Franklin Delano Roosevelt, nos EUA coñecido ás veces polas súas siglas FDR, nado o 30 de xaneiro de 1882 en Hyde Park (Nova York) e finado o 12 de abril de 1945 en Warm Springs (Xeorxia), foi o 32º presidente dos Estados Unidos, cargo que exerceu dende 1933 ata o seu falecemento. Foi unha figura importante nos eventos mundiais de mediados do século XX e liderou os Estados Unidos durante un período de crise económica e guerra mundial.
Membro das prominentes familias Delano e Roosevelt, Roosevelt foi elixido senador do estado de Nova York entre 1911 e 1913 e, posteriormente, foi subsecretario de Mariña baixo o mandato do presidente Woodrow Wilson durante a primeira guerra mundial. Roosevelt foi o compañeiro de candidatura de James M. Cox na candidatura do Partido Demócrata nas eleccións presidenciais dos Estados Unidos de 1920, pero Cox perdeu fronte ao candidato republicano Warren G. Harding. En 1921, Roosevelt contraeu unha enfermidade paralítica que lle deixou as pernas paralizadas de forma permanente. En parte grazas ao apoio da súa esposa, Eleanor Roosevelt, volveu ocupar un cargo público como gobernador de Nova York entre 1929 e 1932, período durante o cal promoveu programas para combater a Gran Depresión. Nas eleccións presidenciais de 1932, Roosevelt derrotou a Herbert Hoover nunha vitoria esmagadora.
Gañou catro eleccións presidenciais consecutivas, converténdose nunha figura central dos acontecementos mundiais da primeira metade do século e no presidente que máis tempo permaneceu no cargo na historia do país.
Durante os seus primeiros 100 días como presidente, Roosevelt liderou unha lexislación federal sen precedentes e dirixiu o goberno federal durante a maior parte da Gran Depresión, en resposta á peor crise económica na historia dos Estados Unidos, para iso puxo en marcha un ambicioso programa nacional coñecido como New Deal ("Novo Pacto" ou Acordo). Líder indiscutible do seu partido, forxou a chamada «Coalición do New Deal», que definiu as liñas mestras da política e o liberalismo moderno nos Estados Unidos das tres décadas posteriores realiñando a política estadounidense no sistema do quinto partido. Creou numerosos programas para proporcionar axuda aos desempregados e aos agricultores, mentres buscaba a recuperación económica coa National Recovery Administration (Administración Nacional de Recuperación) e outros programas. Tamén instituíu importantes reformas reguladoras relacionadas coas finanzas, as comunicacións e o traballo, e presidiu o fin da Lei Seca. En 1936, Roosevelt gañou a reelección por maioría absoluta. Non puido ampliar o Tribunal Supremo en 1937, o mesmo ano en que se formou a coalición conservadora para bloquear a implementación de máis programas e reformas do New Deal. Entre os principais programas e lexislación sobreviventes implementados baixo Roosevelt están a Comisión de Bolsa e Valores, a Lei Nacional de Relacións Laborais, a Corporación Federal de Seguro de Depósitos e a Seguridade Social. En 1940, presentouse con éxito á reelección, antes da implementación oficial dos límites de mandatos.
Os Estados Unidos reelixiron a Roosevelt para un terceiro mandato en 1940, converténdoo no único presidente dos Estados Unidos en servir máis de dous mandatos. Coa segunda guerra mundial a piques de estoupar despois de 1938, Roosevelt proporcionou un forte apoio diplomático e financeiro a China, o Reino Unido e, finalmente, á Unión Soviética, mentres que o seu país permaneceu oficialmente neutral. Despois do ataque xaponés a Pearl Harbor o 7 de decembro de 1941, un acontecemento que el cualificou como "un día que vivirá na infamia", Roosevelt persuadiu con éxito ao Congreso para que declarase a guerra o Xapón e, uns días despois, a Alemaña e Italia. Axudado polo seu axudante Harry Hopkins e cun forte apoio nacional, traballou en estreita colaboración co primeiro ministro británico Winston Churchill, o líder soviético Iosif Stalin e o xeneralísimo chinés Chiang Kai-shek para liderar as potencias aliadas contra as potencias do Eixe. Roosevelt supervisou a mobilización da economía estadounidense para apoiar o esforzo bélico e implementou a estratexia Europa primeiro, facendo da derrota de Alemaña unha prioridade sobre a de Xapón. Tamén iniciou o desenvolvemento da primeira bomba atómica do mundo e traballou cos outros líderes aliados para sentar as bases para as Nacións Unidas e outras institucións de posguerra. Roosevelt foi reelixido en 1944, pero como a súa saúde física empeorou durante os anos da guerra, morreu en abril de 1945, menos de tres meses despois do seu cuarto mandato. As potencias do Eixe rendéronse aos aliados nos meses seguintes á morte de Roosevelt, durante a presidencia do seu sucesor, Harry S. Truman.
