Abu Zayd 'Abd al-Rahman ibn Muhammad ibn Khaldún al-Hadrami (عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي), coñecido como Ibn Khaldún ou Ibn JaldúnBloom, J. M. e Blair, S. S., (2003), Islam. Mil años de ciencia y poder, Ed. Paidós, páx.121 nado en Tunisia o 27 de maio de 1332 (732 da héxira) e finado no Cairo o 19 de marzo de 1406 (808 da héxira) foi un famoso sociólogo, filósofo e historiador árabe norte-africano. amplamente recoñecido como un dos máis grandes científicos sociais da Idade Media,Bernard Lewis: "Ibn Khaldun in Turkey", in: Ibn Khaldun: The Mediterranean in the 14th Century: Rise and Fall of Empires, Foundation El Legado Andalusí, 2006, , pp. 376–380 (376) S.M. Deen (2007) Science under Islam: rise, decline and revival. p. 157. e considerado por moitos o pai dos estudos de historiografía, socioloxía, economía e demografía.• Joseph J. Spengler (1964). "Economic Thought of Islam: Ibn Khaldun", Comparative Studies in Society and History, 6(3), pp. 268–306. •
O seu libro máis coñecido, e o Muqaddimah ou Prolegómenos («Introdución»), que escribiu en seis meses, segundo afirma na súa autobiografía,Ali Zaidi, Islam, Modernity, and the Human Sciences, Springer, 2011, p. 84 influíu en historiadores otománs dos séculos XVII e XIX como Kâtip Çelebi, Mustafa Naima e Ahmed Cevdet Pasha, que utilizaron as súas teorías para analizar o crecemento e declive do Imperio otomán. Ibn Khaldun interactuou con Tamerlán, fundador do Imperio timúrida.
Foi cualificado como un dos máis destacados eruditos e historiadores musulmáns e árabes. Recentemente, as obras de Ibn Khaldún comparáronse coas de influentes filósofos europeos como Niccolò Machiavelli, Giambattista Vico, David Hume, G. W. F. Hegel, Karl Marx e Auguste Comte, así como a dos economistas David Ricardo e Adam Smith, o que suxire que as súas ideas atoparon precedente na súa (aínda que non influencia directa). Tamén influíu nalgúns pensadores islámicos modernos (por exemplo, os da escola tradicionalista).
Segundo Arnold J. Toynbee «Ibn Khaldún concibiu e formulou unha filosofía da historia que é sen dúbida o traballo máis grande que xamais sexa creado por unha persoa en ningún tempo e en ningún país». Existe rexistro de que os seus manuscritos existen en España desde antes do século XVIII (no palacio do Escorial clasificado como Ben Mohamad Ebn Khaldun Alhadrami, Granatensi. Ejus epitome theologiae dogmaticae, cui titulus medulla, opus autographum e outro catalogado na BNE) o que fai posible que este autor fose coñecido desde a Idade Media na Península Ibérica, mesmo influente en eruditos españois como da Escola de Salamanca.
Tomou o nome de Ibn Khaldún dun seu antepasado distante.
Traxectoria Orixes esquerda|miniatura|upright|Casa natal de Ibn Khaldún na medina de Tunes. A súa familia foi dona do que é actualmente Facenda Torre de Dona María na actual Dos Hermanas (Sevilla) pero, nalgún momento a comezos da década do trinta do século XIII e ante o imparable avance cristián que tivo lugar tras a batalla das Navas de Tolosa, decidiu abandonar Sevilla. A cidade sería finalmente conquistada polo rei Fernando III de Castela en 1248, vivindo no momento histórico no que o islam comezaba a súa decadencia política. A vida de Ibn Khaldún está relativamente ben documentada, xa que escribiu unha autobiografía (التعريف بابن خلدون ورحلته غربا وشرقا, at-Taʻrīf bi-ibn Khaldūn wa-Riḥlatih Gharban wa-Sharqan; Presentación de Ibn Khaldún e a súa viaxe a Occidente e Oriente) na que se citan numerosos documentos sobre a súa vida.
