Carl August Nielsen, nado en Sortelung (Dinamarca) o 9 de xuño de 1865 e finado en Copenhague o 3 de outubro de 1931, foi un compositor, director de orquestra e violinista dinamarqués, amplamente recoñecido como o meirande dos compositores clásicos do seu país.
Criado por pais pobres mais con talento musical na illa de Funen, amosou as súas habilidades musicais a unha idade temperá. Inicialmente tocou nunha banda militar antes de asistir á Real Academia Dinamarquesa de Música en Copenhague dende 1884 ata decembro de 1886. Estreou o seu Op. 1, Suite para cordas, en 1888, aos 23 anos. O ano seguinte, Nielsen comezou un período de 16 anos como segundo violinista da Real Orquestra Dinamarquesa baixo a dirección de Johan Svendsen, durante o cal tocou a estrea dinamarquesa das óperas de Giuseppe Verdi, Falstaff e Otello. En 1916, tomou un posto de profesor na Real Academia Dinamarquesa, que ocupou ata a súa morte.
Aínda que as súas sinfonías, concertos e música coral son agora recoñecidos internacionalmente, a carreira e a vida persoal de Nielsen estiveron marcadas por moitas dificultades, que frecuentemente se reflicten na súa música. As obras que compuxo entre 1897 e 1904 son ás veces atribuídas ao seu período "psicolóxico", como resultado dun matrimonio turbulento coa escultora Anne Marie Brodersen. Nielsen é especialmente coñecido polas súas seis sinfonías, o seu Quinteto de vento e os seus concertos para violín, frauta e clarinete. En Dinamarca, a súa ópera Maskarade e moitas das súas cancións convertéronse nunha parte integrante do patrimonio nacional. A súa música temperá estivo inspirada por compositores como Brahms e Grieg, mais axiña desenvolveu o seu propio estilo, primeiro experimentando coa tonalidade progresiva e posteriormente diverxendo aínda máis radicalmente dos estándares de composición que aínda eran comúns na época. A sexta e última sinfonía de Nielsen, Sinfonia semplice, foi escrita en 1924–25. Morreu dun ataque ao corazón seis anos despois e está enterrado no Cemiterio Vestre de Copenhague.
Nielsen mantivo a reputación de estraño musical durante a súa vida, tanto no seu propio país como a nivel internacional. Foi só máis tarde cando as súas obras entraron firmemente no repertorio internacional, aumentando a súa popularidade dende a década de 1960 por medio de Leonard Bernstein e outros. En Dinamarca a reputación de Nielsen selouse en 2006 cando tres das súas composicións foron incluídas polo Ministerio de Cultura entre as doce mellores pezas de música dinamarquesa. Durante moitos anos apareceu no billete dinamarqués de 100 coroas. O Museo Carl Nielsen en Odense documenta a súa vida e a da súa dona. Entre 1994 e 2009 a Real Biblioteca Dinamarquesa, patrocinada polo goberno dinamarqués, completou a Carl Nielsen Edition, dispoñible en liña de xeito gratuíto, que contén información en profundidade e partituras de todas as obras de Nielsen, moitas das cales non foran publicadas previamente.
Traxectoria Primeiros anos miniatura|Casa da infancia de Nielsen en Sortelung, próxima a Nørre Lyndelse. Nielsen naceu o 9 de xuño de 1865, sendo o sétimo dos doce fillos dunha familia pobre de campesiños, en Sortelung, unha vila próxima a Nørre Lyndelse, ao sur de Odense na illa de Fionia. O seu pai, Niels Jørgensen era pintor de casas e músico tradicional que, coas súas habilidades como violinista e cornetista, tiña unha gran demanda para celebracións locais. Nielsen describiu a súa infancia na súa autobiografía Min Fynske Barndom (traducible ao galego como A miña infancia en Fionia). A súa nai, a quen lembraba cantando cancións populares durante a súa infancia, procedía dunha familia acomodada de capitáns mariños, mentres que un dos seus medio tíos, Hans Andersen (1837–1881), era un músico talentoso.
