Henrique I (en inglés moderno, ), nado arredor de 1068 e finado o 1 de decembro de 1135, chamado Henrique Beauclerc ("Bo Sabio" en francés) polos seus intereses culturais, foi rei de Inglaterra desde 1100 ata a súa morte. Fillo de Guillerme I o Conquistador, recibiu educación por parte da Igrexa. Trala morte do seu pai en 1087, os seus irmáns máis vellos, Roberto Curthose e Guillerme Rufo, herdaron Normandía e Inglaterra, respectivamente, pero Henrique quedou sen posesións. Adquiriu o condado do Cotentin en Normandía occidental ao seu irmán Roberto, pero eles depuxérono en 1091. Reconstruíu gradualmente a súa base de poder no Cotentin e aliouse con Guillerme contra Roberto. Estivo presente cando Guillerme morreu nun accidente de cacería en 1100 e apropiouse do trono inglés, coa promesa na súa coroación de corrixir moitas das políticas menos populares do seu irmán. Casou con Matilde de Escocia, pero continuou tendo amantes con quen procreou varios fillos ilexítimos.
O seu irmán Roberto ameazou o control sobre Inglaterra cando liderou unha invasión en 1101, pero esta campaña militar terminou nun acordo negociado que confirmou como rei a Henrique. A paz durou pouco, xa que este invadiu o Ducado de Normandía en 1105 e 1106 e finalmente derrotou a Roberto na batalla de Tinchebray. Mantivo ao seu irmán en prisión polo resto da súa vida. O seu control sobre Normandía foi desafiado por Lois VI de Francia, Balduíno VII de Flandres e Fulco V de Anjou, quen promoveu as reclamacións do fillo de Roberto -William Clito- e apoiou unha gran rebelión no ducado entre 1116 e 1119. Despois da vitoria inglesa na batalla de Brémule, acordouse un acordo de paz con Lois VI en 1120.
Considerado polos seus contemporáneos como un gobernante severo pero efectivo, manipulou habilmente aos baróns ingleses e normandos. En Inglaterra inspirouse no sistema anglosaxón de xustiza, o goberno local e a tributación, pero tamén o fortaleceu con institucións adicionais, como o tesouro real e os xuíces itinerantes. Normandía tamén se rexía cun sistema de xuíces e un tesouro público. Moitos dos funcionarios que manexaban o sistema de Henrique eran «homes novos» con antecedentes escuros, no canto de familias de alto status, que ascendían en rango como administradores. O rei alentou a reforma eclesiástica, pero viuse envolvido nunha grave disputa en 1101 co arcebispo Anselmo de Canterbury, que se resolveu mediante un compromiso en 1105. Apoiou á Orde de Cluny e tivo un rol clave na selección do clero de Inglaterra e Normandía.
O seu único fillo varón e herdeiro lexítimo, Guillerme Adelin, afogou no naufraxio do Barco Branco de 1120, poñendo en dúbida a sucesión real. Tomou unha segunda esposa, Adela, coa esperanza de ter outro fillo, pero os seus plans fracasaron. En resposta, declarou á súa filla Matilde herdeira da Coroa e desposouna con Godofredo V de Anjou. A súa relación coa parella tensouse e estalou un conflito ao longo da fronteira co condado de Anjou. Morreu o 1 de decembro de 1135 logo dunha semana de enfermidade. Malia os seus plans coa súa filla Matilde, foi sucedido polo seu sobriño Estevo de Blois, o que deu como resultado un período de guerra civil, coñecido posteriormente como a Anarquía.
Primeiros anos, 1068–1099 Infancia e aparencia, 1068–1086 Henrique probablemente naceu en Inglaterra en 1068, no verán ou nas últimas semanas do ano, posiblemente na vila de Selby, en Yorkshire.; O seu pai era Guillerme o Conquistador, o duque de Normandía que invadira Inglaterra en 1066 para converterse no rei de Inglaterra, establecendo territorios que se estendían cara a Gales. A invasión creara unha clase dirixente anglo-normanda con propiedades a ambos lados do Canal da Mancha.; Estes baróns anglo-normandos tiñan normalmente vínculos estreitos co Reino de Francia, que daquela era unha colección de condados e pequenas entidades, só nominalmente baixo o control do rei. A nai de Henrique, Matilde de Flandres, era neta do rei Roberto II de Francia, e probablemente lle puxo o nome ao seu tío Henrique I de Francia.