Ibn Khaldún naceu en Tunes (Tunisia ) o 27 de maio de 1332 d. C. (732 DH) nunha familia andalusí de ascendencia árabe, o antepasado da familia era, segundo el, un árabe iemenita que compartía parentesco con Waíl ibn Hujr, un compañeiro do profeta islámico Mahoma. A súa familia, que ocupara moitos altos cargos en Al-Andalus, emigrara a Tunes despois da caída de Sevilla ante os cristiáns no ano 1248. Baixo a dinastía hafsí, algúns membros da súa familia ocuparon cargos políticos. Con todo, o pai e o avó de Ibn Khaldún retiráronse da vida política e uníronse a unha orde mística. O seu irmán, Yahya Khaldún , tamén foi un historiador que escribiu un libro sobre a dinastía abdalwadid, e que foi asasinado por un rival por ser o historiógrafo oficial da corte. miniatura|upright|A mesquita onde Ibn Khaldún adoitaba tomar as súas lecciónsNa súa autobiografía, Ibn Khaldún remonta os seus devanceiros á época de Mahoma a través dunha tribo árabe do Iemen, especificamente de Hadhramaut, que chegou á península ibérica no século VIII ao comezo da conquista islámica. Nas súas propias palabras: "E a nosa ascendencia é de Hadhramaut, dos árabes do Iemen, a través de Wa'il ibn Hujr tamén coñecido como Hujr ibn 'Adi, do mellor dos árabes, coñecido e respectado".Al-Waraq's edition, p. 2429 Con todo, o biógrafo Mohammad Enan cuestiona a súa afirmación, suxerindo que a súa familia probablemente foi muladí, é dicir, poboadores hispanorromanovisigodos convertidos ao islam, que normalmente tentaban simular unha orixe árabe para obter con iso un maior status social. Con todo, o enfoque que Ibn Khaldún dá nalgúns dos seus textos cara aos bérberes e a deferencia ás veces mostra, sumado ao feito de que outros grupos de poboación dominados polos árabes, como os bérberes, tamén adoitaban finxir unha orixe arábica, fixo pensar a algúns, que podería ter unha ancestralidade bérber. A pesar diso, o erudito islámico Muhammad Hozien sostén que "esa aproximación ao pobo [bérberes] comezou no momento en que os antepasados de Ibn Khaldún deixaron Al-Andalus, e mudáronse ao que actualmente é Tunes; xa que, a pesar de todo, seguiron mantendo a súa pretensión acerca da súa ascendencia árabe, mesmo en épocas nas que os bérberes dominaron eses territorios, sendo a mostra mais evidente os reinados da Al-Marabats e Al-Mowahids, onde os Khaldún non reclamaron nada sobre a súa posible ascendencia bérber". Por tanto, de acordo ao rastrexo que Ibn Khaldún fixo sobre a súa propia xenealoxía, e segundo o seu apelido, parece máis sólida a hipótese de que a súa ascendencia sexa árabe iemenita.
Algunhas biografíasSalaam.co.uk afirman, que estes devanceiros eran por parte de nai e que o seu pai era un "Bérber nativo" (sic), a pesar disto contradicir as propias palabras de Ibn Khaldún, unha vez que el traza a súa xenealoxía ata Khaldún polo lado do seu pai:
"Abd ar-Rahman ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn al-Hasan ibn Muhammad ibn Jabir ibn Muhammad ibn Ibrahín ibn Abd ar-Rahman ibn Khaldún. Na miña xenealoxía ata Khaldún eu contei apenas estes 10, pero deben ter habido máis..."Al-Waraq's edition, p. 2428
Educación miniatura|upright|A mesquita onde Ibn Khaldún adoitaba tomar as súas leccións O alto rango da súa familia permitiulle a Ibn Khaldún estudar cos mellores profesores do Magreb. Recibiu unha educación clásica islámica, estudando o Corán que aprendeu de memoria, lingüística árabe, a base para a comprensión do Corán, o hadiz, a xaria (lei) e o fiqh (xurisprudencia). Recibiu a certificación (ijazah) para todos estes temas. O matemático e filósofo Al-Abili de Tlemcen introduciuno nas matemáticas, a lóxica e a filosofía, onde estudou sobre todo as obras de Averroes, Avicenna, Al-Razi e Al-Tusi. Á idade de 17 anos, Ibn Khaldún perdeu aos seus dous pais na Peste Negra, a epidemia intercontinental que azoutou Tunes en 1348-1349. O impacto que a pandemia tivo no mundo do noso personaxe é descrito con toda a súa crueza na súa famosa Introdución á Historia Universal:
"Así seguiu a situación ata que, a mediados do actual século XIII, a poboación humana, tanto en oriente como en occidente, foi atacada pola terrible peste que roeu aos pobos, acabou coas xentes e arrasou moitos dos logros da civilización e fíxoos desaparecer. Caeu sobre as dinastías que estaban no seu momento de decrepitude e alcanzaran o límite do seu termo, e fixo que a súa sombra se recollese, o seu fío se mellara e o seu poder se debilitase. As súas finanzas esborralláronse até a aniquilación e a desaparición, e a civilización foi extinguíndose conforme se ían extinguindo as persoas. As cidades e os centros fabrís despoboáronse, as rutas e as súas indicacións foron abandonadas, as vivendas e as mansións arruináronse, dinastías e grupos tribais debilitáronse, e o orbe trastornouse".Jaldún, I. (2008). a la historia universal (al-Muqaddima). Córdoba: Almuzara., páx. 52. Edición e traducción de Francisco Ruiz Girela. Ibn Khaldún estudou nas varias etapas e ramos da aprendizaxe árabe con grande éxito.