Nielsen relatou a súa introdución á música: "Escoitara música antes, escoitara tocar a meu pai o violín e a corneta, escoitara cantar a miña nai, e, cando estaba na cama co xarampón, tenteino por min mesmo co pequeno violín". Recibira o instrumento da súa nai canto tiña seis anos. Aínda que a súa familia era relativamente pobre, Carl puido estudar violín e piano sendo neno, e escribiu as súas primeiras composicións aos oito ou nove anos: unha canción de berce, agora perdida, e unha polca que menciona na súa autobiografía. Como os seus pais non crían que puidera ter futuro na música, mandárono como aprendiz cun tendeiro nunha vila próxima cando tiña catorce anos. O tendeiro declarouse en quebra a mediados do verán e Nielsen tivo que regresar á casa. Logo de aprender instrumentos de vento-metal, o 1 de novembro de 1879 converteuse en cornetista e trombón alto na banda do 16º Batallón do exército en Odense.
Nielsen non renunciou ao violín durante o tempo que pasou no batallón, e continuaba tocándoo cando volvía á casa a tocar con seu pai en bailes. O exército pagoulle durante dous anos e medio tres coroas e 45 øre e unha barra de pan cada cinco días, logo do cal o seu salario aumentou lixeiramente, o que lle permitiu mercar as roupas que precisaba para tocar nos bailes dos celeiros.
Estudos e inicios da súa carreira miniatura|esquerda|upright=0.7|Nielsen, aos 14 anos, en Odense. En 1881, Nielsen comezou a tomar o violín máis en serio, estudando de xeito privado con Carl Larsen, o sexton da catedral de Odense. Descoñécese canto compuxo Nielsen durante este período, mais a partir da súa autobiografía, pode deducirse que escribiu algúns tríos e cuartetos para instrumentos de metal, e que viviu dificultades co feito de que os instrumentos de metal estaban afinados en distintas tonalidades. Logo dunha presentación a Niels W. Gade, o director da Academia Real en Copenhague, por quen foi ben recibido, Nielsen obtivo a súa liberación da banda militar a curto prazo, e estudou na Academia dende principios de 1884.
Aínda que non era un estudante sobresaliente e compuña pouco, Nielsen progresou ben co violín con Valdemar Toftel (1832-1907), e recibiu unha sólida base en teoría musical con Orla Rosenhoff (1844-1905), quen seguiría sendo unha asesora valiosa durante os seus primeiros anos como compositor profesional. Tamén estudou composición con Gade, quen lle gustaba como amigo mais non pola súa música. Os contactos con outros estudantes e familias cultas de Copenhague, algúns dos cales se converterían en amigos para toda a vida, volvéronse igualmente importantes. A irregular educación resultante da súa experiencia no país deixou a Nielsen insaciablemente curioso respecto das artes, a filosofía e a estética. Mais, na opinión do musicólogo David Fanning, tamén o deixou "cun punto de vista persoal elevado para un home común nestes temas". Deixou a Academia en 1886, logo de graduarse con boas pero non sobresalientes cualificacións en todas as materias. Logo quedou no apartamento do comerciante xubilado de Odense Jens Georg Nielsen (1820–1901) e a súa muller no primeiro piso do número 18 de Slagelsegade, xa que aínda non se encontraba en disposición de pagar a súa propia vivenda. Mentres estivo alí, namorouse da súa filla de 14 anos, Emilie Demant. A aventura duraría os tres anos seguintes.
O 17 de setembro de 1887, Nielsen tocou o violín no Tivolis Koncertsal cando se estreou o seu Andante tranquillo e Scherzo para cordas. Pouco despois, o 25 de xaneiro de 1888, o seu Cuarteto de Corda en fa maior foi interpretado nunha das actuacións privadas da (Sociedade Privada de Música de Cámara). Mentres que Nielsen consideraba o Cuarteto en fa maior como o seu debut oficial como compositor profesional, a súa Suite para cordas causou unha impresión moito maior. Interpretada nos Jardins Tivoli de Copenhague o 8 de setembro de 1888, foi designada por Nielsen como o seu Op. 1.