Henrique foi o máis novo dos catro fillos de Guillerme e Matilde. Fisicamente asemellábase aos seus irmáns maiores Roberto Curthose, Ricardo e Guillerme Rufo, sendo, como describe o historiador David Carpenter, "baixo, robusto e de peito ancho," con cabelo negro. Debido ás diferenzas de idade e á morte temperá de Ricardo, Henrique probablemente viu pouco aos seus irmáns maiores. É probable que coñecese ben á súa irmá Adela, xa que tiñan idades similares. Hai pouca documentación sobre os seus primeiros anos; os historiadores Warren Hollister e Kathleen Thompson suxiren que se criou principalmente en Inglaterra, mentres que Judith Green argumenta que inicialmente foi criado no Ducado.; ; . Probablemente foi educado pola Igrexa, posiblemente por bispo Osmundo, chanceler do rei, na Catedral de Salisbury; non está claro se isto indicaba unha intención por parte dos seus pais de que Henrique se unise ao clero.; Tampouco está claro ata onde chegou a súa educación, pero probablemente sabía ler latín e tiña algún coñecemento das artes liberais. Recibiu adestramento militar dun instrutor chamado Robert Achard, e Henrique foi armado cabaleiro polo seu pai o 24 de maio de 1086.;
Herdanza, 1087–1088 miniatura|upright=1.2|Representación de Henrique nunha miniatura do século XIII
En 1087, Guillerme resultou fatalmente ferido durante unha campaña no Vexin. Henrique reuniuse co seu pai moribundo preto de Rouen en setembro, onde o rei dividiu as súas posesións entre os seus fillos. As normas de sucesión na Europa occidental da época eran incertas; nalgunhas partes de Francia, a primoxenitura, na que o fillo maior herdaba o título, estaba gañando popularidade. Noutras partes de Europa, incluíndo Normandía e Inglaterra, a tradición era dividir as terras, co fillo maior herdando as terras patrimoniais —xeralmente consideradas as máis valiosas— e os irmáns máis novos recibindo parcelas ou propiedades máis pequenas ou recentemente adquiridas.
Ao dividir as súas terras, Guillerme parece seguir a tradición normanda, distinguindo entre Normandía, que herdara, e Inglaterra, que adquirira a través da guerra. O segundo fillo de Guillerme, Ricardo, morrera nun accidente de caza, deixando a Henrique e aos seus dous irmáns para herdar o patrimonio de Guillerme. Roberto, o maior, a pesar de estar en rebelión armada contra o seu pai no momento da súa morte, recibiu Normandía. Inglaterra foi dada a Guillerme Rufo, que gozaba do favor do rei moribundo. Henrique recibiu unha gran suma de diñeiro, xeralmente estimada en 5.000 libras, coa expectativa de que tamén lle fosen entregadas as modestas propiedades da súa nai en Buckinghamshire e Gloucestershire. O funeral de Guillerme en Caen viuse interrompido por queixas dun home local, e Henrique puido ser o responsable de resolver a disputa pagando ao protestante con prata.
Roberto regresou a Normandía, esperando recibir tanto o Ducado como Inglaterra, pero atopouse con que Guillerme Rufo cruzara o Canal da Mancha e fora coroado rei. Os dous irmáns discreparon fundamentalmente sobre a herdanza, e Roberto pronto comezou a planear unha invasión de Inglaterra para tomar o reino, apoiado por unha rebelión de nobres destacados contra Guillerme Rufo. Henrique permaneceu en Normandía e asumiu un papel na corte de Roberto, posiblemente porque non quería aliarse abertamente con Guillerme Rufo ou porque Roberto podería confiscar o diñeiro herdado de Henrique se este tentaba marchar. Guillerme Rufo embargou as novas propiedades de Henrique en Inglaterra, deixándoo sen terras.
