconomía fai especial énfase no uso, isto é, nos usuarios, por ser a razón de ser das bibliotecas, xa que os outros dous factores, a colección e a súa organización, existen en función da satisfacción das súas necesidades informativas. Neste sentido observamos como, a través dos tempos, o foco de atención pasou progresivamente da colección e a súa conservación, á súa organización e logo ao uso da mesma.
O encargado de realizar estes procedementos é o bibliotecólogo que organiza o material da biblioteca asistindo a todo tipo de usuarios na demanda de información. Desde os seus comezos os bibliotecarios foron cambiando o seu rol, pasaron de ser simples custodios de libros a profesionais capacitados para organizar os documentos dunha biblioteca en calquera formato.
En 1931 o gran bibliotecario indio Ranganathan formulou as súas cinco leis, que resumen á perfección o espírito da moderna biblioteconomía:
Os libros están para usarse. A cada lector o seu libro. A cada libro o seu lector. Hai que aforrar tempo ao lector. A biblioteca é un organismo en crecemento. Funcións
As bibliotecas poden proporcionar acceso físico ou dixital ao material, e poden ser unha localización física, un espazo virtual ou ambos avez (híbrido). A colección dunha biblioteca pode incluír libros, publicacións periódicas, xornais, manuscritos, películas, colección de mapas, impresións, documentos, microformas, discos compactos, casetes, cintas de vídeo, DVD, discos Blu-ray, libros electrónicos, audiolibros, bases de datos, xogos de mesa, videoxogos e outros formatos. As bibliotecas varían moito en tamaño, até millóns de artigos.
As bibliotecas adoitan ofrecer espazos tranquilos para o estudo privado, zonas comúns para facilitar o estudo en grupo e a colaboración, e instalacións públicas para acceder aos seus recursos electrónicos e Internet. As coleccións e servizos públicos e institucionais poden estar destinados a persoas que optan por non comprar unha colección extensa por si mesmas, ou que non poden permitirllo, que necesitan material que non se pode esperar razoablemente que teña unha persoa, ou que requiren asistencia profesional para a súa investigación.
Os servizos ofrecidos por unha biblioteca descríbense de diversas maneiras como servizos bibliotecarios, servizos de información ou a combinación de «servizos bibliotecarios e de información», aínda que diferentes institucións e fontes definen dita terminoloxía de maneira diferente. As organizacións ou departamentos adoitan chamarse por un destes nomes. Organización interna miniatura|upright|Andeis dunha biblioteca en Hong Kong, cos números do sistema de clasificación para axudar aos lectores a localizar as obras nesa sección. A maioría das bibliotecas teñen os materiais ordenados segundo un sistema de clasificación bibliotecaria, de modo que se poidan localizar rapidamente e póidanse consultar as coleccións de forma eficiente. Algunhas bibliotecas contan con galerías adicionais, ademais das públicas, onde se almacenan materiais de "referencia". Estes andeis de referencia poden estar abertos a determinados membros do público, mentres que outras poden esixir aos usuarios que presenten unha "solicitude de andel", é dicir, unha solicitude para que un asistente recupere o material dos andeis pechos: véxase Lista de bibliotecas con andeis pechos.
As bibliotecas máis grandes adoitan dividirse en departamentos con persoal tanto paraprofesional como bibliotecario profesional. Os nomes dos departamentos e as denominacións dos postos poden variar en función da localización e as necesidades da biblioteca. Circulación (ou Servizos de acceso/Mantemento de andeis): encárgase das contas dos usuarios e do préstamo, a devolución e a colocación dos materiais.Morris, V. & Bullard, J. (2009). Circulation Services. In Encyclopedia of Library and Information Sciences (3rd ed.). Desenvolvemento de coleccións: encarga materiais e xestiona os orzamentos destinados a eles. Referencia: o persoal do mostrador de referencia responde as preguntas dos usuarios (mediante entrevistas de referencia estruturadas), dálles instrucións e desenvolve a programación da biblioteca. A referencia pode dividirse á súa vez por grupos de usuarios ou materiais; as coleccións máis comúns son literatura infantil, literatura para mozos adultos e materiais de xenealoxía. Biblioteca electrónica: responsable de proporcionar información aos usuarios por medios electrónicos.