En setembro de 1889 Nielsen progresara o suficiente no violín para conseguir un posto nos segundos violíns da prestixiosa Real Orquestra Dinamarquesa que tocaba no Teatro Real, daquela dirixida por Johan Svendsen. Neste posto tocou nas estreas en Dinamarca das óperas Falstaff e Otello de Verdi. Aínda que o seu emprego ás veces causáballe a Nielsen unha considerable frustración, continuou tocando na orquestra ata 1905. Logo da xubilación de Svendsen en 1906, Nielsen comezou a exercer cada vez máis como director (sendo nomeado oficialmente director asistente en 1910).. Oxford Companion to Music. Entre a súa graduación e o momento no que gañou a praza na orquestra, obtivo modestos ingresos dando clases particulares de violín mentres desfrutaba do continuo apoio dos seus patróns, non só Jens Georg Nielsen, senón tamén Albert Sachs (nado en 1846) e Hans Demant (1827–1897) que dirixían fábricas en Odense. Logo de menos dun ano no Teatro Real, Nielsen gañou unha bolsa de estudos de 1 800 coroas que lle deu os medios para pasar varios meses viaxando por Europa.
Matrimonio e descendencia Mentres viaxaba, Nielsen descubriu e logo volveuse en contra dos dramas musicais de Richard Wagner, escoitou a moitas das principais orquestras e solistas de Europa, e agudizou as súas opinións tanto sobre a música como sobre as artes visuais. Aínda que veneraba a música de Bach e Mozart, seguía a ser ambivalente respecto de boa parte da música do século XIX. En 1891 coñeceu o compositor e pianista Ferruccio Busoni en Leipzig; ambos mantiveron correspondencia durante máis de trinta anos. Pouco despois de chegar a París a principios de marzo de 1891 Nielsen coñeceu a escultora dinamarquesa Anne Marie Brodersen, que tamén estaba viaxando cunha bolsa de estudos. Percorreron Italia xuntos e casaron na Igrexa Inglesa de San Marcos de Florencia, o 10 de maio dese mesmo ano antes de regresar a Dinamarca. Segundo Fanning, a súa relación non era só un "encontro amoroso", senón tamén unha "reunión de mentes"; Anne Marie era unha artista talentosa e unha "muller decidida e moderna, decidida a forxar a súa propia carreira". Esta determinación tensou o seu matrimonio con Nielsen, xa que Anne Marie pasaría meses fóra da casa durante as décadas de 1890 e 1900, deixando a Carl, que era susceptible ás oportunidades con outras mulleres, encargado de criar os seus tres fillos pequenos, ademais de compoñer e cumprir coas súas obrigas co Teatro Real.
Nielsen sublimou a súa ira e frustración do seu matrimonio nunha serie de obras musicais, especialmente entre 1897 e 1904, un período que ás veces denominou como o seu período "psicolóxico". Fanning escribe: "Nesta época o seu interese nas forzas condutoras detrás da personalidade humana cristalizaron na ópera Saul og David e a Segunda Sinfonía ("Os catro temperamentos") e as cantatas e ". Carl suxeriu o divorcio en marzo de 1905 e considerou mudarse a Alemaña para comezar de novo, mais a pesar de varios períodos prolongados de separación, os Nielsen permaneceron casados ata o final da vida do compositor.
Nielsen tivo cinco fillos, dous dos cales eran ilexítimos. Xa procreara un fillo, Carl August Nielsen, en xaneiro de 1888, antes de coñecer a Anne Marie. En 1912 tivo unha filla ilexítima, Rachel Siegmann, sobre a cal Anne Marie nunca tivo coñecemento. Coa súa muller Nielsen tivo dúas fillas e un fillo. Irmelin, a filla máis vella, estudou teoría musical con seu pai e en decembro de 1919 casou con Egger Møller (1893–1978), un médico que se converteu en profesor da Universidade de Copenhague e director da policlínica no Rigshospitalet (Hospital Nacional). A filla máis nova Anne Marie, que se graduou na Academia das Artes de Copenhague, casou co violinista húngaro Emil Telmányi (1892–1988) en 1918; el contribuíu á promoción da música de Nielsen, tanto como violinista como director de orquestra. O fillo de Nielsen, Hans Børge, foi discapacitado como resultado dunha meninxite e pasou a maior parte da súa vida afastado da familia. Morreu preto de Kolding en 1956.
Compositor maduro miniatura|Nielsen e a súa familia na Casa señorial de Fuglsang,