En 1088, os plans de Roberto para a invasión de Inglaterra comezaron a fracasar, e volveuse cara a Henrique, propoñéndolle que lle prestase parte da súa herdanza, o que Henrique rexeitou. Henrique e Roberto chegaron entón a un acordo alternativo, no que Roberto nomearía a Henrique conde do oeste de Normandía, a cambio de 3.000 libras. As terras de Henrique constituían un novo condado creado como delegación da autoridade ducal no Cotentin, pero estendíase polo Avranchin, con control sobre os bispados de ambos.; Isto tamén lle deu influencia sobre dous destacados líderes normandos, Hugh d'Avranches e Richard de Redvers, e sobre a abadía de Mont Saint-Michel, cuxas terras se estendían por todo o Ducado. A forza de invasión de Roberto non chegou a saír de Normandía, deixando a Guillerme Rufo seguro en Inglaterra.
Caída e ascenso, 1091–1099 miniatura|upright=1.5|Mont Saint-Michel en Normandía, lugar do asedio de 1091
Despois dos acontecementos en Rouen, Roberto forzou a Henrique a abandonar a cidade, probablemente debido a que o papel de Henrique nos combates fora máis destacado que o seu propio e, posiblemente, porque Henrique pedira ser reinstaurado oficialmente como conde do Cotentin. A comezos de 1091, Guillerme Rufus invadiu Normandía cun exército suficiente para levar a Roberto á mesa de negociacións. Os dous irmáns asinaron un tratado en Rouen, que outorgaba a Guillerme Rufus varias terras e castelos en Normandía. A cambio, Guillerme comprometeuse a apoiar os intentos de Roberto por recuperar o control do condado veciño de Maine, anteriormente baixo dominio normando, e a axudar a reconquistar o ducado, incluíndo as terras de Henrique. Nomeáronse herdeiros mutuos de Inglaterra e Normandía, excluíndo a Henrique de calquera sucesión mentres algún dos dous vivise.
A guerra estalou entre Henrique e os seus irmáns. Henrique mobilizou un exército de mercenarios no oeste de Normandía, pero a medida que os exércitos de Guillerme Rufus e Roberto avanzaban, o apoio dos baróns a Henrique desmoronouse. Henrique concentrou as súas forzas restantes en Mont Saint-Michel, onde foi sitiado, probablemente en marzo de 1091. A posición era fácil de defender, pero carecía de auga potable. Segundo o cronista Guillerme de Malmesbury, cando a auga escaseaba, Roberto permitiu que o seu irmán obtivese novas provisións, o que provocou protestas entre Roberto e Guillerme Rufus. Os detalles finais do asedio non están claros: os sitiadores comezaron a discutir sobre a estratexia futura, pero Henrique finalmente abandonou Mont Saint-Michel, probablemente como parte dunha rendición negociada.; De alí, marchou a Bretaña e cruzou a Francia.
Os seguintes movementos de Henrique non están ben documentados; un cronista, Orderico Vital, suxire que viaxou polo Vexin francés, na fronteira normanda, durante máis dun ano cun pequeno grupo de seguidores. A finais dese ano, Roberto e Guillerme Rufus enfrontáronse de novo, e o tratado de Rouen foi abandonado. En 1092, Henrique e os seus seguidores tomaron a cidade normanda de Domfront. Domfront estaba anteriormente baixo o control de Roberto de Bellême, pero os seus habitantes, descontentos co seu goberno, convidaron a Henrique a tomar a cidade, o cal fixo sen derramamento de sangue. Nos dous anos seguintes, Henrique restableceu a súa rede de apoios en Normandía occidental, formando o que Judith Green describe como unha "corte en espera".; Para 1094, Henrique asignaba terras e castelos aos seus seguidores como se fose o Duque de Normandía. Guillerme Rufus comezou a apoiar a Henrique con diñeiro, fomentando a súa campaña contra Roberto, e Henrique usou parte destes fondos para construír un castelo substancial en Domfront.