A teoría da loita de clases, formalizada por Iosif Stalin a finais dos anos vinte, sostén que a transición ao socialismo provoca unha resistencia intensificada por parte dos elementos burgueses sobreviventes (kulaks) e os seus axentes encubertos no seo do partido, do Estado e da sociedade, esixindo por iso unha escalada da vixilancia proletaria, das purgas e das accións represivas para preservar a ditadura do proletariado e avanzar na colectivización e na industrialización. Esta doutrina, formulada nos discursos de Stalin, como o seu enderezamento de abril de 1929 ao plenario do Comité Central, sostén que «o avance do socialismo intensifica simultaneamente a resistencia dos elementos capitalistas e agudiza a loita de clases», enmarcando as desviacións internas e a sabotaxe económica como manifestacións desa intensificación e non como simples erros de política.
No centro desta teoría atópase o mecanismo causal segundo o cal o declive relativo das forzas capitalistas no marco da expansión socialista —a través de medidas como a restrición do comercio privado— provoca contramedidas desesperadas por parte dos inimigos de clase, apoiados polo imperialismo internacional, esixindo políticas ofensivas para erradicalos de forma definitiva. Na práctica, esta teoría sustentou o Primeiro Plan Quinquenal soviético e as campañas de deskulakización, mobilizando os campesiños pobres contra os máis acomodados e xustificando a eliminación dos supostos sabotadores co fin de asegurar recursos para a industria pesada. A teoría estendeuse máis aló da URSS, influíndo na énfase de Mao Tse Tung na revolución continua na China, onde a loita de clases permanente considerábase esencial para previr a restauración do capitalismo, como se reflectiu en políticas que abranguen desde o Gran Salto Adiante ata a Revolución Cultural.
Existen controversias notables en torno á aplicación da teoría, que correlacionou empiricamente cunha represión xeneralizada: proporcionou unha cobertura ideolóxica para a Gran Purga de 1936-1938, durante a cal centenares de miles de membros do partido, oficiais militares e civís foron executados ou encarcerados por cargos de conspiración contrarrevolucionaria, baseados a miúdo en probas fabricadas dunha supostamente intensificada sabotaxe burguesa. Os críticos, incluídos posteriores líderes soviéticos como Nikita Khrushchev, rexeitaron implicitamente os seus extremos ao denunciar o "culto á personalidade" e rehabilitar as vítimas, argumentando que a excesiva énfase na agudización perpetua se desviaba dos principios leninistas relativos á extinción progresiva da coerción estatal baixo o socialismo. Desde unha perspectiva de primeiros principios, o realismo causal da doutrina vese minado pola súa tendencia a atribuír fallos sistémicos —como as fames e a inercia burocrática— a omnipresentes inimigos de clase en lugar de a defectos de política ou a limitacións materiais, fomentando un aparato paranoico que priorizaba a pureza ideolóxica por riba da adaptación empírica.
Notas
Categoría:Marxismo