Seguindo a tradición familiar, Ibn Khaldún loitou por unha carreira política. Fronte a unha situación política tumultuosa no norte de África, isto requiriu un alto grao de desenvolvemento de habilidades e o abandono das alianzas con prudencia, para evitar caer nos réximes efémeros da época. A autobiografía de Ibn Khaldún é a historia dunha aventura, na que pasa tempo en prisión, chega aos postos máis altos e cae de novo no exilio.
Franz Rosenthal elabora unha descrición psicolóxica do personaxe na introdución á súa tradución de al-Muqaddima sinalando que, aínda que sentiu afecto pola súa terra natal, a súa verdadeira patria espiritual foi España. De acordo con este autor, esta lealdade cara á patria dos seus devanceiros explica a súa facilidade para cambiar de lealdades ao longo da súa vida, ademais de proporcionarlle o necesario distanciamento sobre os acontecementos imprescindible para abstraer ideas xerais e que lle permitirían escribir a súa obra fundamental. Esta teoría é rexeitada por Francisco Ruiz Girela, que considera que o “sentimento andalusí de Ibn Khaldún […] non pasaba de ser unha especie de nostalxia, máis herdada que persoalmente sentida”. Esta versión é sostida polo profesor de Estudos Árabes e Islámicos Rafael Valencia Rodríguez, que fai referencia aos primeiros textos casteláns do século XIII nos que se menciona a oferta que Pedro I de Castela fixo a Abenjaldún, na que se compromete a devolver os antigos territorios da familia Khaldún a cambio de entrar a formar parte do seu servizo, acontecemento que tivo lugar durante unha visita á corte do rei castelán e que Ibn Khaldún rexeitou.Jaldún, I. (2008). Introducción a la historia universal (al-Muqaddima). Córdoba: Almuzara., páx. XXI. Edición e traducción de Francisco Ruiz Girela. Valencia Rodríguez, R. (2007). La política según Abenjaldún. Ámbitos: revista de estudios de ciencias sociales y humanidades (18), páx. 19. Primeiros anos en Tunisia, Fez, Tlemcen e Granada miniatura|upright|Moeda acuñada en Fez durante o reinado de Abu Inan Faris (1348–1358) Á idade de 20 anos, comezou a súa carreira política na chancelaría do gobernante tunisiano Ibn Tafrakin co posto de Kātib al-'Alāmah (portador do selo), que consistía en escribir en caligrafía fina as típicas notas introdutorias dos documentos dos funcionarios. En 1352, Abū Ziad, o Sultán de Constantina, marchou sobre Tunes e derrotouno. Ibn Khaldún, en calquera caso descontento coa súa posición respectada pero politicamente sen sentido, seguiu ao seu mestre Abili a Fez. Aquí o sultán marinída Abū Inan Fares I nomeouno como escritor de proclamas reais, o que non evitou que Ibn Khaldún maquinara contra o seu patrón. En 1357 isto trouxo á súa persoa de 25 anos unha sentenza de prisión de 22 meses. Tras a morte de Abū Inan en 1358, o visir al-Hasan ibn Omar concedeulle a liberdade e o reintegrou no seu rango e cargos. Ibn Khaldún logo conspirou contra o sucesor de Abū Inan, Abū Salem Ibrahim III, co tío exiliado de Abū Salem. Cando Abū Salem chegou ao poder, deulle a Ibn Khaldún unha posición ministerial, o primeiro posto que correspondía ás ambicións de Ibn Khaldún.