Roosevelt é clasificado polos estudosos como un do tres presidentes máis grandes dos Estados Unidos, xunto con George Washington e Abraham Lincoln, pero tamén foi obxecto de diversas críticas. Era parente do tamén presidente dos Estados Unidos de América Theodore Roosevelt.
Primeiros anos O seu pai, James Roosevelt (1828-1900) era un adiñeirado terratenente e vicepresidente do ferrocarril de Delaware e Hudson, a súa familia era orixinaria de Haarlem (Países Baixos), chegando o seu antepasado Claes van Rosenvelt en torno ao ano 1650 a Nova York, por aquel entón chamada Nieuw Amsterdam. En 1788 Isaac Roosevelt era membro da convención do Estado de Nova York, que se celebrou en Poughkeepsie e onde se ratificou a constitución dos Estados Unidos.
No século XVIII a familia Roosevelt dividiuse en dúas ramas, os "Roosevelts de Hyde Park", quen a finais do século XIX eran do "Partido Demócrata dos Estados Unidos", e o "Oyster Bay, New York" ou "Oyster Bay". O presidente Theodore Roosevelt, un republicano do Oyster Bay, era primo en quinto grao de Franklin. Malia as súas diferenzas políticas, as dúas ramas seguiron levándose ben. James Roosevelt coñeceu á súa esposa nunha reunión da familia Roosevelt en Oyster Bay, e Franklin casou coa sobriña de Theodore.
A nai de Roosevelt, Sara Ann Delano (1854?-1941) era descendente de Phillippe da Noye, fillo de protestantes franceses hugonotes radicados en Leiden quen emigrou en 1621 a Massachusetts. Ela era filla de Warren Delano, cónsul dos Estados Unidos na China, razón pola que pasou a súa nenez en devandito país, na súa viaxe de regreso aos Estados Unidos os Delano viviron un tempo en Valparaíso, na casa dos seus parentes de Chile. A súa nai pertencía aos Lyman, outra familia de gran tradición nos Estados Unidos. Franklin foi o seu único fillo, e converteuse nunha nai extremadamente posesiva. Posto que James era un pai ausente e moi maior (tiña 54 anos cando naceu Franklin), Sara foi a influencia dominante nos primeiros anos de Franklin. El mesmo, moito máis tarde, indicou aos seus amigos que durante toda a súa vida tivo medo dela.
Roosevelt creceu nunha atmosfera privilexiada. Aprendeu a montar a cabalo, tiro, loita e a xogar ao polo e a tenis. As súas frecuentes viaxes a Europa permitiron que puidese falar alemán e francés. Mentres, o feito de que o seu pai fose demócrata, apartouno da maioría dos membros da aristocracia de Hudson Valley. Os Roosevelt crían no servizo público, e eran suficientemente ricos para empregar o seu tempo e diñeiro en tarefas filantrópicas.
Roosevelt acudiu ao Groton School, unha residencia de estudantes da Igrexa Episcopal nos Estados Unidos de América próxima a Boston. Estaba profundamente influído polo seu director, Endicott Peabody que predicaba o deber cristián de axudar aos menos afortunados e fomentaba que os seus alumnos ingresasen no servizo público. Roosevelt graduouse en Groton en 1900, e posteriormente ingresou na Universidade Harvard, onde estudou moda doméstica e se graduou en artes en 1904 sen moitos esforzos para estudar. Mentres estaba en Harvard, Theodore Roosevelt converteuse en presidente, e o seu vigoroso estilo de goberno e o seu celo reformista convertéronse no modelo de Franklin. En 1903, coñeceu a súa futura muller Eleanor Roosevelt, sobriña de Theodore, nunha recepción na Casa Branca (previamente coñecéranse de pícaros, pero este foi o seu primeiro encontro serio).
Posteriormente, Roosevelt acudiu á Facultade de Dereito da Universidade Columbia. Pasou o exame de cualificación para exercer de avogado e satisfixo os requisitos para graduarse en Dereito en 1907, pero finalmente non o fixo. En 1908 comezou a traballar con Ledyard e Milburn, prestixiosa firma de Wall Street, onde exerceu fundamentalmente o dereito de sociedades.
Matrimonio e fillos Do seu matrimonio coa sobriña de Theodore Roosevelt e prima afastada súa, Anna Eleanor Roosevelt, o 17 de marzo de 1905 naceron seis fillos: Anna Eleanor (1906–1975). James (1907–1991). Franklin Delano, Jr. (marzo a abril de 1909). Elliott (1910-1990), Franklin Delano Jr. (1914–1988), John Aspiwall (1916–1981).
Carreira política miniatura|dereita|200px|Franklin D. Roosevelt como Secretario da Mariña, en 1913 En 1910, Roosevelt presentouse como candidato para o Senado do Estado de Nova York, polo distrito de Hyde Park, o cal non elixira un Demócrata desde 1884. O apelido Roosevelt, o diñeiro Roosevelt e a corrente demócrata dese ano, levárono á capital do Estado, Albany, onde liderou un grupo de reformistas que se opuxeron á maquinaria de Manhattan de Tammany Hall que dominaba ao Partido Demócrata do estado. Roosevelt era novo (30 anos en 1912), alto, ben parecido e ben falado, e pronto se converteu nunha figura dentro dos Demócratas de Nova York. Cando Woodrow Wilson foi elixido Presidente en 1912, Roosevelt asumiu o cargo de Secretario Adxunto da Mariña. En 1914, presentouse á elección demócrata para o Senado dos Estados Unidos, pero foi duramente derrotado nas primarias por James W. Gerard.
Entre 1913 e 1917, Roosevelt traballou para expandir a Mariña (coa importante oposición dos pacifistas da Administración, por exemplo o Secretario de Estado William Jennings Bryan), e fundou a Reserva da Mariña dos Estados Unidos, para proporcionar unha reserva de homes adestrados para ser mobilizados nos tempos de guerra. Wilson enviou o Exército e os Marines para América Central e o Caribe, para que interviñesen en países de devanditas zonas. Roosevelt, segundo o seu propio testemuño, foi o responsable de redactar a Constitución de Haití de 1915, imposta polos Estados Unidos. Cando os Estados Unidos entraron na primeira guerra mundial, en abril de 1917, Roosevelt converteuse no máis alto administrador da Mariña dos Estados Unidos, xa que o Secretario do Exército, Josephus Daniels, fora elixido por razóns políticas e tan só desempeñaba funcións representativas.
miniatura|esquerda|230px|Franklin Roosevelt co presidente brasileiro Getúlio Vargas, o 27 de novembro de 1936.
Roosevelt desenvolveu un afecto polo Exército para toda a vida. Demostrou un gran talento administrativo e rapidamente aprendeu a negociar cos líderes congresistas e outros departamentos gobernamentais para aprobar orzamentos e conseguir unha rápida expansión do Exército. Converteuse nun firme defensor do submarino e das formas para combater a ameaza dos submarinos alemáns á frota Aliada: propuxo crear unha barreira de minas a través do Mar do Norte desde Noruega a Escocia. En 1918, visitou Inglaterra e Francia para inspeccionar as instalacións navais estadounidenses, nesa visita coincidiu con Winston Churchill por primeira vez. Co fin da guerra en novembro de 1918, encargouse da desmobilización, aínda que se opuxo ao completo desmantelamento do Exército.